కిం వా జ్ఞానం చ బుద్ధిః కా కో వా ప్రాణః శరీరిణామ్ । కానీన్ద్రియాణి కిం తేషాం లక్షణం దేవతాశ్చ కాః
జ్ఞానం అంటే ఏమిటి? బుద్ధి అంటే ఏది? ప్రాణుడు ఎవరు? ఇంద్రియాలు ఏమిటి? వాటి లక్షణాలు ఏవి? వాటి దేవతలు ఎవరు?
భోక్తా భోజయితా కో వా కో వా భోగశ్చ నిష్కృతిః । కో జీవః పరమాత్మా కస్తన్మే వ్యాఖ్యాతుమర్హసి
భోగుడు ఎవరు? భోగాన్ని ఇచ్చేవాడు ఎవరు? భోగం అంటే ఏమిటి? విముక్తి అంటే ఏమిటి? జీవుడు ఎవరు? పరమాత్మ ఎవరు? దయచేసి ఇవన్నీ నాకు వివరించండి.
ధర్మ ఉవాచ వేదప్రణిహితో ధర్మః కర్మ యన్మఙ్గలం పరమ్ । అవైదికం తు యత్కర్మ తదేవాశుభమేవ చ
ధర్ముడు ఇలా అన్నాడు: వేదాలు చెప్పిన విధంగా ఉండే ధర్మమే శ్రేష్ఠమైన కర్మ. వేదాలకు విరుద్ధంగా చేసే పని మాత్రం శుభం కాదు.
అహైతుకీ దేవసేవా సంకల్పరహితా సతీ । కర్మనిర్మూలరూపా చ సా ఏవ పరభక్తిదా
కావాల్సినదేమీ ఆశించకుండా, సంకల్పం లేకుండా, దేవతలకు చేసిన సేవ — ఇది కర్మకు మూలంగా ఉండి, పరమ భక్తిని ప్రసాదిస్తుంది.
కో వా కర్మఫలం భుఙ్క్తే కో వా నిర్లిప్త ఏవ చ । బ్రహ్మభక్తో యో నరశ్చ స చ ముక్తః శ్రుతః శ్రుతౌ
కర్మఫలాన్ని అనుభవించేవాడు ఎవరు? దానికి అంటుకోని వాడు ఎవరు? బ్రహ్మానికి భక్తుడైన మనిషి శాస్త్రాల్లో ముక్తుడిగా చెప్పబడతాడు.
జన్మమృత్యుజరావ్యాధిశోకభీతివివర్జితః । భక్తిశ్చ ద్వివిధా సాధ్వి శ్రుత్యుక్తా సర్వసమ్మతా
అతడు జననం, మరణం, వృద్ధాప్యం, వ్యాధి, శోకం, భయం లాంటి వాటి నుండి విముక్తుడవుతాడు. ఓ సతీ! శ్రుతులు చెప్పిన ప్రకారం, భక్తి రెండు విధాలుగా ఉంటుంది — అందరూ అంగీకరించినదే.
నిర్వాణపదదాత్రీ చ హరిరూపప్రదా నృణామ్ । హరిరూపస్వరూపాం చ భక్తిం వాఞ్ఛన్తి వైష్ణవాః
భక్తి మోక్షాన్ని ప్రసాదిస్తుంది, హరిదేవుని రూపాన్ని కూడా ఇస్తుంది. హరిదేవుని స్వరూపమైన భక్తిని వైష్ణవులు కోరుకుంటారు.
అన్యే నిర్వాణమిచ్ఛన్తి యోగినో బ్రహ్మవిత్తమాః । కర్మణో బీజరూపశ్చ సతతం తత్ఫలప్రదః
ఇతరులు — యోగులు, బ్రహ్మజ్ఞానులు — మోక్షాన్ని కోరుకుంటారు. కర్మానికి విత్తనంలా ఉండే కారణం ఎప్పుడూ దాని ఫలాన్ని ఇస్తుంది.
కర్మరూపశ్చ భగవాన్పరాత్మా ప్రకృతిః పరా । సోఽపి తద్ధేతురూపశ్చ దేహో నశ్వర ఏవ చ
కర్మస్వరూపుడైన భగవంతుడు పరమాత్మ, పరప్రకృతి. ఆయనే ఆ కారణానికి మూలమైనవాడు. శరీరం మాత్రం నశించిపోవటానికి లోనవుతుంది.
పృథివీ వాయురాకాశో జలం తేజస్తథైవ చ । ఏతాని సూత్రరూపాణి సృష్టిరూపవిధౌ సతః
భూమి, వాయువు, ఆకాశం, నీరు, అగ్ని — ఇవి ఐదూ సృష్టిలో సూక్ష్మరూపంగా ఉండి, సృష్టికి ఆధారంగా ఉంటాయి.
కర్మకర్తా చ దేహీ చ ఆత్మా భోజయితా సదా । భోగో విభవభేదశ్చ నిత్కృతిర్ముక్తిరేవ చ
కర్మచేయువాడు, శరీరధారి, అనుభవించేవాడు, అనుభూతి, ధనవిభేదాలు, పుణ్యం, మోక్షం — ఇవన్నీ ఉన్నవే.
