కలామాత్రం కలేః శేషే కుహ్వాం చన్ద్రకలా యథా । యాదృక్ తేజో రవేర్గ్నీష్మే న తాదృక్ శిశిరే పునః
కలియుగం చివరికి, ధర్మం ఒక చిన్న భాగం మాత్రమే మిగిలి ఉంటుంది, అది చంద్రుని కిరణంలా కాంతివంతంగా ఉండదు. వేసవిలో సూర్యుని తేజస్సు ఎంత ఉంటుందో, శీతకాలలో అంత ఉండదు.
దినేషు యాదృఙ్మధ్యాహ్నే సాయం ప్రాతర్న తత్సమమ్ । ఉదయం యాతి కాలేన బాలతాం చ క్రమేణ చ
మధ్యాహ్నంలో ఉన్న కాంతి, సాయంత్రం లేదా ఉదయాన్నప్పుడు అంత ఉండదు. కాలక్రమంలో అది పెరిగి, మళ్లీ బాల్యస్థితిలోకి వెళ్తుంది.
ప్రకాణ్డతాం చ తత్పశ్చాత్కాలేఽస్తం పునరేతి సః । దినే ప్రచ్ఛన్నతాం యాతి కాలేన దుర్దినే ఘనే
తర్వాత అది పరిపక్వతను చేరి, మళ్లీ కాలంతో కలిసిపోతుంది. మేఘావృతమైన దినాల్లో, అది కనబడదు; అలాగే కాల ప్రభావంతో కాంతి తగ్గిపోతుంది.
రాహుగ్రస్తే కమ్పితశ్చ పునరేవ ప్రసన్నతామ్ । పరిపూర్ణతమశ్చన్ద్రః పూర్ణిమాయాం చ జాయతే
రాహువు పట్టుకున్నప్పుడు చంద్రుడు కంపించిపోతాడు, కానీ మళ్లీ స్పష్టంగా వెలుగుతాడు. పూర్ణిమనాడు చంద్రుడు సంపూర్ణంగా ప్రకాశిస్తాడు.
తాదృశో న భవేన్నిత్యం క్షయం యాతి దినే దినే । పునశ్చ పుష్టిమాయాతి పరం కుహ్వా దినే దినే
అలాంటి స్థితి ఎప్పుడూ ఉండదు; రోజుకో రోజు అది తగ్గిపోతుంది, మళ్లీ పెరుగుతుంది, కానీ కొన్నిసార్లు చాలా తక్కువగా కనిపిస్తుంది.
సమ్పద్యుక్తః శుక్లపక్షే కృష్ణే మ్లానశ్చ యక్ష్మణా । రాహుగ్రస్తే దినే మ్లానో దుర్దినే న విరోచతే
శుక్లపక్షంలో చంద్రుడు ప్రకాశవంతంగా ఉంటాడు, కృష్ణపక్షంలో కాంతి తగ్గిపోతుంది, అది వ్యాధిగ్రస్తుడిలా కనిపిస్తుంది. రాహువు పట్టుకున్నప్పుడు మసకబారిపోతాడు, మేఘమయమైన రోజుల్లో వెలుగు ఇవ్వడు.
కాలే చన్ద్రో భవేచ్ఛుక్లో భ్రష్టశ్రీః కాలభేదతః । భవిష్యతి బలిశ్చేన్ద్రో భ్రష్టశ్రీః సుతలేఽధునా
కాలానుగుణంగా చంద్రుడు వెలుగుతాడు, కానీ కాల మార్పుతో అతని కాంతి తగ్గిపోతుంది. అలాగే, ఇంద్రుడు భవిష్యత్తులో శక్తివంతుడవుతాడు, కానీ ఇప్పుడు సుతలలో అతని మహిమ తగ్గిపోయింది.
కాలేన పృథ్వీ సస్యాఢ్యా సర్వాధారా వసున్ధరా । కాలే జలే నిమగ్నా సా తిరోభూతామ్బువిప్లుతా
కాలంతో భూమి పంటలతో నిండిపోతుంది, జీవులకు ఆధారంగా నిలుస్తుంది. మరొక వేళ, ఆ భూమి నీటిలో మునిగి, అంతరించిపోతుంది.
కాలే నశ్యన్తి విశ్వాని ప్రభవన్త్యేవ కాలతః । చరాచరాశ్చ కాలేన నశ్యన్తి ప్రభవన్తి చ
కాలంతో అన్నీ నశించిపోతాయి, కాలంతోనే అవి మళ్లీ ఉద్భవిస్తాయి. చరాచరములు కాల ప్రభావంతో నశించి, మళ్లీ పుట్టుకొస్తాయి.
