హరేర్భక్తివ్యవహితా సర్వమాయాకరణ్డికా । సంసారకారాగారే చ శశ్వన్నిగడరూపిణీ
హరిదేవునికి భక్తిని అడ్డుకుంటుంది, అన్ని మాయలకు మూలంగా ఉంటుంది. ఈ జనన మరణాల బంధనంలో ఎప్పుడూ గొలుసులా ఉంటుంది.
ఇన్ద్రజాలస్వరూపా చ మిథ్యా చ స్వప్నరూపిణీ । బిభ్రతీ బాహ్యసౌన్దర్యమధోఽఙ్గమతికుత్సితమ్
ఆమె స్వభావం మాయాజాలంలా, అసత్యంగా, కలలాంటిది. బయట అందంగా కనిపించినా, ఆమె అవయవాలు అంతగా తక్కువగా ఉంటాయి.
నానావిణ్మూత్రపూయానామాధారం మలసంయుతమ్ । దుర్గన్ధిదోషసంయుక్తం రక్తారక్తమసంస్కృతమ్
వివిధ మలాలు, మూత్రం, పుయం వంటి అపవిత్ర పదార్థాలకు నిలయంగా, దుర్గంధంతో, రక్తంతో, శుద్ధి లేని శరీరంతో ఉంటుంది.
మాయారూపా మాయినాం చ విధినా నిర్మితా పురా । విషరూపా ముముక్షూణామదృశ్యాప్యభివాఞ్ఛతామ్
ఆమె మాయారూపిణి, మాయలో పడినవారికోసం బ్రహ్మదేవుడు సృష్టించినది. ముక్తిని కోరేవారికి విషం లాంటిది, కానీ కోరేవారికి కనిపించదు.
ఇత్యుక్త్వా తులసీ తం తు విరరామ చ నారద । సస్మితః శఙ్ఖచూడశ్చ ప్రవక్తుముపచక్రమే
ఇలా తులసి మాట్లాడి మౌనంగా నిలిచింది. నారదుడు కూడా ఆపేశాడు. అప్పుడూ శంకచూడుడు చిరునవ్వుతో మాట్లాడటం మొదలుపెట్టాడు.
శఙ్ఖచూడ ఉవాచ త్వయా యత్కథితం దేవి న చ సర్వమలీకకమ్ । కిఞ్చిత్సత్యమలీకం చ కిఞ్చిన్మత్తో నిశామయ
శంకచూడుడు ఇలా అన్నాడు — "దేవీ, నువ్వు చెప్పింది అంతా అబద్ధం కాదు. కొంత నిజం, కొంత అబద్ధం. ఇప్పుడు నా మాట కూడా విను.
నిర్మితం ద్వివిధం ధాత్రా స్త్రీరూపం సర్వమోహనమ్ । కృత్వా రూపం వాస్తవం చ ప్రశస్యం చాప్రశంసితమ్
సృష్టికర్త రెండు విధాలుగా మోహింపజేసే స్త్రీరూపాలను సృష్టించాడు. వాటిలో ఒకటి నిజమైనది, ప్రశంసించదగ్గది; మరొకటి ప్రశంసించదగినది కాదు.
లక్ష్మీః సరస్వతీ దుర్గా సావిత్రీ రాధికాదికా । సృష్టిసూత్రస్వరూపా చ ఆద్యా సృష్టిర్వినిర్మితా
లక్ష్మీ, సరస్వతి, దుర్గా, సావిత్రి, రాధికా మొదలైనవారు, అలాగే సృష్టికి ఆధారమైన రూపాలు—all ఇవన్నీ ఆదిలోనే ప్రబవించినవే.
ఏతాసామంశరూపం చ స్త్రీరూపం వాస్తవం స్మృతమ్ । తత్ప్రశస్యం యశోరూపం సర్వమఙ్గలకారకమ్
వీరి అంసరూపాలు నిజమైన స్త్రీరూపాలుగా గుర్తించబడతాయి. అవి మహిమను ప్రసాదించేవి, అన్ని శుభాలను కలిగించేవి.
శతరూపా దేవహూతీ స్వధా స్వాహా చ దక్షిణా । ఛాయావతీ రోహిణీ చ వరుణానీ శచీ తథా
శతరూపా, దేవహూతి, స్వధా, స్వాహా, దక్షిణా, ఛాయావతి, రోహిణి, వరుణానీ, శచీ కూడా,
కుబేరస్య చ పత్నీ యాప్యదితిశ్చ దితిస్తథా । లోపాముద్రానసూయా చ కోటభీ తులసీ తథా
కుబేరుని భార్య, అదితి, దితి, లోపాముద్ర, అనసూయ, కోటభీ, తులసి కూడా,
అహల్యారున్ధతీ మేనా తారా మన్దోదరీ తథా । దమయన్తీ వేదవతీ గఙ్గా చ మనసా తథా
అహల్యా, అరుంధతి, మేనా, తారా, మండోదరి, దమయంతి, వేదవతి, గంగా, మనసా కూడా,
పుష్టిస్తుష్టిః స్మృతిర్మేధా కాలికా చ వసున్ధరా । షష్ఠీ మఙ్గలచణ్డీ చ మూర్తిశ్చ ధర్మకామినీ
పుష్టి, తుష్టి, స్మృతి, మేధా, కాలికా, వసుంధర, షష్ఠీ, మంగళచండీ, మూర్తి, ధర్మకామినీ కూడా,
స్వస్తిః శ్రద్ధా చ శాన్తిశ్చ కాన్తిః క్షాన్తిస్తథా పరా । నిద్రా తన్ద్రా క్షుత్పిపాసా సన్ధ్యా రాత్రిదినాని చ
స్వస్తి, శ్రద్ధ, శాంతి, కాంతి, క్షాంతి, పరా, నిద్ర, తంద్ర, ఆకలి, దాహం, సంధ్య, రాత్రి, పగలు కూడా,
సమ్పత్తిర్ధృతికీర్తీ చ క్రియా శోభా ప్రభా శివా । యత్స్త్రీరూపం చ సమ్భూతముత్తమం తు యుగే యుగే
సంపద, ధైర్యం, కీర్తి, క్రియ, అందం, ప్రకాశం, శుభం — ప్రతి యుగంలో ఉత్తమంగా పుట్టే స్త్రీరూపమేదైనా,
కలాకలాంశరూపం చ స్వర్వేశ్యాదికమేవ చ । తదప్రశస్యం విశ్వేషు పుంశ్చలీరూపమేవ చ
కళలకు, కళామ్షాలకు, ఇంద్రియాధిపతులకు సంబంధించిన రూపాలు — ఇవి ప్రశంసించదగినవి కావు. ప్రపంచంలో ఇవి వేశ్యల రూపాలుగా పరిగణించబడతాయి.