సదసద్భేదబీజం చ జ్ఞానం నానావిధం భవేత్ । విషయాణాం విభాగానాం భేది బీజం చ కీర్తితమ్
ఉండటానికి, ఉండకపోవటానికి కారణమైన జ్ఞానం అనేకరకాలుగా ఉంటుంది. అది విషయాల విభాగాలకు మూలంగా చెప్పబడింది.
బుద్ధిర్వివేచనా సా చ జ్ఞానబీజం శ్రుతౌ శ్రుతమ్ । వాయుభేదాశ్చ ప్రాణాశ్చ బలరూపాశ్చ దేహినామ్
బుద్ధి అనేది వివేచనశక్తి, అది శాస్త్రాలలో జ్ఞానానికి మూలంగా చెప్పబడింది. వాయువు భేదాలు, ప్రాణాలు, శరీరధారుల బలాలు ఇవన్నీ ఉన్నాయి.
ఇన్ద్రియాణాం చ ప్రవరమీశ్వరాంశమనూహకమ్ । ప్రేరకం కర్మణాం చైవ దుర్నివార్యం చ దేహినామ్
ఇంద్రియాలలో శ్రేష్ఠమైనది భగవంతుని భాగంగా భావించబడుతుంది. అది కర్మలకు ప్రేరణ కలిగించేది, శరీరధారులకు అదుపులోకి రాని శక్తి.
అనిరూప్యమదృశ్యం చ జ్ఞానభేదో మనః స్మృతమ్ । లోచనం శ్రవణం ఘ్రాణం త్వక్చ రసనమిన్ద్రియమ్
నిర్ణయించలేని, కనిపించని జ్ఞానవిభేదమే మనస్సు అని చెప్పబడింది. చూపు, వినికిడి, వాసన, స్పర్శ, రుచి — ఇవే ఇంద్రియాలు.
అఙ్గినామఙ్గరూపం చ ప్రేరకం సర్వకర్మణామ్ । రిపురూపం మిత్రరూపం సుఖరూపం చ దుఃఖదమ్
ప్రాణుల అవయవాలు, అవయవరూపంగా ఉండి, అన్ని కార్యాలకు ప్రేరణ కలిగిస్తాయి. అవి శత్రువు, మిత్రుడు, సుఖమూ, దుఃఖమూ కలిగించేవిగా మారతాయి.
సూర్యో వాయుశ్చ పృథివీ బ్రహ్మాద్యా దేవతాః స్మృతాః । ప్రాణదేహాదిభృద్యో హి స జీవః పరికీర్తితః
సూర్యుడు, వాయువు, భూమి, బ్రహ్మ మొదలైన దేవతలు గుర్తించబడ్డారు. ప్రాణం, శరీరం మొదలైన వాటిని పోషించేవాడే జీవుడు అని పిలవబడతాడు.
పరమం వ్యాపకం బ్రహ్మ నిర్గుణః ప్రకృతేః పరః । కారణం కారణానాం చ పరమాత్మా స ఉచ్యతే
పరమమైన, అన్నిటికీ వ్యాపించిన బ్రహ్మ, గుణరహితుడు, ప్రకృతికి అతీతుడు, కారణాలకు కారణమైన పరమాత్మ అని పిలవబడతాడు.
ఇత్యేవం కథితం సర్వం త్వయా పృష్టం యథాగమమ్ । జ్ఞానినాం జ్ఞానరూపం చ గచ్ఛ వత్సే యథాసుఖమ్
ఇలా నీవు అడిగిన ప్రతిదీ శాస్త్రప్రకారం వివరించాను. జ్ఞానులకు జ్ఞానరూపంగా చెప్పాను. వెళ్ళు బిడ్డా, నీ ఇష్టానుసారం నడుచుకో.
సావిత్ర్యువాచ త్యక్త్వా క్వ యామి కాన్తం వా త్వాం వా జ్ఞానార్ణవం ధ్రువమ్ । యద్యత్కరోమి ప్రశ్నం చ తద్భవాన్వక్తుమర్హతి
సావిత్రి ఇలా చెప్పింది — నిన్ను, నా ప్రియుడిని వదిలి నేను ఎక్కడికి వెళ్ళగలను? లేక నీవు, జ్ఞానసముద్రమైన నువ్వు నాకు ఉన్నప్పుడు? నేను ఏ ప్రశ్న అడిగినా, దానికి సమాధానం చెప్పటానికి నువ్వే యోగ్యుడు.
కాం కాం యోనిం యాతి జీవః కర్మణా కేన వా పునః । కేన వా కర్మణా స్వర్గం కేన వా నరకం పితః
జీవుడు ఏ కర్మవల్ల ఏ యోనిలో జన్మిస్తాడు? మళ్ళీ ఏ కర్మవల్ల జన్మిస్తాడు? ఏ కర్మవల్ల స్వర్గానికి వెళ్తాడు? ఏ కర్మవల్ల నరకానికి వెళ్తాడు, తండ్రీ?
