త్వం తు దుఃఖీ సదైవాసి బద్ధోఽహమితి శఙ్కయా । ఇతి శఙ్కాం పరిత్యజ్య సుఖీ భవ సమాహితః
కానీ నీవు మాత్రం 'నేను బంధించబడ్డాను' అనే అనుమానంతో ఎప్పుడూ బాధపడుతున్నావు. ఆ సందేహాన్ని వదిలేసి, మనసు స్థిరంగా ఉంచుకుని సంతోషంగా ఉండు.
దేహోఽయం మమ బన్ధోఽయం న మమేతి చ ముక్తతా । తథా ధనం గృహం రాజ్యం న మమేతి చ నిశ్చయః
ఈ శరీరమే బంధనం, 'ఇది నాది కాదు' అనే నిశ్చయం కలిగితేనే విముక్తి. అలాగే ధనం, ఇల్లు, రాజ్యం—ఇవి నావి కావు అని నిశ్చయించుకోవడమే ముక్తి.
సూత ఉవాచ తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తస్య శుకః ప్రీతమనాభవత్ । ఆపృచ్ఛ్య తం జగామాశు వ్యాసస్యాశ్రమముత్తమమ్
సూతుడు చెప్పాడు: అతని మాటలు విన్న శుకుడు హర్షంతో మనసు నిండిపోయాడు. అతనికి వీడ్కోలు చెప్పి వెంటనే వ్యాస మహర్షి ఆశ్రమానికి వెళ్లాడు.
ఆగచ్ఛన్తం సుతం దృష్ట్వా వ్యాసోఽపి సుఖమాప్తవాన్ । ఆలిఙ్గ్యాఘ్రాయ మూర్ధానం పప్రచ్ఛ కుశలం పునః
తన కుమారుడు వస్తున్నాడని చూసి వ్యాసుడు కూడా ఆనందపడ్డాడు. అతన్ని ఆలింగనం చేసి తల ముద్దాడి, మళ్లీ క్షేమంగా ఉన్నావా అని అడిగాడు.
స్థితస్తత్రాశ్రమే రమ్యే పితుః పార్శ్వే సమాహితః । వేదాధ్యయనసమ్పన్నః సర్వశాస్త్రవిశారదః
ఆ రమణీయమైన ఆశ్రమంలో తండ్రి పక్కన శుకుడు మనసు నిలిపి ఉండిపోయాడు. వేదపఠనంలో నిపుణుడై, అన్ని శాస్త్రాలలో ప్రావీణ్యం సాధించాడు.
జనకస్య దశాం దృష్ట్వా రాజ్యస్థస్య మహాత్మనః । స నిర్వృతిం పరాం ప్రాప్య పితురాశ్రమసంస్థితః
రాజ్యాన్ని పాలిస్తున్న మహాత్ముడు జనకుని స్థితిని చూసి, తండ్రి ఆశ్రమంలో ఉండగానే శుకుడు పరమానందాన్ని పొందాడు.
పితౄణాం సుభగా కన్యా పీవరీ నామ సున్దరీ । శుకశ్చకార పత్నీం తాం యోగమార్గస్థితోఽపి హి
పితృదేవతలకు చెందిన భాగ్యశాలి కూతుళ్లలో పీవరీ అనే అందమైన యువతిని శుకుడు, యోగమార్గంలో ఉన్నప్పటికీ, భార్యగా స్వీకరించాడు.
స తస్యాం జనయామాస పుత్రాంశ్చతుర ఏవ హి । కృష్ణం గౌరప్రభం చైవ భూరిం దేవశ్రుతం తథా
ఆమెతో శుకుడు నలుగురు కుమారులను కనాడు—కృష్ణుడు, గౌరప్రభుడు, భూరి, దేవశ్రుతుడు.
కన్యాం కీర్తిం సముత్పాద్య వ్యాసపుత్రః ప్రతాపవాన్ । దదౌ విభ్రాజపుత్రాయ త్వణుహాయ మహాత్మనే
వ్యాసుని ప్రతాపశాలి కుమారుడు శుకుడు, కీర్తి అనే కుమార్తెను కనగా, ఆమెను విభ్రాజుని కుమారుడు, మహాత్ముడు అయిన అణుహాకు ఇచ్చాడు.
అణుహస్య సుతః శ్రీమాన్బ్రహ్మదత్తః ప్రతాపవాన్ । బ్రహ్మజ్ఞః పృథివీపాలః శకకన్యాసముద్భవః
అణుహాకు శ్రేష్ఠుడు, ప్రతాపవంతుడు, బ్రహ్మజ్ఞాని, భూమిని పాలించే బ్రహ్మదత్తుడు అనే కుమారుడు జన్మించాడు. అతడు శకకన్య నుంచి పుట్టాడు.
