సావిత్రీ బ్రహ్మణా సార్ధం బ్రహ్మలోకం జగామ సా । అనేన స్తవరాజేన సంస్తూయాశ్వపతిర్నృపః
సావిత్రీ బ్రహ్మతో కలిసి బ్రహ్మలోకానికి వెళ్లింది. రాజా, ఈ స్తోత్రరాజుతో స్తుతించబడింది.
దదర్శ తాం చ సావిత్రీం వరం ప్రాప మనోగతమ్ । స్తవరాజమిమం పుణ్యం సన్ధ్యాం కృత్వా చ యః పఠేత్ । పాఠే చతుర్ణాం వేదానాం యత్ఫలం లభతే చ తత్
ఆ సావిత్రిని దర్శించి, తన మనసులో కోరుకున్న వరాన్ని పొందాడు. ఎవరైనా సంధ్యాకాలంలో పూజ చేసి, ఈ పవిత్రమైన స్తోత్రరాజును పఠిస్తే, నాలుగు వేదాలు చదివిన ఫలితాన్ని పొందుతారు.
సావిత్ర్యుపాఖ్యానే యమసావిత్రీసంవాదవర్ణనమ్ శ్రీనారాయణ ఉవావ స్తుత్వానేన సోఽశ్వపతిః సమ్పూజ్య విధిపూర్వకమ్ । దదర్శ తత్ర తాం దేవీం సహస్రార్కసమప్రభామ్
శ్రీనారాయణుడు ఇలా అన్నాడు: అశ్వపతి ఈ స్తోత్రంతో అమ్మవారిని స్తుతించి, విధిగా పూజలు చేసి, అక్కడ సహస్రార్కుడి వంటి ప్రకాశంతో వెలిగే ఆ దేవిని దర్శించాడు.
ఉవాచ సా చ రాజానం ప్రసన్నా సస్మితా సతీ । యథా మాతా స్వపుత్రం చ ద్యోతయన్తీ దిశస్త్విషా
ఆ అమ్మవారు సంతోషంగా, చిరునవ్వుతో, రాజును చూచి ఇలా పలికింది. తల్లి తన కుమారుడిని చూసినట్లు, తన తేజంతో అన్ని దిశలను ప్రకాశింపజేసింది.
సావిత్ర్యువాచ జానామ్యహం మహారాజ యత్తే మనసి వాఞ్ఛితమ్ । వాఞ్ఛితం తవ పత్న్యాశ్చ సర్వం దాస్యామి నిశ్చితమ్
సావిత్రి ఇలా చెప్పింది: మహారాజా! నీ మనసులో ఉన్న కోరిక నాకు తెలుసు. నీ భార్యకు ఉన్న కోరిక కూడా నాకు తెలుసు. మీరు కోరుకున్నది అన్నిటిని తప్పకుండా నెరవేర్చుతాను.
సాధ్వీ కన్యాభిలాషం చ కరోతి తవ కామినీ । త్వం ప్రార్థయసి పుత్రం చ భవిష్యతి క్రమేణ చ
నీ సతీమంతురాలు కుమార్తెను కోరుకుంటోంది. నువ్వు కుమారుడిని కోరుతున్నావు. కాలక్రమంలో మీ ఇద్దరి కోరికలు నెరవేరతాయి.
ఇత్యుక్త్వా సా తదా దేవీ బ్రహ్మలోకం జగామ హ । రాజా జగామ స్వగృహం తత్కన్యాఽఽదౌ బభూవ హ
అమ్మవారు ఇలా చెప్పి బ్రహ్మలోకానికి వెళ్లిపోయింది. రాజు తన ఇంటికి తిరిగి వచ్చాడు. కొంతకాలానికి ఆ కుమార్తె జన్మించింది.
ఆరాధనాచ్చ సావిత్ర్యా బభూవ కమలా పరా । సావిత్రీతి చ తన్నామ చకారాశ్వపతిర్నృపః
సావిత్రిని ఆరాధించిన ఫలితంగా పరమ లక్ష్మి జన్మించింది. అశ్వపతి రాజు ఆమెకు 'సావిత్రి' అనే పేరు పెట్టాడు.
కాలేన సా వర్ధమానా బభూవ చ దినే దినే । రూపయౌవనసమ్పన్నా శుక్లే చన్ద్రకలా యథా
కాలక్రమంలో ఆ అమ్మాయి రోజు రోజుకు పెరిగి, అందం, యవ్వనంతో నిండిపోయింది. పౌర్ణమి చంద్రునిలా ప్రకాశించింది.
సా వరం వరయామాస ద్యుమత్సేనాత్మజం తదా । సత్యవన్తం సత్యశీలం నానాగుణసమన్వితమ్
ఆమె తర్వాత ద్యూమత్సేనుని కుమారుడైన, సత్యవంతుడు అనే సత్యశీలుడిని, అనేక గుణాలతో ఉన్న వాడిని వరంగా ఎంచుకుంది.
