ఇత్యుక్త్యా నిర్యయౌ సోఽథ మహేన్ద్రయజనే మునిః । నిమిరన్యం గురుం కృత్వా చకార మఖముత్తమమ్
ఇలా చెప్పి ఆ ముని మహేంద్రుని యజ్ఞానికి వెళ్లిపోయాడు. నిమి ఇంకొక గురువుని పెట్టి గొప్ప యజ్ఞాన్ని నిర్వహించాడు.
తచ్ఛ్రుత్వా కుపితోఽత్యర్థం వసిష్ఠో నృపతిం పునః । శశాప చ పతత్వద్య దేహస్తే గురులోపక
దీన్ని విని వసిష్ఠుడు చాలా కోపంతో రాజును శపించాడు: 'నీకు గురువును నిర్లక్ష్యం చేసినందుకు ఈ రోజు నీ శరీరం పడిపోతుంది.'
రాజాపి తం శశాపాథ తవాపి చ పతత్వయమ్ । అన్యోన్యశాపాత్పతితౌ తావేవ చ మయా శ్రుతమ్
రాజు కూడా వసిష్ఠునికి శాపమిచ్చాడు: 'నీదీ పడిపోవాలి.' ఇద్దరూ పరస్పర శాపంతో పడిపోయారు — ఇదే నేను విన్నది.
విదేహేన చ రాజేన్ద్ర కథం శప్తో గురుః స్వయమ్ । వినోద ఇవ మే చిత్తే విభాతి నృపసత్తమ
ఓ రాజేంద్రా, విదేహుడు తన గురువును ఎలా శపించగలిగాడు? ఇది నా మనసులో వినోదంగా మెరిసిపోతుంది, ఓ రాజశ్రేష్ఠా.
జనక ఉవాచ సత్యముక్తం త్వయా నాత్ర మిథ్యా కిఞ్చిదిదం మతమ్ । తథాపి శృణు విప్రేన్ద్ర గురుర్మమ సుపూజితః
జనకుడు ఇలా అన్నాడు: 'నీవు చెప్పింది నిజమే, ఇందులో అసత్యం ఏమి లేదు. అయినా, ఓ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా, నా గురువును నేను ఎంతో గౌరవించాను.'
పితుః సఙ్గం పరిత్యజ్య త్వం వనం గన్తుమిచ్ఛసి । మృగైః సహ సుసమ్బన్ధో భవితా తే న సంశయః
నీవు తండ్రిని వదిలిపెట్టి అడవికి వెళ్లాలని అనుకుంటున్నావు. నీవు జంతువులతో మంచి స్నేహం కలిగి ఉంటావు, ఇందులో సందేహం లేదు.
మహాభూతాని సర్వత్ర నిఃసఙ్గః క్వ భవిష్యసి । ఆహారార్థం సదా చిన్తా నిశ్చిన్తః స్యాః కథం మునే
పెద్ద పెద్ద భూతాలు ఎక్కడైనా ఉంటాయి. నీవు ఎక్కడ బంధముల్లేకుండా ఉంటావు? ఆహారం కోసం ఎప్పుడూ ఆలోచన ఉంటుంది. ఓ మునీంద్రా, నీవు ఎలా నిర్బంధుడవుతావు?
దణ్డాజినకృతా చిన్తా యథా తవ వనేఽపి చ । తథైవ రాజ్యచిన్తా మే చిన్తయానస్య వా న వా
నీవు అడవిలో ఉన్నా, దండం, మృగచర్మం గురించి ఆందోళన పడుతావు. అలాగే, నేను రాజ్యం గురించి ఆలోచించకపోయినా, ఆందోళన నాకు ఉంటుంది.
వికల్పోపహతస్త్వం వై దూరదేశముపాగతః । న మే వికల్పసన్దేహో నిర్వికల్పోఽస్మి సర్వథా
నీవు సందేహాలతో బాధపడుతూ దూరమైన దేశం నుంచి వచ్చావు. కానీ నాకు ఎలాంటి సందేహం లేదు, నా మనసు ఎప్పుడూ స్థిరంగా ఉంది.
సుఖం స్వపిమి విప్రాహం సుఖం భుఞ్జామి సర్వథా । న బద్ధోఽస్మీతి బుద్ధ్యాహం సర్వదైవ సుఖీ మునే
బ్రాహ్మణా! నేను సుఖంగా నిద్రపోతాను, సుఖంగా అన్నం తింటాను. నా మనసులో ఎప్పుడూ బంధన భావన ఉండదు, ఎప్పుడూ సంతోషంగా ఉంటాను, మునివరా!