ఈశ్వరస్యైవ సమతా బ్రహ్మణః పరమాత్మనః । అహం మృత్యుఞ్జయో యస్మాదసంఖ్యం ప్రాకృతం లయమ్
ఈ సమతా పరమాత్మ అయిన పరమేశ్వరునికే చెందింది. నేను మరణాన్ని జయించినవాడిని, ఎందుకంటే అనేక ప్రకృతిలయాలను నేను చూశాను.
ఆదర్శం చాపి ద్రక్ష్యామి వారం వారం పునః పునః । స చ ప్రకృతిరూపశ్చ స ఏవ పురుషః స్మృతః
మళ్లీ మళ్లీ నేను ఆ ప్రతిబింబాన్ని చూస్తూ ఉంటాను. అదే ప్రకృతి స్వరూపం, అతడే పురుషుడిగా పిలవబడతాడు.
స చాత్మా స చ జీవశ్చ నానారూపధరః పరః । కరోతి సతతం యో హి తనామగుణకీర్తనమ్
అతడే ఆత్మ, అతడే జీవుడు, అనేక రూపాలు ధరించే పరమాత్మ. ఆయన ఎప్పుడూ శరీర గుణాలను కీర్తిస్తూ ఉంటాడు.
కాలే మృత్యుం స జయతి జన్మరోగభయం జరామ్ । స్రష్టా కృతో విధిస్తేన పాతా విష్ణుః కృతో భవేత్
సమయానికి మరణాన్ని, జననం, వ్యాధి, వృద్ధాప్య భయాలను అతడు జయిస్తాడు. అతని వల్ల బ్రహ్మా సృష్టికర్తగా, విష్ణువు పరిపాలకుడిగా ఏర్పడతారు.
అహం కృతశ్చ సంహర్తా వయం విషయిణః కృతాః । కాలాగ్నిరుద్రం సంహారే నియోజ్య విషయే నృప
నేను సంహారకుడిగా, మేమంతా ఇంద్రియ సుఖాలను అనుభవించేవారిగా చేయబడ్డాం. రాజా! కాలాగ్ని రూపంలో రుద్రుడు సంహారానికి నియమించబడ్డాడు.
అహం కరోమి సతతం తన్నామగుణకీర్తనమ్ । తేన మృత్యుఞ్జయోఽహం చ జ్ఞానేనానేన నిర్భయః
నేను ఎప్పుడూ ఆయన నామగుణాలను కీర్తిస్తూ ఉంటాను. దాంతోనే నేను మరణాన్ని జయించాను; ఈ జ్ఞానంతో భయమేమీ లేకుండా ఉన్నాను.
మృత్యుర్మృత్యుభయాద్యాతి వైనతేయాదివోరగాః । ఇత్యుక్త్వా స చ సర్వేశః సర్వభావేన తత్పరః
మరణం, మరణ భయంతో, గరుడుని చూసి పాములు పారిపోవడం లాగానే పారిపోతుంది. ఇలా చెప్పి, ఆ పరమేశ్వరుడు మనసంతా ఆ ధ్యానంలో నిలిచిపోయాడు.
విరరామ చ శమ్భుశ్చ సభామధ్యే చ నారద । రాజా తద్వచనం శ్రుత్వా ప్రశశంస పునః పునః
ఆ సమాజమధ్యంలో శంభుడు మౌనంగా నిలిచిపోయాడు, నారదా! రాజు ఆ మాటలు విని, మళ్లీ మళ్లీ ఆయనను ప్రశంసించాడు.
ఉవాచ మధురం దేవం పరం వినయపూర్వకమ్ । శఙ్ఖచూడ ఉవాచ త్వయా యత్కథితం దేవ నాన్యథా వచనం స్మృతమ్
అతడు ఎంతో వినయంతో, మధురంగా దేవునితో ఇలా అన్నాడు: శంఖచూడుడు చెప్పాడు — ప్రభూ! మీరు చెప్పింది తప్పుగా ఎప్పుడూ గుర్తు ఉండదు.
తథాపి కిఞ్చిద్యథార్థం శ్రూయతాం మన్నివేదనమ్ । జ్ఞాతిద్రోహే మహత్పాపం త్వయోక్తమధునా చ యత్
అయినా, నిజంగా కొంత చెప్పదలుచుకున్నాను, వినండి. బంధువులపై ద్వేషం చేయడం గొప్ప పాపమని మీరు ఇప్పుడే చెప్పారు.