రాజా తస్మై దదౌ తాం చ రత్నభూషణభూషితామ్ । సోఽపి సార్ధం కౌతుకేన తాం గృహీత్వా గృహం యయౌ
రాజు ఆమెను రత్నాభరణాలతో అలంకరించి అతనికి ఇచ్చాడు. అతడు ఆనందంతో ఆమెను తీసుకుని తన ఇంటికి వెళ్లాడు.
స చ సంవత్సరేఽతీతే సత్యవాన్ సత్యవిక్రమః । జగామ ఫలకాష్ఠార్థం ప్రహర్షం పితురాజ్ఞయా
ఒక సంవత్సరం గడిచిన తర్వాత, సత్యవంతుడు తన తండ్రి ఆజ్ఞతో ఆనందంగా కట్టెల కోసం అడవికి వెళ్లాడు.
జగామ సాధ్వీ తత్పశ్చాత్సావిత్రీ దైవయోగతః । నిపత్య వృక్షాద్దైవేన ప్రాణాంస్తత్యాజ సత్యవాన్
ఆ సతీమంతురాలు సావిత్రి, దైవకృపతో అతని వెంట వెళ్లింది. ఆ సమయంలో సత్యవంతుడు వృక్షం మీద నుంచి పడిపోయి ప్రాణాలు విడిచాడు.
యమస్తం పురుషం దృష్ట్వా బద్ధ్వాఙ్గుష్ఠసమం మునే । గృహీత్వా గమనం చక్రే తత్పశ్చాత్ప్రయయౌ సతీ
యముడు అతన్ని చూసి, అతని అంగుళం పరిమాణంలో ఉన్న ప్రాణాన్ని పట్టుకుని, తీసుకెళ్లడానికి బయలుదేరాడు. ఆ సతీమంతురాలు వెంట వెళ్లింది.
పశ్చాత్తాం సుదతీం దృష్ట్వా యమః సంయమనీపతిః । ఉవాచ మధురం సాధ్వీం సాధూనాం ప్రవరో మహాన్
ఆ సుందరిని చూసి, సంయమనాధుడు యముడు, ధర్మపరుడు, ఆ సతీమంతురాలితో మధురంగా ఇలా మాట్లాడాడు.
ధర్మరాజ ఉవాచ అహో క్వ యాసి సావిత్రి గృహీత్వా మానుషీం తనుమ్ । యది యాస్యసి కాన్తేన సార్ధం దేహం తదా త్యజ
ధర్మరాజు ఇలా అన్నాడు: సావిత్రి! నువ్వు మానవ శరీరంతో ఎక్కడికి వెళ్తున్నావు? నీ భర్తతో కలిసి రావాలనుకుంటే, ఈ శరీరాన్ని వదిలేయాలి.
గన్తుం మర్త్యో న శక్నోతి గృహీత్వా పాఞ్చభౌతికమ్ । దేహం చ మమ లోకం చ నశ్వరం నశ్వరః సదా
ఈ పంచభూతాల శరీరాన్ని తీసుకుని మానవుడు వెళ్లలేడు. నా లోకమూ, ఈ శరీరమూ ఎప్పుడూ నశ్వరమే.
భర్తుస్తే పూర్ణకాలో వై బభూవ భారతే సతి । స్వకర్మఫలభోగార్థం సత్యవాన్ యాతి మద్గృహమ్
భారతీయ సతీమణీ! నీ భర్తకు నిర్ణయించిన సమయం పూర్తైంది. తన కర్మఫలాలను అనుభవించేందుకు సత్యవంతుడు నా లోకానికి వస్తున్నాడు.
కర్మణా జాయతే జన్తుః కర్మణైవ ప్రలీయతే । సుఖం దుఃఖం భయం శోకః కర్మణైవ ప్రణీయతే
ప్రాణి కర్మ వల్లే జన్మిస్తుంది, కర్మ వల్లే నశిస్తుంది. సుఖం, దుఃఖం, భయం, శోకం అన్నీ కర్మ వల్లే కలుగుతాయి.
కర్మణేన్ద్రో భవేజ్జీవో బ్రహ్మపుత్రః స్వకర్మణా । స్వకర్మణా హరేర్దాసో జన్మాదిరహితో భవేత్
కర్మచేతనే జీవి ఇంద్రుడవచ్చు, తన కర్మఫలంతో బ్రహ్మపుత్రుడవచ్చు, స్వకర్మతో హరిదాసుడవచ్చు, లేదా జన్మలేని వాడవచ్చు.
స్వకర్మణా సర్వసిద్ధిమమరత్వం లభేద్ ధ్రువమ్ । లభేత్స్వకర్మణా విష్ణోః సాలోక్యాదిచతుష్టయమ్
తన తన పనుల వల్ల మనిషి అన్ని సిద్ధులు, అమరత్వాన్ని తప్పకుండా పొందుతాడు. అలాగే తన కర్మఫలంతో విష్ణువు లోకంలో నివసించటం మొదలైన నాలుగు రకాల సమీపతలు కూడా పొందుతాడు.
