కిం మే గృహేణ విత్తేన భార్యయా చ సురూపయా । విరాగమనసః కామం గుణాతీతస్య పార్థివ
ఓ రాజా, నాకు ఇల్లు, ధనం, అందమైన భార్య ఇవన్నీ ఎందుకు? నా మనసు విరక్తమై, గుణాలను దాటి పోయింది.
చిన్త్యసే వివిధాకారం నానారాగసమాకులమ్ । దమ్భోఽయం కిల తే భాతి విముక్తోఽస్మీతి భాషసే
నీవు ఎన్నో రూపాల గురించి ఆలోచిస్తూ, అనేక ఆశక్తులతో నిండిపోయావు. అయినా, నేను విముక్తుడినని చెప్పడం కేవలం అహంకారమే.
కదాచిచ్ఛత్రుజా చిన్తా ధనజా చ కదాచన । కదాచిత్సైన్యజా చిన్తా నిశ్చిన్తోఽసి కదా నృప
ఒక్కోసారి శత్రువుల గురించి, ఇంకొన్ని సార్లు ధనం గురించి, మరికొన్ని సార్లు సైన్యం గురించి ఆందోళన పడుతావు. ఓ రాజా, నీవు నిజంగా ఎప్పుడైనా నిర్బంధుడవవుతావా?
వైఖానసా యే మునయో మితాహారా జితవ్రతాః । తేఽపి ముహ్యన్తి సంసారే జానన్తోఽపి హ్యసత్యతామ్
మితాహారులు, వ్రతాలను జయించిన వైఖానస మునులు కూడా, ఈ లోకంలో అసత్యమని తెలిసినా, మాయలో పడిపోతారు.
తవ వంశసముత్థానాం విదేహా ఇతి భూపతే । కుటిలం నామ జానీహి నాన్యథేతి కదాచన
ఓ రాజా, నీ వంశంలో పుట్టినవారిని 'విదేహులు' అని పిలుస్తారు. ఈ పేరు వంకరగా ఉంది, ఇది ఎప్పుడూ మారదు.
విద్యాధరో యథా మూర్ఖో జన్మాన్ధస్తు దివాకరః । లక్ష్మీధరో దరిద్రశ్చ నామ తేషాం నిరర్థకమ్
విద్యాధరుడు మూర్ఖుడైతే, జన్మాంతుడు సూర్యుడైతే, లక్ష్మీధరుడు దరిద్రుడైతే, అటువంటి పేర్లకు అర్థమే లేదు.
తవ వంశోద్భవా యే యే శ్రుతాః పూర్వే మయా నృపాః । విదేహా ఇతి విఖ్యాతా నామతః కర్మతో న తే
నీ వంశంలో పూర్వం నేను విన్న రాజులు అందరూ 'విదేహులు' అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందారు. కాని వారి చేతల్లో మాత్రం కాదు.
నిమినామాభవద్రాజా పూర్వం తవ కులే నృప । యజ్ఞార్థం స తు రాజర్షిర్వసిష్ఠం స్వగురుం మునిమ్
ఓ రాజా, నీ వంశంలో ఒకప్పుడు 'నిమి' అనే రాజు ఉండేవాడు. యజ్ఞం కోసం ఆ రాజర్షి తన గురువు వసిష్ఠ మునిని ఆహ్వానించాడు.
నిమన్త్రయామాస తదా తమువాచ నృపం మునిః । నిమన్త్రితోఽస్మి యజ్ఞార్థం దేవేన్ద్రేణాధునా కిల
అప్పుడు ఆ ముని రాజును చూచి ఇలా అన్నాడు: 'ఇప్పుడు దేవేంద్రుడు యజ్ఞానికి నన్ను ఆహ్వానించాడు.'
కృత్వా తస్య మఖం పూర్ణం కరిష్యామి తవాపి వై । తావత్కురుష్వ రాజేన్ద్ర సమ్భారం తు శనైః శనైః
'ఆయన యజ్ఞాన్ని పూర్తిచేసిన తర్వాత, నీ యజ్ఞాన్ని కూడా చేస్తాను. అంతవరకు, ఓ రాజేంద్రా, నీవు యజ్ఞ సామగ్రిని నెమ్మదిగా సిద్ధం చేయు.'
ఇత్యుక్త్యా నిర్యయౌ సోఽథ మహేన్ద్రయజనే మునిః । నిమిరన్యం గురుం కృత్వా చకార మఖముత్తమమ్
ఇలా చెప్పి ఆ ముని మహేంద్రుని యజ్ఞానికి వెళ్లిపోయాడు. నిమి ఇంకొక గురువుని పెట్టి గొప్ప యజ్ఞాన్ని నిర్వహించాడు.
