సస్మితా సకటాక్షం చ సకామా పులకాఙ్కితా । పప్రచ్ఛ రణవృత్తాన్తం కాన్తం మధురయా గిరా
ఆమె చిరునవ్వుతో, కోణంగా చూపులతో, కోరికతో, రోమాంచితంగా, తన ప్రియుడిని మధురమైన మాటల్లో యుద్ధవివరాలు అడిగింది.
తులస్యువాచ అసంఖ్యవిశ్వసంహర్త్రా సార్ధమాజౌ తవ ప్రభో । కథం బభూవ విజయస్తన్మే బ్రూహి కృపానిధే
తులసి ఇలా అడిగింది: ప్రభూ! అనేక విశ్వ సంహారకులతో కలిసి మీరు యుద్ధానికి వెళ్లారు. విజయం ఎలా సాధ్యమైంది? దయచేసి చెప్పండి.
తులసీవచనం శ్రుత్వా ప్రహస్య కమలాపతిః । శఙ్ఖచూడస్య రూపేణ తామువాచామృతం వచః
తులసి మాటలు విని, పద్మనాభుడు నవ్వుతూ, శంఖచూడుని రూపంలో ఆమెతో అమృతమైన మాటలు పలికాడు.
శ్రీభగవానువాచ ఆవయోః సమరః కాన్తే పూర్ణమబ్దం బభూవ హ । నాశో బభూవ సర్వేషాం దానవానాం చ కామిని
శ్రీభగవంతుడు ఇలా అన్నాడు: ప్రియమైనవాడా! మన ఇద్దరి మధ్య యుద్ధం ఒక సంవత్సరం పాటు సాగింది. అందులో అన్ని దానవులు నశించిపోయారు.
ప్రీతిఞ్చ కారయామాస బ్రహ్మా చ స్వయమావయోః । దేవానామధికారశ్చ ప్రదత్తస్తస్య చాజ్ఞయా
బ్రహ్మదేవుడు స్వయంగా మనిద్దరినీ కలిపాడు. ఆయన ఆజ్ఞతో దేవతలపై అధికారం ఇవ్వబడింది.
మయాగతం స్వభవనం శివలోకం శివో గతః । ఇత్యుక్త్వా జగతాం నాథః శయనం చ చకార హ
నేను నా ఇంటికి వచ్చాను, శివుడు శివలోకానికి వెళ్లాడు. ఇలా చెప్పి జగన్నాథుడు విశ్రాంతికి పడుకున్నాడు.
రేమే రమాపతిస్తత్ర రామయా సహ నారద । సా సాధ్వీ సుఖసమ్భోగాదాకర్షణవ్యతిక్రమాత్
అక్కడ లక్ష్మీపతి రామా తో కలిసి ఆనందంగా విహరించెను, నారదా. ఆ సతీమణి, ఆనందభోగంలో పరవశమై, తనను తాను అదుపు చేసుకోలేక పోయింది.
సర్వం వితర్కయామాస కస్త్వమేవేత్యువాచ సా । తులస్యువాచ కో వా త్వం వద మాయేశ భుక్తాహం మాయయా త్వయా
అమ్మాయీ అంతా ఆలోచించి, 'నీవెవరు నిజంగా?' అని అడిగింది. తులసి ఇలా చెప్పింది: 'నీవెవరు? చెప్పు మాయేశ్వరా, నీవు మాయతో నన్ను అనుభవించావు.'
దూరీకృతం మత్సతీత్వం యదతస్త్వాం శపామి హే । తులసీవచనం శ్రుత్వా హరిః శాపభయేన చ
'నా సతీత్వాన్ని నశింపజేశావు, అందుకే నిన్ను శపిస్తాను.' తులసి మాటలు విని, శాపభయంతో హరి—
దధార లీలయా బ్రహ్మన్ సుమూర్తిం సుమనోహరామ్ । దదర్శ పురతో దేవీ దేవదేవం సనాతనమ్
ఆ సమయంలో, బ్రాహ్మణా, హరి లీలగా అద్భుతమైన, ఆకర్షణీయమైన రూపాన్ని ధరించాడు. ఆ దేవి తన ముందర శాశ్వతమైన దేవదేవుణ్ణి చూచింది.
