ఇదం మధ్యమరూపం చ ప్రవదన్తి మనీషిణః । తమోరూపం దుర్నివార్యమధమం తద్విదుర్బుధాః
ఈ మధ్యస్థ రూపాన్ని జ్ఞానులు అలా చెప్పారు. తమోగుణం కలిగిన రూపం అదుపు చేయడం కష్టం, అది అత్యంత నీచమైనదిగా పండితులు భావిస్తారు.
న పృచ్ఛతి కులే జాతః పణ్డితశ్చ పరస్త్రియమ్ । నిర్జనే నిర్జలే వాపి రహస్యపి పరస్త్రియమ్
ఒకవాడు మంచి కుటుంబంలో పుట్టినా, ఎంత పండితుడైనా, ఒంటరిగా, నీటిలో, గుప్తంగా అయినా పరస్త్రీని ఆశించడు.
ఆగచ్ఛామి త్వత్సమీపమాజ్ఞయా బ్రహ్మణోఽధునా । గాన్ధర్వేణ వివాహేన త్వాం గ్రహీష్యామి శోభనే
బ్రహ్మ ఆజ్ఞతో నేను ఇప్పుడు నీ దగ్గరికి వచ్చాను, అందమైనవాడివి, గాంధర్వ వివాహ పద్ధతిలో నిన్ను పెళ్లి చేసుకుంటాను.
అహమేవ శఙ్ఖచూడో దేవవిద్రావకారకః । దనువంశ్యో విశేషేణ సుదామాహం హరేః పురా
నేనే శంఖచూడుడిని, దేవతలను భయపెట్టేవాడిని, నేను దాను వంశానికి చెందినవాడిని, మునుపు హరివైభవంలో సుదామా అనే పరిచారకుడిని.
అహమష్టసు గోపేషు గోపోఽపి పార్షదేషు చ । అధునా దానవేన్ద్రోఽహం రాధికాయాశ్చ శాపతః
ఎనిమిది గోపాలుల్లో ఒక గోపుడిని, పరిచారకులలోనూ ఉన్నాను. ఇప్పుడు రాధికా శాపం వల్ల దానవుల రాజునయ్యాను.
జాతిస్మరోఽహం జానామి కృష్ణమన్త్రప్రభావతః । జాతిస్మరా త్వం తులసీ సమ్భుక్తా హరిణా పురా
నేను జన్మల్ని గుర్తు చేసుకోగలను, ఇది కృష్ణ మంత్ర ప్రభావం వల్ల. నువ్వు కూడా తులసీ, హరిద్వారా అనుభవించబడి, జన్మలను గుర్తు చేసుకుంటున్నావు.
త్వమేవ రాధికాకోపాజ్జాతాసి భారతే భువి । త్వాం సమ్భోక్తుముత్సుకోఽహం నాలం రాధాభయాత్తతః
రాధికా కోపంతో నువ్వు భూమిపై భారతదేశంలో జన్మించావు. నేను నిన్ను పొందాలని ఆశిస్తున్నాను, కాని రాధా భయంతో చేయలేకపోతున్నాను.
ఇత్యేవముక్త్వా స పుమాన్విరరామ మహామునే । సస్మితం తులసీ తుష్టా ప్రవక్తుముపచక్రమే
అలా చెప్పి ఆ పురుషుడు మౌనంగా నిలిచాడు, మహర్షీ! తులసీ చిరునవ్వుతో సంతోషంగా మాట్లాడటం ప్రారంభించింది.
తులస్యువాచ ఏవంవిధో బుధో నిత్యం విశ్వేషు చ ప్రశంసితః । కాన్తమేవంవిధం కాన్తా శశ్వదిచ్ఛతి కామతః
తులసీ చెప్పింది: ఇలాంటి జ్ఞానిని అన్ని లోకాలలో ప్రశంసిస్తారు. ఇలాంటి ప్రియుడిని ప్రతి స్త్రీ ప్రేమతో కోరుకుంటుంది.
త్వయాహమధునా సత్యం విచారేణ పరాజితా । స నిన్దితశ్చాప్యశుచిర్యః పుమాంశ్చ స్త్రియా జితః
నీవు చెప్పిన మాటలతో నేను నిజంగా ఓడిపోయాను. స్త్రీ చేత ఓడిపోయిన పురుషుడు అపవిత్రుడిగా, నిందించబడినవాడిగా భావించబడతాడు.