సురత్వం చ మనుత్వం చ రాజేన్ద్రత్వం లభేన్నరః । కర్మణా చ శివత్వం చ గణేశత్వం తథైవ చ
తన కర్మఫలంతో మనిషి దేవత స్థితి, మానవ స్థితి లేదా రాజు స్థితిని పొందగలడు. అలాగే తన కర్మ వల్ల శివుడు లేదా గణేశుడు అయ్యే అవకాశం కూడా ఉంటుంది.
కర్మణా చ మునీన్ద్రత్వం తపస్విత్వం స్వకర్మణా । స్వకర్మణా క్షత్రియత్వం వైశ్యత్వం చ స్వకర్మణా
తన కర్మఫలంతో మునులలో పెద్దవాడవడం, తపస్విగా మారడం సాధ్యమవుతుంది. అలాగే తన పనుల వల్ల క్షత్రియుడు లేదా వైశ్యుడు కూడా అవ్వవచ్చు.
కర్మణైవ చ మ్లేచ్ఛత్వం లభతే నాత్ర సంశయః । స్వకర్మణా జఙ్గమత్వం శైలత్వం చ స్వకర్మణా
తన కర్మ వల్ల మ్లేచ్ఛుడవడం కూడా జరుగుతుంది — దీనిలో ఎలాంటి సందేహం లేదు. తన పనుల వల్ల జంతువుగా లేదా పర్వతంగా కూడా జన్మించవచ్చు.
కర్మణా రాక్షసత్వం చ కిన్నరత్వం స్వకర్మణా । కర్మణైవాధిపత్యం చ వృక్షత్వం చ స్వకర్మణా
తన కర్మఫలంతో రాక్షసుడు కావచ్చు, లేదా కిన్నరుడవచ్చు. తన పనుల వల్ల అధిపతిగా మారవచ్చు, లేదా వృక్షంగా జన్మించవచ్చు.
కర్మణైవ పశుత్వం చ వనజీవీ స్వకర్మణా । కర్మణా క్షుద్రజన్తుత్వం కృమిత్వం చ స్వకర్మణా
తన కర్మ వల్ల పశువుగా, అడవిలో జీవించే ప్రాణిగా మారవచ్చు. అలాగే తన పనుల వల్ల చిన్న జంతువుగా, పురుగుగా కూడా అవ్వవచ్చు.
దైతేయత్వం దానవత్వమసురత్వం స్వకర్మణా । ఇత్యేతదుక్త్వా సావిత్రీం విరరామ స వై యమః
తన కర్మఫలంతో దైత్యుడు, దానవుడు లేదా అసురుడు అవ్వవచ్చు. ఇలా చెప్పి యముడు సావిత్రిని ఉద్దేశించి మాట్లాడటం ఆపాడు.
ఇతి శ్రీమద్దేవీభాగవతే మహాపురాణేఽష్టాదశసాహస్ర్యాం సంహితాయాం నవమస్కన్ధే సావిత్ర్యుపాఖ్యానే యమసావిత్రీసంవాదవర్ణనం నామ సప్తవింశోఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీమద్ది దేవీభాగవత మహాపురాణంలో, తొమ్మిదవ స్కంధంలో, సావిత్రి కథలో, యముడు–సావిత్రి సంభాషణ వివరించే ఇరవై ఏడవ అధ్యాయం ముగిసింది.
సావిత్ర్యుపాఖ్యానే యమసావిత్రీసంవాదవర్ణనమ్ శ్రీనారాయణ ఉవాచ యమస్య వచనం శ్రుత్వా సావిత్రీ చ పతివ్రతా । తుష్టావ పరయా భక్త్యా తమువాచ మనస్వినీ
సావిత్రి కథలో యముడు–సావిత్రి సంభాషణ వివరించబడింది. శ్రీనారాయణుడు ఇలా అన్నాడు: యముడు చెప్పిన మాటలు విని, తన భర్తకు అంకితమై ఉన్న సావిత్రి, అతనిని పరమ భక్తితో స్తుతించి, మనసు స్థిరంగా అతనితో మాట్లాడింది.
సావిత్ర్యువాచ కిం కర్మ తద్భవేత్కేన కో వా తద్ధేతురేవ చ । కో వా దేహీ చ దేహః కః కో వాత్ర కర్మకారకః
సావిత్రి ఇలా అడిగింది: ఏది కర్మ? దాన్ని ఎవరు చేస్తారు? దానికి కారణం ఏమిటి? శరీరధారి ఎవరు, శరీరం ఏది? ఈ విషయాల్లో కర్మ చేయువాడు ఎవరు?