పాఠే చతుర్ణాం వేదానాం తపసాం కరణే సతి । తత్పుణ్యం లభతే నూనం శాలగ్రామశిలార్చనాత్
నాలుగు వేదాలు పఠించినవాడు, తపస్సు చేసినవాడు, శాలగ్రామ శిలను పూజించడంవల్ల అవే పుణ్యఫలాలను తప్పకుండా పొందుతాడు.
(శాలగ్రామశిలాతోయైర్యోఽభిషేకం సదా చరేత్ । సర్వదానేషు యత్పుణ్యం ప్రదక్షిణం భువో యథా శాలగ్రామశిలాతోయం నిత్యం భుఙ్క్తే చ యో నరః । సురేప్సితం ప్రసాదం చ లభతే నాత్ర సంశయః
శాలగ్రామ శిల జలంతో ఎప్పుడూ అభిషేకం చేసే వాడికి, భూమిని ప్రదక్షిణ చేసినంత పుణ్యం, అన్ని దానాల ఫలితమూ లభిస్తుంది. ఆ జలాన్ని నిత్యం సేవించే వాడు దేవతలు కోరే అనుగ్రహాన్ని తప్పక పొందుతాడు.
తస్య స్పర్శం చ వాఞ్ఛన్తి తీర్థాని నిఖిలాని చ । జీవన్ముక్తో మహాపూతోఽప్యన్తే యాతి హరేః పదమ్
అతని స్పర్శను అన్ని తీర్థాలు కోరుకుంటాయి. జీవన్ముక్తుడై, మహాపవిత్రుడైనా, చివరికి హరిదేవుని లోకాన్ని చేరుతాడు.
తత్రైవ హరిణా సార్ధమసంఖ్యం ప్రాకృతం లయమ్ । యాస్యత్యేవ హి దాస్యే చ నియుక్తో దాస్యకర్మణి
అక్కడ హరిదేవునితో కలిసి, అసంఖ్యకమైన ప్రకృతిలో లయమవుతాడు. సేవలో నిమగ్నుడై, దాస్యకర్మలో నియమించబడతాడు.
యాని కాని చ పాపాని బ్రహ్మహత్యాసమాని చ । తం దృష్ట్వా చ పలాయన్తే వైనతేయాదివోరగాః
బ్రాహ్మణ హత్యతో సమానమైన పెద్ద పాపాలైనా, అతన్ని చూసిన వెంటనే, గరుడుని చూసిన పాముల్లా పారిపోతాయి.
తత్పాదరజసా దేవీ సద్యఃపూతా వసున్ధరా । పుంసాం లక్షం తత్పితౄణాం నిస్తరేత్తస్య జన్మతః
అతని పాదధూళివల్ల భూమి వెంటనే పవిత్రమవుతుంది, అతని జన్మతో లక్ష మంది పితృదేవతలు ముక్తి పొందుతారు.
శాలగ్రామశిలాతోయం మృత్యుకాలే చ యో లభేత్ । సర్వపాపవినిర్ముక్తో విష్ణులోకం స గచ్ఛతి
శాలగ్రామ శిల జలం మరణ సమయంలో పొందినవాడు, అన్ని పాపాల నుంచి విముక్తుడై, విష్ణు లోకాన్ని చేరుతాడు.
నిర్వాణముక్తిం లభతే కర్మభోగాత్ప్రముచ్యతే । విష్ణోః పదే ప్రలీనశ్చ భవిష్యతి న సంశయః
అతడు మోక్షాన్ని, విముక్తిని పొందుతాడు; కర్మఫలాల నుంచి విడిపోతాడు; విష్ణువు లోకంలో లయమవుతాడు — దీనిలో ఏమాత్రం సందేహం లేదు.
శాలగ్రామశిలాం ధృత్వా మిథ్యావాక్యం వదేత్తు యః । స యాతి కుమ్భీపాకే చ యావద్వై బ్రహ్మణో వయః
శాలగ్రామ శిలను చేతిలో పట్టుకొని అబద్ధంగా మాట్లాడే వాడు, బ్రహ్మదేవుడి ఆయుష్షు అంతకాలం కుంభీపాక నరకంలో పడతాడు.
శాలగ్రామశిలాం ధృత్వా స్వీకారం యో న పాలయేత్ । స ప్రయాత్యసిపత్రం చ లక్షమన్వన్తరావధి
శాలగ్రామ శిలను స్వీకరించి, ఇచ్చిన మాటను నిలబెట్టుకోని వాడు, లక్ష మను అంతరాల వరకు అసిపత్ర నరకంలో పడతాడు.