నిన్దన్తి పితరో దేవా బాన్ధవాః స్త్రీజితం నరమ్ । స్త్రీజితం మనసా మాతా పితా భ్రాతా చ నిన్దతి
స్త్రీ చేత ఓడిన పురుషుడిని తండ్రులు, దేవతలు, బంధువులు నిందిస్తారు. తల్లి, తండ్రి, అన్న కూడా మనసులో అతన్ని నిందిస్తారు.
శుద్ధో విప్రో దశాహేన జాతకే మృతకే యథా । భూమిపో ద్వాదశాహేన వైశ్యః పఞ్చదశాహతః
బ్రాహ్మణుడు జననం లేదా మరణం జరిగిన పది రోజులకు పవిత్రుడవుతాడు. రాజు పన్నెండు రోజులకు, వాణిజ్యవాడు పదిహేను రోజులకు పవిత్రుడవుతాడు.
శూద్రో మాసేన వేదేషు మాతృవద్ధీనసఙ్కరః । అశుచిః స్త్రీజితః శుద్ధ్యేచ్చితాదహనకాలతః
శూద్రుడు నెల రోజుల తర్వాత పవిత్రుడవుతాడు. కానీ స్త్రీ చేత ఓడినవాడు తల్లి నుండి వేరుపడిన పిల్లవాడిలా, అంత్యక్రియ సమయంలో మాత్రమే పవిత్రుడవుతాడు.
న గహ్ణన్తీచ్ఛయా తస్య పితరః పిణ్డతర్పణమ్ । న గహ్ణన్త్యేవ దేవాశ్చ తస్య పుష్పజలాదికమ్
అతని పితృదేవతలు ఇష్టపూర్వకంగా పిండప్రదానం స్వీకరించరు. దేవతలు కూడా అతని పుష్పజలాది నైవేద్యాలను అంగీకరించరు.
కిం వా జ్ఞానేన తపసా జపహోమప్రపూజనైః । కిం విద్యయా చ యశసా స్త్రీభిర్యస్య మనో హృతమ్
స్త్రీలు మనస్సు దోచుకున్నవాడికి జ్ఞానం, తపస్సు, జపం, హోమం, పూజలు ఏమి ఉపయోగపడవు? విద్య, కీర్తి కూడా వ్యర్థమే.
విద్యాప్రభావజ్ఞానార్థం మయా త్వం చ పరీక్షితః । కృత్వా పరీక్షాం కాన్తస్య వృణోతి కామినీ వరమ్
విద్యా ప్రభావాన్ని తెలుసుకోవడానికి నేను నిన్ను పరీక్షించాను. ఇలాంటిపరీక్ష తర్వాత ప్రియురాలు తన ప్రియుడిని ఎంచుకుంటుంది.
వరాయ గుణహీనాయ వృద్ధాయాజ్ఞానినే తథా । దరిద్రాయ చ మూర్ఖాయ రోగిణే కుత్సితాయ చ
స్త్రీ తన భర్తగా గుణాలు లేని వాడిని, వృద్ధుడిని, అజ్ఞానిని, పేదవాడిని, మూర్ఖుడిని, రోగిని, వికలాంగుడిని కూడా ఎంచుకోవచ్చు.
అత్యన్తకోపయుక్తాయ వాత్యన్తదుర్ముఖాయ చ । పఙ్గవే చాఙ్గహీనాయ చాన్ధాయ బధిరాయ చ
లేకపోతే అత్యంత కోపిష్టుడిని, చాలా మోసగాడిని, లంగడవాడిని, అవయవాలు లేనివాడిని, అంధుడిని, చెవిటివాడిని కూడా ఎంచుకోవచ్చు.
జడాయ చైవ మూకాయ క్లీబతుల్యాయ పాపినే । బ్రహ్మహత్యాం లభేత్సోఽపి స్వకన్యాం ప్రదదాతి యః
లేదా మూర్ఖుడిని, మూగవాడిని, శక్తిలేనివాడిని, పాపిష్టుడిని కూడా ఎంచుకోవచ్చు. కానీ తన కుమార్తెను ఇలాంటి వాడికి ఇచ్చినవాడు బ్రాహ్మణ హత్య పాపాన్ని పొందుతాడు.
శాన్తాయ గుణినే చైవ యూనే చ విదుషేఽపి చ । సాధవే చ సుతాం దత్త్వా దశయజ్ఞఫలం లభేత్
శాంతుడైన, గుణవంతుడైన, యువకుడైన, విద్యావంతుడైన, ధర్మవంతుడైన వాడికి కుమార్తెను ఇచ్చినవాడు పది యజ్ఞాల ఫలితాన్ని పొందుతాడు.