తచ్ఛ్రుత్వా కుపితోఽత్యర్థం వసిష్ఠో నృపతిం పునః । శశాప చ పతత్వద్య దేహస్తే గురులోపక
దీన్ని విని వసిష్ఠుడు చాలా కోపంతో రాజును శపించాడు: 'నీకు గురువును నిర్లక్ష్యం చేసినందుకు ఈ రోజు నీ శరీరం పడిపోతుంది.'
రాజాపి తం శశాపాథ తవాపి చ పతత్వయమ్ । అన్యోన్యశాపాత్పతితౌ తావేవ చ మయా శ్రుతమ్
రాజు కూడా వసిష్ఠునికి శాపమిచ్చాడు: 'నీదీ పడిపోవాలి.' ఇద్దరూ పరస్పర శాపంతో పడిపోయారు — ఇదే నేను విన్నది.
విదేహేన చ రాజేన్ద్ర కథం శప్తో గురుః స్వయమ్ । వినోద ఇవ మే చిత్తే విభాతి నృపసత్తమ
ఓ రాజేంద్రా, విదేహుడు తన గురువును ఎలా శపించగలిగాడు? ఇది నా మనసులో వినోదంగా మెరిసిపోతుంది, ఓ రాజశ్రేష్ఠా.
జనక ఉవాచ సత్యముక్తం త్వయా నాత్ర మిథ్యా కిఞ్చిదిదం మతమ్ । తథాపి శృణు విప్రేన్ద్ర గురుర్మమ సుపూజితః
జనకుడు ఇలా అన్నాడు: 'నీవు చెప్పింది నిజమే, ఇందులో అసత్యం ఏమి లేదు. అయినా, ఓ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా, నా గురువును నేను ఎంతో గౌరవించాను.'
పితుః సఙ్గం పరిత్యజ్య త్వం వనం గన్తుమిచ్ఛసి । మృగైః సహ సుసమ్బన్ధో భవితా తే న సంశయః
నీవు తండ్రిని వదిలిపెట్టి అడవికి వెళ్లాలని అనుకుంటున్నావు. నీవు జంతువులతో మంచి స్నేహం కలిగి ఉంటావు, ఇందులో సందేహం లేదు.
మహాభూతాని సర్వత్ర నిఃసఙ్గః క్వ భవిష్యసి । ఆహారార్థం సదా చిన్తా నిశ్చిన్తః స్యాః కథం మునే
పెద్ద పెద్ద భూతాలు ఎక్కడైనా ఉంటాయి. నీవు ఎక్కడ బంధముల్లేకుండా ఉంటావు? ఆహారం కోసం ఎప్పుడూ ఆలోచన ఉంటుంది. ఓ మునీంద్రా, నీవు ఎలా నిర్బంధుడవుతావు?
దణ్డాజినకృతా చిన్తా యథా తవ వనేఽపి చ । తథైవ రాజ్యచిన్తా మే చిన్తయానస్య వా న వా
నీవు అడవిలో ఉన్నా, దండం, మృగచర్మం గురించి ఆందోళన పడుతావు. అలాగే, నేను రాజ్యం గురించి ఆలోచించకపోయినా, ఆందోళన నాకు ఉంటుంది.
వికల్పోపహతస్త్వం వై దూరదేశముపాగతః । న మే వికల్పసన్దేహో నిర్వికల్పోఽస్మి సర్వథా
నీవు సందేహాలతో బాధపడుతూ దూరమైన దేశం నుంచి వచ్చావు. కానీ నాకు ఎలాంటి సందేహం లేదు, నా మనసు ఎప్పుడూ స్థిరంగా ఉంది.
సుఖం స్వపిమి విప్రాహం సుఖం భుఞ్జామి సర్వథా । న బద్ధోఽస్మీతి బుద్ధ్యాహం సర్వదైవ సుఖీ మునే
బ్రాహ్మణా! నేను సుఖంగా నిద్రపోతాను, సుఖంగా అన్నం తింటాను. నా మనసులో ఎప్పుడూ బంధన భావన ఉండదు, ఎప్పుడూ సంతోషంగా ఉంటాను, మునివరా!