తులసీపత్రవిచ్ఛేదం శాలగ్రామే కరోతి యః । తస్య జన్మాన్తరే కాన్తే స్త్రీవిచ్ఛేదో భవిష్యతి
శాలగ్రామంపై తులసి ఆకును పగలగొట్టిన వాడికి, ప్రియమైనవాడా, తరువాత జన్మలో భార్యతో విడిపోవడం జరుగుతుంది.
తులసీపత్రవిచ్ఛేదం శఙ్ఖే యో హి కరోతి చ । భార్యాహీనో భవేత్సోఽపి రోగీ చ సప్తజన్మసు
శంఖంపై తులసి ఆకును పగలగొట్టిన వాడికి కూడా, ఏడూ జన్మలు భార్య లేకుండా, రోగంతో బాధపడే జీవితం కలుగుతుంది.
శాలగ్రామం చ తులసీం శఙ్ఖం చైకత్ర ఏవ చ । యో రక్షతి మహాజ్ఞానీ స భవేచ్ఛ్రీహరేః ప్రియః
శాలగ్రామం, తులసి, శంఖం — ఈ మూడింటినీ ఒకచోట సంరక్షించే వాడు, మహాజ్ఞాని అయి, శ్రీహరికి ప్రియుడవుతాడు.
సకృదేవ హి యో యస్యాం వీర్యాధానం కరోతి చ । తద్విచ్ఛేదే తస్య దుఃఖం భవేదేవ పరస్పరమ్
ఒకవేళ ఎవరో ఒక మహిళలో ఒక్కసారి సంతానం కోసం వీర్యాన్ని ఉంచితే, ఆ ఇద్దరూ విడిపోతే పరస్పరం తీవ్రమైన బాధ అనుభవిస్తారు.
త్వం ప్రియా శఙ్ఖచూడస్య చైకమన్వన్తరావధి । శఙ్ఖేన సార్ధం త్వద్భేదః కేవలం దుఃఖదస్తథా
నీవు శంఖచూడునికి ఒక మను అంతర కాలం ప్రియురాలివి; శంఖంతో కలిసి నీతో విడిపోవడం మిగిలేది కేవలం బాధ మాత్రమే.
ఇత్యుక్త్వా శ్రీహరిస్తాం చ విరరామ చ నారద । సా చ దేహం పరిత్యజ్య దివ్యరూపం విధాయ చ
ఇలా చెప్పి శ్రీహరి మౌనంగా నిలిచాడు, నారదా. ఆమె తన శరీరాన్ని వదిలి, దివ్యరూపాన్ని ధరించింది.
యథా శ్రీశ్చ తథా సా చాప్యువాస హరివక్షసి । స జగామ తయా సార్ధం వైకుణ్ఠం కమలాపతిః
శ్రీదేవి ఎలా హరివక్షస్సుపై నివసించిందో, ఆమె కూడా అలాగే అక్కడే ఉండింది. కమలాపతియైన హరి, ఆమెతో కలిసి వైకుంఠానికి వెళ్లాడు.
లక్ష్మీః సరస్వతీ గఙ్గా తులసీ చాపి నారద । హరేః ప్రియాశ్చతస్రశ్చ బభూవురీశ్వరస్య చ
నారదా, లక్ష్మీ, సరస్వతి, గంగా, తులసి — ఈ నాలుగు దేవతలు హరికి, పరమేశ్వరునికి ప్రియమైనవారయ్యారు.
సద్యస్తద్దేహజాతా చ బభూవ గణ్డకీ నదీ । ఈశ్వరః సోఽపి శైలశ్చ తత్తీరే పుణ్యదో నృణామ్
ఆమె శరీరం నుండి వెంటనే గండకి నది పుట్టింది. ఆ నది తీరంలోనే భగవంతుడు ఒక కొండగా అవతరించి, భక్తులకు పుణ్యాన్ని ప్రసాదించాడు.
కుర్వన్తి తత్ర కీటాశ్చ శిలాం బహువిధాం మునే । జలే పతన్తి యా యాశ్చ ఫలదాస్తాశ్చ నిశ్చితమ్
అక్కడ, మునివరా, పురుగులు అనేకరకాల శిలలను తయారు చేస్తాయి. వాటిలో నీటిలో పడినవి ఖచ్చితంగా ఫలదాయకంగా ఉంటాయి.