గృహీత్వా తస్య సర్వస్వం కుతః ప్రస్థాపితో బలిః । మయా సముద్ధృతం సర్వమూర్ధ్వమైశ్వర్యమీశ్వర
అతని సర్వస్వాన్ని తీసుకుని, ఎందుకు బలి వెళ్లిపోవాల్సి వచ్చింది? ప్రభూ! నేను అతని ఐశ్వర్యాన్ని మళ్లీ తిరిగి ఇచ్చాను.
సుతలాచ్చ సముద్ధర్తుం నాలం తత్ర గదాధరః । సభ్రాతృకో హిరణ్యాక్షః కథం దేవైశ్చ హింసితః
సుతలలోంచి అతన్ని పైకి తీయడంలో గదాధరుడు కూడా శక్తించలేదు. హిరణ్యాక్షుడు తన అన్నతో కలిసి దేవతల చేత ఎలా హింసించబడ్డాడు?
శుమ్భాదయశ్చాసురాశ్చ కథం దేవైర్నిపాతితాః । పురా సముద్రమథనే పీయూషం భక్షితం సురైః
శుంభుడు మొదలైన అసురులు దేవతల చేత ఎలా సంహరించబడ్డారు? పురాకాలంలో సముద్రమథనంలో అమృతాన్ని దేవతలు తిన్నారు.
క్లేశభాజో వయం తత్ర తే సర్వే ఫలభోగినః । క్రీడాభాణ్డమిదం విశ్వం ప్రకృతేః పరమాత్మనః
అక్కడ బాధలు మేమే అనుభవించాము, వారు మాత్రం ఫలాలను ఆస్వాదించారు. ఈ జగత్తంతా ప్రకృతి, పరమాత్మ యొక్క ఆటబొమ్మే.
యస్మై యత్ర స దదాతి తస్యైశ్వర్యం భవేత్తదా । దేవదానవయోర్వాదః శశ్వన్నైమిత్తికః సదా
ఎవరికి, ఎక్కడ ఆయన ఇస్తే, వారికి ఐశ్వర్యం కలుగుతుంది. దేవతలు-దానవుల మధ్య వాదం ఎప్పుడూ తలెత్తే, ఎప్పటికీ ఉండే విషయం.
పరాజయో జయస్తేషాం కాలేఽస్మాకం క్రమేణ చ । తదావయోర్విరోధే వాఽఽగమనం నిష్కలం పరమ్
విజయం, ఓటమి వారికి, మాకు కాలానుసారం మారుతూ వస్తుంటాయి. మన మధ్య విరోధంలో వచ్చిపోవడం నిజంగా శాశ్వతమైనదే.
సమసమ్బన్ధినో బన్ధోరీశ్వరస్య మహాత్మనః । ఇయం తే మహతీ లజ్జా యుద్ధేఽస్మాభిః సహాధునా
మనమందరం పరమాత్ముడికి సమానంగా బంధువులమే. ఇప్పుడు మాతో యుద్ధం చేయడం మీకు గొప్ప అవమానమే.
జయే తతోఽధికా కీర్తిర్హానిశ్చైవ పరాజయే । ఇత్యేతద్వచనం శ్రుత్వా ప్రహస్య చ త్రిలోచనః
విజయంలో ఎక్కువ కీర్తి, ఓటమిలో నష్టం. ఈ మాటలు విని త్రినేత్రుడు నవ్వాడు.
యథోచితముత్తరం తమువాచ దానవేశ్వరమ్ । మహాదేవ ఉవాచ యుష్మాభిః సహ యుద్ధే మే బ్రహ్మవంశసముద్భవైః
అతడు దానవుల అధిపతిని యోగ్యంగా సమాధానం ఇచ్చాడు. మహాదేవుడు ఇలా అన్నాడు — మీతో, బ్రహ్మ వంశంలో పుట్టినవారితో యుద్ధంలో—
కా లజ్జా మహతీ రాజన్నకీర్తిర్వా పరాజయే । యుద్ధమాదౌ హరేరేవ మధునా కైటభేన చ
రాజా! ఓటమిలో ఎలాంటి పెద్ద అవమానం, అపకీర్తి ఉండదు. యుద్ధం మొదట హరిదేవుడు మధు, కైటభులతో చేశాడు.
హిరణ్యకశిపోశ్చైవ సహ తేనాత్మనా నృప । హిరణ్యాక్షస్య యుద్ధం చ పునస్తేన గదాభృతా
అదే పరమాత్మతో హిరణ్యకశిపుతో యుద్ధం జరిగింది, రాజా! మళ్లీ హిరణ్యాక్షుడు గదాధారితో యుద్ధం చేశాడు.