నవీననీరదశ్యామం శరత్పఙ్కజలోచనమ్ । కోటికన్దర్పలీలాభం రత్నభూషణభూషితమ్
ఆయన కొత్త మేఘంలా నలుపుగా, శరదృతువులోని కమలపు కన్నులతో, కోటి మన్మధుల అందాన్ని కలిగి, రత్నాభరణాలతో అలంకరించబడి ఉన్నాడు.
ఈషద్ధాస్యం ప్రసన్నాస్యం శోభితం పీతవాససమ్ । తం దృష్ట్వా కామినీ కామం మూర్చ్ఛాం సమ్ప్రాప లీలయా
ఆయన ముఖంలో మృదువైన చిరునవ్వు, ప్రకాశవంతమైన ముఖం, పసుపు వస్త్రాలతో మెరిసిపోతున్నాడు. అతన్ని చూసి, ఆ కాముకురాలు కోరికతో మత్తులో లీలగా మూర్చిపోయింది.
పునశ్చ చేతనాం ప్రాప్య పునః సా తమువాచ హ । తులస్యువాచ హే నాథ తే దయా నాస్తి పాషాణసదృశస్య చ
తిరిగి స్పృహకు వచ్చి, మళ్లీ అతనితో ఇలా చెప్పింది. తులసి మాటలు: 'ప్రభూ, నీకు దయ లేదు; నీ హృదయం రాయిలా కఠినంగా ఉంది.'
ఛలేన ధర్మభఙ్గేన మమ స్వామీ త్వయా హతః । పాషాణహృదయస్త్వం హి దయాహీనో యతః ప్రభో
'మోసంతో, ధర్మాన్ని చెరిపి, నీవు నా భర్తను చంపావు. ప్రభూ, నీవు నిజంగా రాయిలాంటి హృదయాన్ని కలవాడవు, ఎందుకంటే నీకు దయ లేదు.'
తస్మాత్పాషాణరూపస్త్వం భవే దేవ భవాధునా । యే వదన్తి చ సాధుం త్వాం తే భ్రాన్తా హి న సంశయః
'అందువల్ల, ఇకపై నీవు రాయిరూపాన్ని ధరించు దేవా. నిన్ను సద్గుణవంతుడని చెప్పేవారు తప్పుదారి పట్టినవారే, దీనిలో సందేహం లేదు.'
భక్తో వినాపరాధేన పరార్థే చ కథం హతః । భృశం రురోద శోకార్తా విలలాప ముహుర్ముహుః
'ఏ అపరాధం లేకుండా, మరొకరి కోసం, ఒక భక్తుడు ఎలా చంపబడ్డాడు?' అని తీవ్ర దుఃఖంతో ఆమె బాగా ఏడ్చి, మళ్లీ మళ్లీ విలపించింది.
తతశ్చ కరుణాం దృష్ట్వా కరుణారససాగరః । నయేన తాం బోధయితుమువాచ కమలాపతిః
ఆమె దయను చూసి, దయాసముద్రుడైన లక్ష్మీపతి, మృదువుగా ఆమెను బోధించేందుకు ఇలా మాట్లాడాడు.
శ్రీభగవానువాచ తపస్త్వయా కృతం భద్రే మదర్థే భారతే చిరమ్ । త్వదర్థే శఙ్ఖచూడశ్చ చకార సుచిరం తపః
శ్రీభగవంతుడు ఇలా అన్నాడు: 'భద్రే, నీవు నా కోసం భారతదేశంలో చాలా కాలం తపస్సు చేసావు. నీకోసం శంఖచూడుడూ ఎంతో కాలం తపస్సు చేశాడు.'
కృత్వా త్వాం కామినీం సోఽపి విజహార చ తత్క్షణాత్ । అధునా దాతుముచితం తవైవ తపసః ఫలమ్
'నిన్ను తన ప్రియంగా చేసుకుని, వెంటనే నీతో ఆనందించాడు. ఇప్పుడు నీ తపస్సుకు ఫలితాన్ని ఇవ్వడం సముచితం.'
ఇదం శరీరం త్యక్త్వా చ దివ్యదేహం విధాయ చ । రామే రమ మయా సార్ధం త్వం రమాసదృశీ భవ
'ఈ శరీరాన్ని వదిలి, దివ్యమైన రూపాన్ని ధరించి, నాతో కలిసి రామా, నీవు లక్ష్మీతో సమానంగా ఉండు.'