కాలేన కియతా తత్ర నారదస్యోపదేశతః । జ్ఞానం పరమకం ప్రాప్య యోగమార్గమనుత్తమమ్
కొంత కాలం తరువాత నారదుని ఉపదేశంతో అతడు పరమ జ్ఞానాన్ని, అత్యుత్తమమైన యోగమార్గాన్ని పొందాడు.
పుత్రే రాజ్యం నిధాయాథ గతో బదరికాశ్రమమ్ । మాయాబీజోపదేశేన తస్య జ్ఞానం నిరర్గలమ్
తన కుమారుడికి రాజ్యాన్ని అప్పగించి, బదరికాశ్రమానికి వెళ్లాడు. అక్కడ మాయాబీజ ఉపదేశంతో అతని జ్ఞానం అడ్డంకులు లేకుండా ప్రసరించింది.
నారదస్య ప్రసాదేన జాతం సద్యో విముక్తిదమ్ । కైలాసశిఖరే రమ్యే త్యక్త్వా సఙ్గం పితుః శుకః
నారదుని కృపతో వెంటనే మోక్షాన్ని పొందాడు. శుకుడు తండ్రిపట్ల అనురాగాన్ని వదిలి, కైలాస శిఖరంలో ఆనందంగా ఉన్నాడు.
ధ్యానమాస్థాయ విపులం స్థితః సఙ్గపరాఙ్ముఖః । ఉత్పపాత గిరేః శృఙ్గాత్సిద్ధిం చ పరమాం గతః
శుకుడు లోతైన ధ్యానంలో స్థిరంగా ఉండి, బంధాలను వదిలి, పర్వత శిఖరంపై నుంచి పైకి ఎగిరి, పరమ సిద్ధిని పొందాడు.
ఆకాశగో మహాతేజా విరరాజ యథా రవిః । గిరేః శృఙ్గం ద్విధా జాతం శుకస్యోత్పతనే తదా
శుకుడు ఆకాశంలో విహరిస్తూ, గొప్ప తేజస్సుతో సూర్యుడిలా ప్రకాశించాడు. అతను పైకి ఎగిరినప్పుడు ఆ పర్వత శిఖరం రెండు ముక్కలైంది.
ఉత్పాతా బహవో జాతాః శుకశ్చాకాశగోఽభవత్ । అన్తరిక్షే యథా వాయుః స్తూయమానః సురర్షిభిః
అప్పుడు అనేక అపశకునులు సంభవించాయి. శుకుడు ఆకాశంలో గాలి వలె విహరించాడు. దేవతలు, ఋషులు అతన్ని స్తుతించారు.
తేజసాతివిరాజన్వై ద్వితీయ ఇవ భాస్కరః । వ్యాసస్తు విరహాక్రాన్తః క్రన్దన్పుత్రేతి చాసకృత్
అతిశయమైన తేజంతో ప్రకాశిస్తూ, రెండవ సూర్యుడిలా కనిపించిన వ్యాసుడు, వियोग బాధతో మునిగిపోయి, పదేపదే 'నా కుమారుడా!' అని విలపించాడు.
గిరేః శృఙ్గే గతస్తత్ర శుకో యత్ర స్థితోఽభవత్ । క్రన్దమానం తదా దీనం వ్యాసం మత్వా శ్రమాకులమ్
ఆపాటి పర్వత శిఖరానికి చేరుకుని, అక్కడ ఉన్న శుకపక్షిని చూసి, వ్యాసుడు బాధతో అలసిపోయి ఏడుస్తున్నాడని గ్రహించింది.
సర్వభూతగతః సాక్షీ ప్రతిశబ్దమదాత్తదా । తత్రాద్యాపి గిరేః శృఙ్గే ప్రతిశబ్దః స్ఫుటోఽభవత్
ప్రతి జీవిలో సాక్షిగా ఉన్న ఆ శుకపక్షి, అప్పట్లో వ్యాసుని విలాపాన్ని ప్రతిధ్వనిగా ఇచ్చింది. ఇప్పటికీ ఆ పర్వత శిఖరంలో స్పష్టమైన ప్రతిధ్వని వినిపిస్తుంది.
రుదన్తం తం సమాలక్ష్య వ్యాసం శోకసమన్వితమ్ । పుత్ర పుత్రేతి భాషన్తం విరహేణ పరిప్లుతమ్
విలపిస్తూ, దుఃఖంతో నిండిన వ్యాసుడు, 'కుమారుడా! కుమారుడా!' అని వేదనతో పిలుస్తున్నాడని చూసింది.