త్వం తు దుఃఖీ సదైవాసి బద్ధోఽహమితి శఙ్కయా । ఇతి శఙ్కాం పరిత్యజ్య సుఖీ భవ సమాహితః
కానీ నీవు మాత్రం 'నేను బంధించబడ్డాను' అనే అనుమానంతో ఎప్పుడూ బాధపడుతున్నావు. ఆ సందేహాన్ని వదిలేసి, మనసు స్థిరంగా ఉంచుకుని సంతోషంగా ఉండు.
దేహోఽయం మమ బన్ధోఽయం న మమేతి చ ముక్తతా । తథా ధనం గృహం రాజ్యం న మమేతి చ నిశ్చయః
ఈ శరీరమే బంధనం, 'ఇది నాది కాదు' అనే నిశ్చయం కలిగితేనే విముక్తి. అలాగే ధనం, ఇల్లు, రాజ్యం—ఇవి నావి కావు అని నిశ్చయించుకోవడమే ముక్తి.
సూత ఉవాచ తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తస్య శుకః ప్రీతమనాభవత్ । ఆపృచ్ఛ్య తం జగామాశు వ్యాసస్యాశ్రమముత్తమమ్
సూతుడు చెప్పాడు: అతని మాటలు విన్న శుకుడు హర్షంతో మనసు నిండిపోయాడు. అతనికి వీడ్కోలు చెప్పి వెంటనే వ్యాస మహర్షి ఆశ్రమానికి వెళ్లాడు.
ఆగచ్ఛన్తం సుతం దృష్ట్వా వ్యాసోఽపి సుఖమాప్తవాన్ । ఆలిఙ్గ్యాఘ్రాయ మూర్ధానం పప్రచ్ఛ కుశలం పునః
తన కుమారుడు వస్తున్నాడని చూసి వ్యాసుడు కూడా ఆనందపడ్డాడు. అతన్ని ఆలింగనం చేసి తల ముద్దాడి, మళ్లీ క్షేమంగా ఉన్నావా అని అడిగాడు.
స్థితస్తత్రాశ్రమే రమ్యే పితుః పార్శ్వే సమాహితః । వేదాధ్యయనసమ్పన్నః సర్వశాస్త్రవిశారదః
ఆ రమణీయమైన ఆశ్రమంలో తండ్రి పక్కన శుకుడు మనసు నిలిపి ఉండిపోయాడు. వేదపఠనంలో నిపుణుడై, అన్ని శాస్త్రాలలో ప్రావీణ్యం సాధించాడు.
జనకస్య దశాం దృష్ట్వా రాజ్యస్థస్య మహాత్మనః । స నిర్వృతిం పరాం ప్రాప్య పితురాశ్రమసంస్థితః
రాజ్యాన్ని పాలిస్తున్న మహాత్ముడు జనకుని స్థితిని చూసి, తండ్రి ఆశ్రమంలో ఉండగానే శుకుడు పరమానందాన్ని పొందాడు.
పితౄణాం సుభగా కన్యా పీవరీ నామ సున్దరీ । శుకశ్చకార పత్నీం తాం యోగమార్గస్థితోఽపి హి
పితృదేవతలకు చెందిన భాగ్యశాలి కూతుళ్లలో పీవరీ అనే అందమైన యువతిని శుకుడు, యోగమార్గంలో ఉన్నప్పటికీ, భార్యగా స్వీకరించాడు.
స తస్యాం జనయామాస పుత్రాంశ్చతుర ఏవ హి । కృష్ణం గౌరప్రభం చైవ భూరిం దేవశ్రుతం తథా
ఆమెతో శుకుడు నలుగురు కుమారులను కనాడు—కృష్ణుడు, గౌరప్రభుడు, భూరి, దేవశ్రుతుడు.
కన్యాం కీర్తిం సముత్పాద్య వ్యాసపుత్రః ప్రతాపవాన్ । దదౌ విభ్రాజపుత్రాయ త్వణుహాయ మహాత్మనే
వ్యాసుని ప్రతాపశాలి కుమారుడు శుకుడు, కీర్తి అనే కుమార్తెను కనగా, ఆమెను విభ్రాజుని కుమారుడు, మహాత్ముడు అయిన అణుహాకు ఇచ్చాడు.
అణుహస్య సుతః శ్రీమాన్బ్రహ్మదత్తః ప్రతాపవాన్ । బ్రహ్మజ్ఞః పృథివీపాలః శకకన్యాసముద్భవః
అణుహాకు శ్రేష్ఠుడు, ప్రతాపవంతుడు, బ్రహ్మజ్ఞాని, భూమిని పాలించే బ్రహ్మదత్తుడు అనే కుమారుడు జన్మించాడు. అతడు శకకన్య నుంచి పుట్టాడు.