ఇయం తనుర్నదీరూపా గణ్డకీతి చ విశ్రుతా । పూతా సుపుణ్యదా నౄణాం పుణ్యే భవతు భారతే
'నీ ఈ శరీరం నదిగా మారి, గండకీ అని ప్రసిద్ధి చెందుతుంది. అది పవిత్రంగా, ఎంతో పుణ్యాన్ని ప్రసాదించే నదిగా భారతదేశంలో నిలుస్తుంది.'
తవ కేశసమూహశ్చ పుణ్యవృక్షో భవిష్యతి । తులసీకేశసమ్భూతా తులసీతి చ విశ్రుతా
'నీ జుట్టు పవిత్ర వృక్షంగా మారి, తులసి అని పేరు పొందుతుంది.'
త్రిషు లోకేషు పుష్పాణాం పత్రాణాం దేవపూజనే । ప్రధానరూపా తులసీ భవిష్యతి వరాననే
'మూడు లోకాలలో, దేవతల పూజలో ఉపయోగించే పువ్వులు, ఆకులలో తులసి ప్రధానమైనదిగా నిలుస్తుంది, సుందర ముఖినీ.'
స్వర్గే మర్త్యే చ పాతాలే గోలోకే మమ సన్నిధౌ । భవ త్వం తులసీ వృక్షవరా పుష్పేషు సున్దరీ
'స్వర్గంలో, భూమిపై, పాతాళంలో, గోలొకంలో నా సమక్షంలో, నీవు తులసి వృక్షాల్లో శ్రేష్ఠమైనది, పువ్వుల్లో అందమైనదిగా ఉండు.'
గోలోకే విరజాతీరే రాసే వృన్దావనే వనే । భాణ్డీరే చమ్పకవనే రమ్యే చన్దనకాననే
గోలోకంలో విరజా నది తీరంలో, రాసమండలంలో, వృద్ధావనంలో ఉన్న అరణ్యంలో, భాండీర వనంలో, అందమైన చంపకవనంలో, సువాసన గల చందనవనంలో —
మాధవీకేతకీకున్దమాలికామాలతీవనే । వాసస్తేఽత్రైవ భవతు పుణ్యస్థానేషు పుణ్యదః
మాధవీ, కేతకీ, కుంద, మాలికా, మాలతీ వనాలలో — ఈ పవిత్ర స్థలాల్లో నీ నివాసం ఎప్పుడూ ఉండాలని, ఇవి పుణ్యాన్ని ప్రసాదించే ప్రదేశాలని కావాలి.
తులసీతరుమూలేషు పుణ్యదేశేషు పుణ్యదమ్ । అధిష్ఠానం చ తీర్థానాం సర్వేషాం చ భవిష్యతి
తులసి చెట్టు వేరుల దగ్గర, పుణ్యప్రదమైన ప్రాంతాల్లో, అన్ని తీర్థస్థానాల్లో నీ వాసం స్థిరంగా ఉంటుంది.
తత్రైవ సర్వదేవానాం మమాధిష్ఠానమేవ చ । తులసీపత్రపతనప్రాప్తయే చ వరాననే
అక్కడే నా సన్నిధి కూడా, అన్ని దేవతల సన్నిధి కూడా ఉంటుంది, తులసి దళాలు పడే భాగ్యాన్ని పొందేందుకు, ముద్దుబాలికా!
స స్నాతః సర్వతీర్థేషు సర్వయజ్ఞేషు దీక్షితః । తులసీపత్రతోయేన యోఽభిషేకం సమాచరేత్
ఎవరైనా అన్ని పవిత్ర తీర్థాల్లో స్నానం చేసి, అన్ని యజ్ఞాల్లో దీక్ష పొంది, తులసి దళాల నీటితో అభిషేకం చేస్తే —
సుధాఘటసహస్రాణాం యా తుష్టిస్తు భవేద్ధరేః । సా చ తుష్టిర్భవేన్నూనం తులసీపత్రదానతః
హరికి వెయ్యి అమృతపాత్రలతో చేసే పూజ ఎంత ఆనందాన్ని ఇస్తుందో, అదే ఆనందం తులసి దళాల సమర్పణతో తప్పకుండా లభిస్తుంది.