త్వం తు దుఃఖీ సదైవాసి బద్ధోఽహమితి శఙ్కయా । ఇతి శఙ్కాం పరిత్యజ్య సుఖీ భవ సమాహితః
కానీ నీవు మాత్రం 'నేను బంధించబడ్డాను' అనే అనుమానంతో ఎప్పుడూ బాధపడుతున్నావు. ఆ సందేహాన్ని వదిలేసి, మనసు స్థిరంగా ఉంచుకుని సంతోషంగా ఉండు.
దేహోఽయం మమ బన్ధోఽయం న మమేతి చ ముక్తతా । తథా ధనం గృహం రాజ్యం న మమేతి చ నిశ్చయః
ఈ శరీరమే బంధనం, 'ఇది నాది కాదు' అనే నిశ్చయం కలిగితేనే విముక్తి. అలాగే ధనం, ఇల్లు, రాజ్యం—ఇవి నావి కావు అని నిశ్చయించుకోవడమే ముక్తి.
సూత ఉవాచ తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తస్య శుకః ప్రీతమనాభవత్ । ఆపృచ్ఛ్య తం జగామాశు వ్యాసస్యాశ్రమముత్తమమ్
సూతుడు చెప్పాడు: అతని మాటలు విన్న శుకుడు హర్షంతో మనసు నిండిపోయాడు. అతనికి వీడ్కోలు చెప్పి వెంటనే వ్యాస మహర్షి ఆశ్రమానికి వెళ్లాడు.
ఆగచ్ఛన్తం సుతం దృష్ట్వా వ్యాసోఽపి సుఖమాప్తవాన్ । ఆలిఙ్గ్యాఘ్రాయ మూర్ధానం పప్రచ్ఛ కుశలం పునః
తన కుమారుడు వస్తున్నాడని చూసి వ్యాసుడు కూడా ఆనందపడ్డాడు. అతన్ని ఆలింగనం చేసి తల ముద్దాడి, మళ్లీ క్షేమంగా ఉన్నావా అని అడిగాడు.
స్థితస్తత్రాశ్రమే రమ్యే పితుః పార్శ్వే సమాహితః । వేదాధ్యయనసమ్పన్నః సర్వశాస్త్రవిశారదః
ఆ రమణీయమైన ఆశ్రమంలో తండ్రి పక్కన శుకుడు మనసు నిలిపి ఉండిపోయాడు. వేదపఠనంలో నిపుణుడై, అన్ని శాస్త్రాలలో ప్రావీణ్యం సాధించాడు.
జనకస్య దశాం దృష్ట్వా రాజ్యస్థస్య మహాత్మనః । స నిర్వృతిం పరాం ప్రాప్య పితురాశ్రమసంస్థితః
రాజ్యాన్ని పాలిస్తున్న మహాత్ముడు జనకుని స్థితిని చూసి, తండ్రి ఆశ్రమంలో ఉండగానే శుకుడు పరమానందాన్ని పొందాడు.
పితౄణాం సుభగా కన్యా పీవరీ నామ సున్దరీ । శుకశ్చకార పత్నీం తాం యోగమార్గస్థితోఽపి హి
పితృదేవతలకు చెందిన భాగ్యశాలి కూతుళ్లలో పీవరీ అనే అందమైన యువతిని శుకుడు, యోగమార్గంలో ఉన్నప్పటికీ, భార్యగా స్వీకరించాడు.
స తస్యాం జనయామాస పుత్రాంశ్చతుర ఏవ హి । కృష్ణం గౌరప్రభం చైవ భూరిం దేవశ్రుతం తథా
ఆమెతో శుకుడు నలుగురు కుమారులను కనాడు—కృష్ణుడు, గౌరప్రభుడు, భూరి, దేవశ్రుతుడు.
కన్యాం కీర్తిం సముత్పాద్య వ్యాసపుత్రః ప్రతాపవాన్ । దదౌ విభ్రాజపుత్రాయ త్వణుహాయ మహాత్మనే
వ్యాసుని ప్రతాపశాలి కుమారుడు శుకుడు, కీర్తి అనే కుమార్తెను కనగా, ఆమెను విభ్రాజుని కుమారుడు, మహాత్ముడు అయిన అణుహాకు ఇచ్చాడు.
అణుహస్య సుతః శ్రీమాన్బ్రహ్మదత్తః ప్రతాపవాన్ । బ్రహ్మజ్ఞః పృథివీపాలః శకకన్యాసముద్భవః
అణుహాకు శ్రేష్ఠుడు, ప్రతాపవంతుడు, బ్రహ్మజ్ఞాని, భూమిని పాలించే బ్రహ్మదత్తుడు అనే కుమారుడు జన్మించాడు. అతడు శకకన్య నుంచి పుట్టాడు.