యః కన్యాపాలనం కృత్వా కరోతి యది విక్రయమ్ । విక్రేతా ధనలోభేన కుమ్భీపాకం స గచ్ఛతి
ఎవరైనా కన్యను రక్షించి, ధనలోభంతో అమ్మితే, అలాంటి అమ్మినవాడు కుంభీపాక నరకానికి పోతాడు.
కన్యామూత్రం పురీషం చ తత్ర భక్షతి పాతకీ । కృమిభిర్దంశితః కాకైర్యావదిన్ద్రాశ్చతుర్దశ
అక్కడ ఆ పాపి, కన్య మూత్రం, మలాన్ని తింటూ, పురుగులు, కాకులు కొరికే బాధను, పద్నాలుగు ఇంద్రులంత కాలం అనుభవిస్తాడు.
తదన్తే వ్యాధిసంయుక్తః స లభేజ్జన్మ నిశ్చితమ్ । విక్రీణాతి మాంసభారం వహత్యేవ దివానిశమ్
ఆ తర్వాత, అతడు నిస్సందేహంగా వ్యాధులతో పుట్టి, మాంసపు భారాలు మోస్తూ, పగలు రాత్రి శ్రమిస్తూ జీవిస్తాడు.
ఇత్యేవముక్త్వా తులసీ విరరామ తపోనిధే । బ్రహ్మోవాచ కిం కరోషి శఙ్ఖచూడ సంవాదమనయా సహ
ఇలా చెప్పి తులసి, తపస్సులో నిమగ్నమై మౌనంగా నిలిచింది. బ్రహ్మా ఇలా అన్నాడు: శంఖచూడా! నీవు ఆమెతో ఏం మాట్లాడుతున్నావు?
గాన్ధర్వేణ వివాహేన త్వం చాస్యా గ్రహణం కురు । పురుషేష్వసి రత్నం త్వం స్త్రీషు రత్నం త్వియం సతీ
గాంధర్వ వివాహంతో ఈమెను భార్యగా స్వీకరించు. నీవు పురుషులలో మణివంటి వాడవు, ఈమె సతీస్వరూపమైనవారు, స్త్రీలలో మణివంటిది.
విదగ్ధాయా విదగ్ధేన సఙ్గమో గుణవాన్భవేత్ । నిర్విరోధసుఖం రాజన్ కో వా త్యజతి దుర్లభమ్
తెలివైన పురుషుడు, తెలివైన స్త్రీతో కలిసినప్పుడు ఆ అనుబంధం ఎంతో మేలైనది. రాజా! ఇంత అరుదైన, కలహం లేని సుఖాన్ని ఎవరు వదులుకుంటారు?
యోఽవిరోధసుఖత్యాగీ స పశుర్నాత్ర సంశయః । కిం పరీక్షసి త్వం కాన్తమీదృశం గుణినం సతి
ఇలాంటి కలహం లేని సుఖాన్ని వదిలిపెట్టే వాడు పశువుతో సమానం — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. సతీ! ఇంత మంచి గుణాలున్న ప్రియుడిని నీవెందుకు పరీక్షిస్తున్నావు?
దేవానామసురాణాం చ దానవానాం విమర్దకమ్ । యథా లక్ష్మీశ్చ లక్ష్మీశే యథా కృష్ణే చ రాధికా
దేవతలు, అసురులు, దానవులను జయించేవాడు — లక్ష్మీ, ధనాధిపతికి ఎలా ఉంటే, రాధికా, కృష్ణునికి ఎలా ఉంటే —
యథా మయి చ సావిత్రీ భవానీ చ భవే యథా । యథా ధరా వరాహే చ దక్షిణా చ యథాధ్వరే
సావిత్రి నాకు ఎలా ఉంటే, భవానీ భవుడికి ఎలా ఉంటే, ధరా వరాహునికి ఎలా ఉంటే, దక్షిణా యజ్ఞంలో ఎలా ఉంటే —
ద్యథాత్రేరనసూయా చ దమయన్తీ యథా నలే । రోహిణీ చ యథా చన్ద్రే యథా కామే రతిః సతీ
అత్రికి అనసూయ ఎలా ఉంటే, నళునికి దమయంతి ఎలా ఉంటే, చంద్రునికి రోహిణి ఎలా ఉంటే, కామునికి రతి సతీ ఎలా ఉంటే —