సుతలాచ్చ సముద్ధర్తుం నాలం తత్ర గదాధరః । సభ్రాతృకో హిరణ్యాక్షః కథం దేవైశ్చ హింసితః
సుతలలోంచి అతన్ని పైకి తీయడంలో గదాధరుడు కూడా శక్తించలేదు. హిరణ్యాక్షుడు తన అన్నతో కలిసి దేవతల చేత ఎలా హింసించబడ్డాడు?
శుమ్భాదయశ్చాసురాశ్చ కథం దేవైర్నిపాతితాః । పురా సముద్రమథనే పీయూషం భక్షితం సురైః
శుంభుడు మొదలైన అసురులు దేవతల చేత ఎలా సంహరించబడ్డారు? పురాకాలంలో సముద్రమథనంలో అమృతాన్ని దేవతలు తిన్నారు.
క్లేశభాజో వయం తత్ర తే సర్వే ఫలభోగినః । క్రీడాభాణ్డమిదం విశ్వం ప్రకృతేః పరమాత్మనః
అక్కడ బాధలు మేమే అనుభవించాము, వారు మాత్రం ఫలాలను ఆస్వాదించారు. ఈ జగత్తంతా ప్రకృతి, పరమాత్మ యొక్క ఆటబొమ్మే.
యస్మై యత్ర స దదాతి తస్యైశ్వర్యం భవేత్తదా । దేవదానవయోర్వాదః శశ్వన్నైమిత్తికః సదా
ఎవరికి, ఎక్కడ ఆయన ఇస్తే, వారికి ఐశ్వర్యం కలుగుతుంది. దేవతలు-దానవుల మధ్య వాదం ఎప్పుడూ తలెత్తే, ఎప్పటికీ ఉండే విషయం.
పరాజయో జయస్తేషాం కాలేఽస్మాకం క్రమేణ చ । తదావయోర్విరోధే వాఽఽగమనం నిష్కలం పరమ్
విజయం, ఓటమి వారికి, మాకు కాలానుసారం మారుతూ వస్తుంటాయి. మన మధ్య విరోధంలో వచ్చిపోవడం నిజంగా శాశ్వతమైనదే.
సమసమ్బన్ధినో బన్ధోరీశ్వరస్య మహాత్మనః । ఇయం తే మహతీ లజ్జా యుద్ధేఽస్మాభిః సహాధునా
మనమందరం పరమాత్ముడికి సమానంగా బంధువులమే. ఇప్పుడు మాతో యుద్ధం చేయడం మీకు గొప్ప అవమానమే.
జయే తతోఽధికా కీర్తిర్హానిశ్చైవ పరాజయే । ఇత్యేతద్వచనం శ్రుత్వా ప్రహస్య చ త్రిలోచనః
విజయంలో ఎక్కువ కీర్తి, ఓటమిలో నష్టం. ఈ మాటలు విని త్రినేత్రుడు నవ్వాడు.
యథోచితముత్తరం తమువాచ దానవేశ్వరమ్ । మహాదేవ ఉవాచ యుష్మాభిః సహ యుద్ధే మే బ్రహ్మవంశసముద్భవైః
అతడు దానవుల అధిపతిని యోగ్యంగా సమాధానం ఇచ్చాడు. మహాదేవుడు ఇలా అన్నాడు — మీతో, బ్రహ్మ వంశంలో పుట్టినవారితో యుద్ధంలో—
కా లజ్జా మహతీ రాజన్నకీర్తిర్వా పరాజయే । యుద్ధమాదౌ హరేరేవ మధునా కైటభేన చ
రాజా! ఓటమిలో ఎలాంటి పెద్ద అవమానం, అపకీర్తి ఉండదు. యుద్ధం మొదట హరిదేవుడు మధు, కైటభులతో చేశాడు.
హిరణ్యకశిపోశ్చైవ సహ తేనాత్మనా నృప । హిరణ్యాక్షస్య యుద్ధం చ పునస్తేన గదాభృతా
అదే పరమాత్మతో హిరణ్యకశిపుతో యుద్ధం జరిగింది, రాజా! మళ్లీ హిరణ్యాక్షుడు గదాధారితో యుద్ధం చేశాడు.