కాలేన కియతా తత్ర నారదస్యోపదేశతః । జ్ఞానం పరమకం ప్రాప్య యోగమార్గమనుత్తమమ్
కొంత కాలం తరువాత నారదుని ఉపదేశంతో అతడు పరమ జ్ఞానాన్ని, అత్యుత్తమమైన యోగమార్గాన్ని పొందాడు.
పుత్రే రాజ్యం నిధాయాథ గతో బదరికాశ్రమమ్ । మాయాబీజోపదేశేన తస్య జ్ఞానం నిరర్గలమ్
తన కుమారుడికి రాజ్యాన్ని అప్పగించి, బదరికాశ్రమానికి వెళ్లాడు. అక్కడ మాయాబీజ ఉపదేశంతో అతని జ్ఞానం అడ్డంకులు లేకుండా ప్రసరించింది.
నారదస్య ప్రసాదేన జాతం సద్యో విముక్తిదమ్ । కైలాసశిఖరే రమ్యే త్యక్త్వా సఙ్గం పితుః శుకః
నారదుని కృపతో వెంటనే మోక్షాన్ని పొందాడు. శుకుడు తండ్రిపట్ల అనురాగాన్ని వదిలి, కైలాస శిఖరంలో ఆనందంగా ఉన్నాడు.
ధ్యానమాస్థాయ విపులం స్థితః సఙ్గపరాఙ్ముఖః । ఉత్పపాత గిరేః శృఙ్గాత్సిద్ధిం చ పరమాం గతః
శుకుడు లోతైన ధ్యానంలో స్థిరంగా ఉండి, బంధాలను వదిలి, పర్వత శిఖరంపై నుంచి పైకి ఎగిరి, పరమ సిద్ధిని పొందాడు.
ఆకాశగో మహాతేజా విరరాజ యథా రవిః । గిరేః శృఙ్గం ద్విధా జాతం శుకస్యోత్పతనే తదా
శుకుడు ఆకాశంలో విహరిస్తూ, గొప్ప తేజస్సుతో సూర్యుడిలా ప్రకాశించాడు. అతను పైకి ఎగిరినప్పుడు ఆ పర్వత శిఖరం రెండు ముక్కలైంది.
ఉత్పాతా బహవో జాతాః శుకశ్చాకాశగోఽభవత్ । అన్తరిక్షే యథా వాయుః స్తూయమానః సురర్షిభిః
అప్పుడు అనేక అపశకునులు సంభవించాయి. శుకుడు ఆకాశంలో గాలి వలె విహరించాడు. దేవతలు, ఋషులు అతన్ని స్తుతించారు.
తేజసాతివిరాజన్వై ద్వితీయ ఇవ భాస్కరః । వ్యాసస్తు విరహాక్రాన్తః క్రన్దన్పుత్రేతి చాసకృత్
అతిశయమైన తేజంతో ప్రకాశిస్తూ, రెండవ సూర్యుడిలా కనిపించిన వ్యాసుడు, వियोग బాధతో మునిగిపోయి, పదేపదే 'నా కుమారుడా!' అని విలపించాడు.
గిరేః శృఙ్గే గతస్తత్ర శుకో యత్ర స్థితోఽభవత్ । క్రన్దమానం తదా దీనం వ్యాసం మత్వా శ్రమాకులమ్
ఆపాటి పర్వత శిఖరానికి చేరుకుని, అక్కడ ఉన్న శుకపక్షిని చూసి, వ్యాసుడు బాధతో అలసిపోయి ఏడుస్తున్నాడని గ్రహించింది.
సర్వభూతగతః సాక్షీ ప్రతిశబ్దమదాత్తదా । తత్రాద్యాపి గిరేః శృఙ్గే ప్రతిశబ్దః స్ఫుటోఽభవత్
ప్రతి జీవిలో సాక్షిగా ఉన్న ఆ శుకపక్షి, అప్పట్లో వ్యాసుని విలాపాన్ని ప్రతిధ్వనిగా ఇచ్చింది. ఇప్పటికీ ఆ పర్వత శిఖరంలో స్పష్టమైన ప్రతిధ్వని వినిపిస్తుంది.
రుదన్తం తం సమాలక్ష్య వ్యాసం శోకసమన్వితమ్ । పుత్ర పుత్రేతి భాషన్తం విరహేణ పరిప్లుతమ్
విలపిస్తూ, దుఃఖంతో నిండిన వ్యాసుడు, 'కుమారుడా! కుమారుడా!' అని వేదనతో పిలుస్తున్నాడని చూసింది.