శివస్తత్ర సమాగత్య పారాశర్యమబోధయత్ । వ్యాస శోకం మా కురు త్వం పుత్రస్తే యోగవిత్తమః
అక్కడ శివుడు ప్రత్యక్షమై, పారాాశర్యునికి ఇలా ఉపదేశించాడు: 'వ్యాసా, నీవు దుఃఖించవద్దు. నీ కుమారుడు యోగంలో అగ్రగణ్యుడు.'
పరమాం గతిమాపన్నో దుర్లభాం చాకృతాత్మభిః । తస్య శోకో న కర్తవ్యస్త్వయాశోకం విజానతా
ఆయన అత్యున్నత స్థితిని పొందాడు. అది ఆత్మ నియమించుకోలేని వారికి దుర్లభం. నీవు దుఃఖరహితతను తెలిసినవాడవు కాబట్టి, నీకు దుఃఖించాల్సిన అవసరం లేదు.
కీర్తిస్తే విపులా జాతా తేన పుత్రేణ చానఘ । వ్యాస ఉవాచ న శోకో యాతి దేవేశ కిం కరోమి జగత్పతే
పాపరహితుడా! నీ కుమారునివల్ల నీ కీర్తి విస్తరించింది. వ్యాసుడు చెప్పాడు: 'దేవతల అధిపతీ! అయినా నా దుఃఖం పోవడం లేదు. జగత్పతీ! నేను ఏమి చేయగలను?'
అతృప్తే లోచనే మేఽద్య పుత్రదర్శనలాలసే । మహాదేవ ఉవాచ ఛాయాం ద్రక్ష్యసి పుత్రస్య పార్శ్వస్థాం సుమనోహరామ్
ఈ రోజు నా కన్నులు కుమారుని దర్శించాలనే తపనతో తృప్తి చెందలేదు. మహాదేవుడు చెప్పాడు: 'నీ కుమారుడి అందమైన ఛాయను పక్కన నిలబడి నీవు చూడగలవు.'
తాం వీక్ష్య మునిశార్దూల శోకం జహి పరన్తప । సూత ఉవాచ తదా దదర్శ వ్యాసస్తు ఛాయాం పుత్రస్య సుప్రభామ్
ఆ ఛాయను చూసి, మునులలో శ్రేష్ఠుడా! శత్రువులను కాల్చేవాడా! నీ దుఃఖాన్ని విడిచిపెట్టు. సూతుడు చెప్పాడు: అప్పుడు వ్యాసుడు తన కుమారుని ప్రకాశవంతమైన ఛాయను చూశాడు.
దత్త్వా వరం హరస్తస్మై తత్రైవాన్తరధీయత । అన్తర్హితే మహాదేవే వ్యాసః స్వాశ్రమమభ్యగాత్
ఆ వరాన్ని ఇచ్చిన అనంతరం హరుడు అక్కడే అంతర్ధానమయ్యాడు. మహాదేవుడు కనబడకుండా పోయిన తరువాత, వ్యాసుడు తన ఆశ్రమానికి తిరిగి వెళ్లాడు.
శుకస్య విరహేణాపి తప్తః పరమదుఃఖితః
శుకుడు లేనందున వ్యాసుడు తీవ్ర దుఃఖంతో బాధపడుతూ, అంతులేని వేదన అనుభవించాడు.
ధృతరాష్ట్రాదీనాముత్పత్తివర్ణనమ్ ఋషయ ఊచుః శుకస్తు పరమాం సిద్ధిమాప్తవాన్దేవసత్తమః । కిం చకార తతో వ్యాసస్తన్నో బ్రూహి సవిస్తరమ్
ధృతరాష్ట్రుడు మొదలైన వారి జనన కథ. ఋషులు ఇలా అడిగారు: 'దేవతులలో శ్రేష్ఠుడా! శుకుడు పరమ సిద్ధిని పొందాడు. ఆ తరువాత వ్యాసుడు ఏమి చేశాడు? దయచేసి వివరంగా చెప్పు.'
సూత ఉవాచ శిష్యా వ్యాసస్య యేఽప్యాసన్వేదాభ్యాసపరాయణాః । ఆజ్ఞామాదాయ తే సర్వే గతాః పూర్వం మహీతలే
సూతుడు చెప్పాడు: వ్యాసునికి ఉన్న విద్యార్థులు, వేదాభ్యాసంలో నిమగ్నమైన వారు, ఆయన ఆజ్ఞ తీసుకుని ముందుగా భూమిపైకి వెళ్లిపోయారు.
అసితో దేవలశ్చైవ వైశమ్పాయన ఏవ చ । జైమినిశ్చ సుమన్తుశ్చ గతాః సర్వే తపోధనాః
అసితుడు, దేవలుడు, వైశంపాయనుడు, జైమినీ, సుమంతుడు — ఈ తపస్సులో నిమగ్నమైన వారందరూ వెళ్లిపోయారు.