త్రిపురైః సహ యుద్ధం చ మయాపి చ పురా కృతమ్ । సర్వేశ్వర్యాః సర్వమాతుః ప్రకృత్యాశ్చ బభూవ హ
పూర్వం త్రిపురాసురులతో నేను కూడా యుద్ధం చేశాను. ఈ సమస్తం సర్వేశ్వరీ అయిన జగన్మాత మరియు ప్రకృతి శక్తితోనే జరిగింది.
సహ శుమ్భాదిభిః పూర్వం సమరః పరమాద్భుతః । పార్షదప్రవరస్త్వం చ కృష్ణస్య పరమాత్మనః
పూర్వం శుంభుడు మొదలైనవారితో అద్భుతమైన యుద్ధం జరిగింది. నీవు కృష్ణ పరమాత్ముని ప్రధాన సేవకుడవు.
యే యే హతాశ్చ దైతేయా నహి కేఽపి త్వయా సమాః । కా లజ్జా మహతీ రాజన్ మమ యుద్ధే త్వయా సహ
నీవు సంహరించిన దైత్యులంతా ఎవ్వరూ నీకు సమానులు కావు. రాజా! నీతో యుద్ధంలో నాకు ఎంతటి అపహాస్యం ఉండగలదు?
సురాణాం శరణస్యైవ ప్రేషితశ్చ హరేరహో । దేహి రాజ్యం చ దేవానామితి మే నిశ్చితం వచః
దేవతలకు ఆశ్రయం ఇచ్చేందుకు హరిద్వారా నేను పంపించబడ్డాను. నా నిశ్చితమైన మాట ఇదే — దేవతలకు రాజ్యాన్ని అప్పగించు.
యుద్ధం వా కురు మత్సార్ధం వాగ్వ్యయే కిం ప్రయోజనమ్ । ఇత్యుక్త్వా శఙ్కరస్తత్ర విరరామ చ నారద । ఉత్తస్థౌ శఙ్ఖచూడశ్చ హ్యమాత్యైః సహ సత్వరమ్
నా తోడు యుద్ధం చేయి, లేకపోతే మాటలు చెప్పడం వృథా. ఇలా చెప్పి శంకరుడు మౌనంగా నిలిచాడు, నారదా. వెంటనే శంఖచూడుడు తన మంత్రులతో కలిసి లేచాడు.
కాలీశఙ్ఖచూడయుద్ధవర్ణనమ్ శ్రీనారాయణ ఉవాచ శివం ప్రణమ్య శిరసా దానవేన్ద్రః ప్రతాపవాన్ । సమారురోహ యానం చ సహామాత్యైః స సత్వరః
కాళీ, శంఖచూడుల యుద్ధవివరణ: శ్రీనారాయణుడు ఇలా చెప్పాడు — శివునికి తలవంచి నమస్కరించిన దైత్యేంద్రుడు, తన మంత్రులతో కలిసి వేగంగా రథంపై ఎక్కాడు.
శివః స్వసైన్యం దేవాంశ్చ ప్రేరయామాస సత్వరమ్ । దానవేన్ద్రః ససైన్యశ్చ యుద్ధారమ్భే బభూవ హ
శివుడు తన సైన్యాన్ని, దేవతలను త్వరగా యుద్ధానికి సిద్ధం చేశాడు. దైత్యేంద్రుడు కూడా తన సైన్యంతో యుద్ధారంభానికి సిద్ధంగా నిలిచాడు.
స్వయం మహేన్ద్రో యుయుధే సార్ధం చ వృషపర్వణా । భాస్కరో యుయుధే విప్రచిత్తినా సహ సత్వరః
ఇంద్రుడు స్వయంగా వృషపర్వణితో కలిసి యుద్ధం చేశాడు. భాస్కరుడు విప్రచిత్తితో వేగంగా పోరాడాడు.
దమ్భేన సహ చన్ద్రశ్చ చకార పరమం రణమ్ । కాలస్వరేణ కాలశ్చ గోకర్ణేన హుతాశనః
చంద్రుడు దంభుడితో ఘోరమైన యుద్ధం చేశాడు. కాలుడు కాలస్వరుడితో, అగ్ని గోకర్ణుడితో యుద్ధం చేశాడు.
కుబేరః కాలకేయేన విశ్వకర్మా మయేన చ । భయఙ్కరేణ మృత్యుశ్చ సంహారేణ యమస్తథా
కుబేరుడు కాలకేయునితో, విశ్వకర్మ మాయునితో యుద్ధం చేశాడు. భయంకరుడు మృత్యువు సంహారుడితో, యముడు కూడా యుద్ధంలో పాల్గొన్నాడు.