స్థలస్థాః పిఙ్గలా జ్ఞేయాశ్చోపతాపాద్రవేరితి । ఇత్యేవం కథితం సర్వం కిం భూయః శ్రోతుమిచ్ఛసి
భూమిపై ఉన్నవి పింగళ వర్ణంలో ఉంటాయి, అవి అపవిత్రంగా భావించాలి. ఇదంతా వివరంగా చెప్పాను — ఇంకా ఏం వినాలనుకుంటున్నావు?
తులసీపూజావిధివర్ణనమ్ నారద ఉవాచ తులసీ చ యదా పూజ్యా కృతా నారాయణప్రియా । అస్యాః పూజావిధానం చ స్తోత్రం చ వద సామ్ప్రతమ్
తులసిపూజా విధి వివరము నారదుడు ఇలా అడిగాడు: నారాయణునికి ప్రియమైన తులసిని ఎప్పుడు పూజించాలో, ఆమె పూజా విధానాన్ని, ఆమె స్తోత్రాన్ని నాకు చెప్పు.
కేన పూజా కృతా కేన స్తుతా ప్రథమతో మునే । తత్ర పూజ్యా సా బభూవ కేన వా వద మామహో
ఆమెను మొదట ఎవరు పూజించారు? ఎవరు స్తుతించారు? ఆమెను ఎవరు పూజించదగ్గదిగా చేశారు? దయచేసి నాకు చెప్పు.
సూత ఉవాచ నారదస్య వచః శ్రుత్వా ప్రహస్య మునిపుఙ్గవః । కథాం కథితుమారేభే పుణ్యాం పాపహరాం పరామ్
సూతుడు ఇలా చెప్పాడు: నారదుని మాటలు విని, మునులలో శ్రేష్ఠుడు చిరునవ్వుతో పుణ్యప్రదమైన, పాపాలను తొలగించే కథను చెప్పడం ప్రారంభించాడు.
శ్రీనారాయణ ఉవాచ హరిః సంపూజ్య తులసీం రేమే చ రమయా సహ । రమాసమానసౌభాగ్యాం చకార గౌరవేణ చ
శ్రీనారాయణుడు ఇలా అన్నాడు: హరిదేవుడు తులసిని పూజించి, రమాదేవితో ఆనందంగా కాలక్షేపం చేశాడు. ఆమెను రమాదేవితో సమానమైన అదృష్టవంతురాలిగా గౌరవించాడు.
సేహే చ లక్ష్మీర్గఙ్గా చ తస్యాశ్చ నవసఙ్గమమ్ । సౌభాగ్యగౌరవం కోపాత్తే న సేహే సరస్వతీ
లక్ష్మీదేవి, గంగాదేవి — వీరిద్దరూ ఆమె కొత్త సాంగత్యాన్ని సహించగలిగారు. కానీ, సరస్వతీదేవి మాత్రం కోపంతో ఆమె అదృష్టాన్ని, గౌరవాన్ని భరించలేకపోయింది.
సా తాం జఘాన కలహే మానినీ హరిసన్నిధౌ । వ్రీడయా చాపమానేన సాన్తర్ధానం చకార హ
ఆ గర్వంతో ఉన్న ఆమె, హరిదేవుని సమక్షంలో కలహంలో ఆమెను కొట్టింది. అవమానంతో, లజ్జతో ఆమె అక్కడే అంతర్ధానం అయింది.
సర్వసిద్ధేశ్వరీ దేవీ జ్ఞానినాం సిద్ధియోగినీ । జగామాదర్శనం కోపాత్సర్వత్ర చ హరేరహో
అన్ని సిద్ధులకూ అధిపతిగా, జ్ఞానులకు సిద్ధి ప్రసాదించేవారిగా ఉన్న దేవి, కోపంతో హరిదేవునికి అన్ని చోట్లా కనబడకుండా పోయింది.
హరిర్న దృష్ట్వా తులసీం బోధయిత్వా సరస్వతీమ్ । తదనుజ్ఞాం గహీత్వా చ జగామ తులసీవనమ్
హరిదేవుడు తులసిని కనబడక, సరస్వతిని పిలిచి ఉపదేశం చేశాడు. ఆమె అనుమతి తీసుకుని, తులసివనానికి వెళ్లాడు.
తత్ర గత్వా చ సుస్నాతో హరిః స తులసీం సతీమ్ । పూజయామాస తాం ధ్యాత్వా స్తోత్రం భక్త్యా చకార హ
అక్కడికి వెళ్లి, స్నానం చేసి, హరిదేవుడు తులసీదేవిని ధ్యానిస్తూ, భక్తితో స్తోత్రం చేసి పూజించాడు.