కేన వా కర్మణా ముక్తిః కేన భక్తిర్భవేద్ గురౌ । కేన వా కర్మణా యోగీ రోగీ వా కేన కర్మణా
ఏ కర్మవల్ల మోక్షం లభిస్తుంది? ఏ కర్మవల్ల గురువుకు భక్తి కలుగుతుంది? ఏ కర్మవల్ల యోగిగా మారుతాడు? ఏ కర్మవల్ల రోగిగా అవుతాడు?
కేన వా దీర్ఘజీవీ చ కేనాల్పాయుశ్చ కర్మణా । కేన వా కర్మణా దుఃఖీ సుఖీ వా కేన కర్మణా
ఏ కర్మవల్ల దీర్ఘాయువు కలుగుతుంది? ఏ కర్మవల్ల తక్కువ ఆయుష్షు వస్తుంది? ఏ కర్మవల్ల దుఃఖి అవుతాడు? ఏ కర్మవల్ల సుఖి అవుతాడు?
అఙ్గహీనశ్చ కాణశ్చ బధిరః కేన కర్మణా । అన్ధో వా పఙ్గురపి వా ప్రమత్తః కేన కర్మణా
ఏ కర్మవల్ల అవయవాలు లేని వాడవుతాడు? ఏ కర్మవల్ల కళ్ళు ఒకటి పోయినవాడవుతాడు? ఏ కర్మవల్ల చెవులు వినిపించని వాడవుతాడు? ఏ కర్మవల్ల అంధుడు, లెంగుడు, పిచ్చివాడు అవుతాడు?
క్షిప్తోఽతిలుబ్ధకశ్చౌరః కేన వా కర్మణా భవేత్ । కేన సిద్ధిమవాప్నోతి సాలోక్యాదిచతుష్టయమ్
ఏ కర్మవల్ల పిచ్చివాడు, అత్యంత లోభి, దొంగ అవుతాడు? ఏ కర్మవల్ల సాలోక్యాది నలుగురు సిద్ధులు లభిస్తాయి?
కేన వా బ్రాహ్మణత్వం చ తపస్విత్వం చ కేన వా । స్వర్గభోగాదికం కేన వైకుణ్ఠం కేన కర్మణా
ఏ కర్మవల్ల బ్రాహ్మణుడు అవుతాడు? ఏ కర్మవల్ల తపస్వి అవుతాడు? ఏ కర్మవల్ల స్వర్గసుఖాలు పొందుతాడు? ఏ కర్మవల్ల వైకుంఠానికి చేరుతాడు?
గోలోకం కేన వా బ్రహ్మన్ సర్వోత్కృష్టం నిరామయమ్ । నరకో వా కతివిధః కింసంఖ్యో నామ కిం చ వా
బ్రహ్మన్, ఆ గోలొకాన్ని ఎవరు సృష్టించారు? అది ఎంత గొప్పదో, లోపరహితమైనదో చెప్పు. నరకాలు ఎన్ని రకాలు ఉన్నాయి? వాటి పేర్లు ఏమిటి? మొత్తం ఎన్ని ఉన్నాయి?
కో వా కం నరకం యాతి కియన్తం తేషు తిష్ఠతి । పాపినాం కర్మణా కేన కో వా వ్యాధిః ప్రజాయతే । యద్యత్ప్రియం మయా పృష్టం తన్మే వ్యాఖ్యాతుమర్హసి
ఎవరు ఏ నరకానికి వెళ్తారు? అక్కడ ఎంతకాలం ఉంటారు? పాపులు చేసిన పనుల వల్ల ఏ వ్యాధులు కలుగుతాయి? ఏ వ్యాధి ఎలా వస్తుంది? నేను ప్రేమతో అడిగిన ప్రతిదీ నాకు వివరంగా చెప్పు.
సావిత్ర్యుపాఖ్యానే కర్మవిపాకవర్ణనమ్ శ్రీనారాయణ ఉవాచ సావిత్రీవచనం శ్రుత్వా జగామ విస్మయం యమః । ప్రహస్య వక్తుమారేభే కర్మపాకం తు జీవినామ్
శ్రీనారాయణుడు ఇలా చెప్పాడు: సావిత్రి మాటలు విని యముడు ఆశ్చర్యపోయాడు. చిరునవ్వుతో జీవుల కర్మఫలాలను వివరించేందుకు ప్రారంభించాడు.
ధర్మ ఉవాచ కన్యా ద్వాదశవర్షీయా వత్సే త్వం వయసాధునా । జ్ఞానం తే పూర్వవిదుషాం జ్ఞానినాం యోగినాం పరమ్
ధర్ముడు ఇలా అన్నాడు: అమ్మా, నువ్వు పన్నెండు సంవత్సరాలే వయస్సు కలిగి ఉన్నావు. అయినా, పూర్వకాలంలో జ్ఞానులు, యోగులు పొందిన పరమ జ్ఞానం నీకు ఉంది.