వికఙ్కణేన వరుణశ్చఞ్చలేన సమీరణః । బుధశ్చ ఘృతపృష్ఠేన రక్తాక్షేణ శనైశ్చరః
వరుణుడు వికంకణుడితో, వాయువు చంచలునితో యుద్ధం చేశాడు. బుధుడు ఘృతపృష్టుడితో, శనైశ్చరుడు రక్తాక్షునితో పోరాడాడు.
జయన్తో రత్నసారేణ వసవో వర్చసాం గణైః । అశ్వినౌ చ దీప్తిమతా ధూమ్రేణ నలకూబరః
జయంతుడు రత్నసారునితో యుద్ధం చేశాడు. వసువులు వర్చసా గణాలతో, అశ్వినులు దీప్తిమంతుడితో, నలకూబరుడు ధూమ్రుడితో యుద్ధం చేశారు.
ధురన్ధరేణ ధర్మశ్చ ఉషాక్షేణ చ మఙ్గలః । శోభాకరేణ వై భానుః పిఠరేణ చ మన్మథః
ధురంధరునితో ధర్ముడు, ఉషాక్షునితో మంగళుడు యుద్ధం చేశారు. శోభాకరునితో భాను, పిఠరునితో మన్మథుడు యుద్ధం చేశాడు.
గోధాముఖేన చూర్ణేన ఖడ్గేన చ ధ్వజేన చ । కాఞ్చీముఖేన పిణ్డేన ధూమేణ సహ నన్దినా
గోదాముఖుడు చూర్ణునితో, ఖడ్గుడు ధ్వజునితో యుద్ధం చేశాడు. కాంచీముఖుడు పిండునితో, ధూముడు నందితో పోరాడాడు.
విశ్వేన చ పలాశేనాదిత్యాద్యా యుయుధుః పరే । ఏకాదశ చ రుద్రా వై ఏకాదశభయఙ్కరైః
విశ్వుడు పలాశునితో యుద్ధం చేశాడు. ఆదిత్యులు మొదలైన వారు తమ ప్రత్యర్థులతో యుద్ధం చేశారు. పదకొండు రుద్రులు పదకొండు భయంకరులతో పోరాడారు.
మహామారీ చ యుయుధే చోగ్రచణ్డాదిభిః సహ । నన్దీశ్వరాదయః సర్వే దానవానాం గణైః సహ
మహామారి ఉగ్రచండాది భయంకరులతో యుద్ధం చేసింది. నందీశ్వరులు మొదలైనవారు అందరూ దానవ గణాలతో పోరాడారు.
యుయుధుశ్చ మహాయుద్ధే ప్రలయేఽపి భయఙ్కరే । వటమూలే చ శమ్భుశ్చ తస్థౌ కాల్యా సుతేన చ
అందరూ ఆ మహాయుద్ధంలో, ప్రళయం వచ్చినా కూడా భయంకరంగా యుద్ధం చేశారు. శంభుడు వటవృక్షం క్రింద కాళీ, తన కుమారుడితో నిలిచాడు.
సర్వే చ యుయుధుః సైన్యసమూహాః సతతం మునే । రత్నసింహాసనే రమ్యే కోటిభిర్దానవైః సహ
మహర్షీ! అన్ని సైన్య సమూహాలు నిరంతరం యుద్ధం చేశాయి. రత్నసింహాసనంపై కోట్లాది దానవులతో కలిసి పోరాటం జరిగింది.
ఉవాస శఙ్ఖచూడశ్చ రత్నభూషణభూషితః । శఙ్కరస్య చ యే యోధా దానవైశ్చ పరాజితాః
రత్నాల అలంకారాలతో అలంకరించబడిన శంఖచూడుడు అక్కడే నిలిచిపోయాడు. శంకరుని పక్షాన యుద్ధించిన యోధులు, దానవుల చేతిలో ఓడిపోయారు.
దేవాశ్చ దుద్రువుః సర్వే భీతాశ్చ క్షతవిగ్రహాః । చకార కోపం స్కన్దశ్చ దేవేభ్యశ్చాభయం దదౌ
అందరు దేవతలు భయంతో, గాయాలతో పరుగు తీశారు. స్కందుడు కోపంతో దేవతలకు భద్రతను కల్పించాడు.