సత్త్వప్రధానం యద్రూపం తద్యుక్తం చ ప్రభావతః । తదుత్తమం చ విశ్వేషు సాధ్వీరూపం ప్రశంసితమ్
సత్త్వగుణం ఎక్కువగా ఉన్న రూపం, శక్తితో కూడినది, అన్ని లోకాల్లో ఉత్తమమైనదిగా, సతీస్వరూపంగా ప్రశంసించబడుతుంది.
తద్వాస్తవం చ విజ్ఞేయం ప్రవదన్తి మనీషిణః । రజోరూపం తమోరూపం కలాసు వివిధం స్మృతమ్
దానినే నిజమైన రూపమని జ్ఞానులు చెబుతారు. రజోగుణ, తమోగుణ రూపాలు కళల్లో విభిన్నంగా గుర్తించబడతాయి.
మధ్యమా రజసశ్చాంశాస్తాస్తు భోగేషు లోలుపాః । సుఖసమ్భోగవశ్యాశ్చ స్వకార్యే నిరతాః సదా
రజోగుణం ఎక్కువగా ఉన్నవారు మధ్యస్థ స్వభావం కలవారు, సుఖభోగాలకు ఆసక్తి కలవారు, ఎప్పుడూ ఆనందంలో, తమ పనుల్లో నిమగ్నంగా ఉంటారు.
కపటా మోహకారిణ్యో ధర్మార్థవిముఖాః సదా । రజోరూపస్య సాధ్వీత్వమతో నైవోపజాయతే
వారు మాయాచేసేవారు, మోహాన్ని కలిగించేవారు, ధర్మార్ధాలకు దూరంగా ఉంటారు. అందువల్ల రజోగుణం ఉన్నవారిలో సతీత్వం కలుగదు.
ఇదం మధ్యమరూపం చ ప్రవదన్తి మనీషిణః । తమోరూపం దుర్నివార్యమధమం తద్విదుర్బుధాః
ఈ మధ్యస్థ రూపాన్ని జ్ఞానులు అలా చెప్పారు. తమోగుణం కలిగిన రూపం అదుపు చేయడం కష్టం, అది అత్యంత నీచమైనదిగా పండితులు భావిస్తారు.
న పృచ్ఛతి కులే జాతః పణ్డితశ్చ పరస్త్రియమ్ । నిర్జనే నిర్జలే వాపి రహస్యపి పరస్త్రియమ్
ఒకవాడు మంచి కుటుంబంలో పుట్టినా, ఎంత పండితుడైనా, ఒంటరిగా, నీటిలో, గుప్తంగా అయినా పరస్త్రీని ఆశించడు.
ఆగచ్ఛామి త్వత్సమీపమాజ్ఞయా బ్రహ్మణోఽధునా । గాన్ధర్వేణ వివాహేన త్వాం గ్రహీష్యామి శోభనే
బ్రహ్మ ఆజ్ఞతో నేను ఇప్పుడు నీ దగ్గరికి వచ్చాను, అందమైనవాడివి, గాంధర్వ వివాహ పద్ధతిలో నిన్ను పెళ్లి చేసుకుంటాను.
అహమేవ శఙ్ఖచూడో దేవవిద్రావకారకః । దనువంశ్యో విశేషేణ సుదామాహం హరేః పురా
నేనే శంఖచూడుడిని, దేవతలను భయపెట్టేవాడిని, నేను దాను వంశానికి చెందినవాడిని, మునుపు హరివైభవంలో సుదామా అనే పరిచారకుడిని.
అహమష్టసు గోపేషు గోపోఽపి పార్షదేషు చ । అధునా దానవేన్ద్రోఽహం రాధికాయాశ్చ శాపతః
ఎనిమిది గోపాలుల్లో ఒక గోపుడిని, పరిచారకులలోనూ ఉన్నాను. ఇప్పుడు రాధికా శాపం వల్ల దానవుల రాజునయ్యాను.
జాతిస్మరోఽహం జానామి కృష్ణమన్త్రప్రభావతః । జాతిస్మరా త్వం తులసీ సమ్భుక్తా హరిణా పురా
నేను జన్మల్ని గుర్తు చేసుకోగలను, ఇది కృష్ణ మంత్ర ప్రభావం వల్ల. నువ్వు కూడా తులసీ, హరిద్వారా అనుభవించబడి, జన్మలను గుర్తు చేసుకుంటున్నావు.
త్వమేవ రాధికాకోపాజ్జాతాసి భారతే భువి । త్వాం సమ్భోక్తుముత్సుకోఽహం నాలం రాధాభయాత్తతః
రాధికా కోపంతో నువ్వు భూమిపై భారతదేశంలో జన్మించావు. నేను నిన్ను పొందాలని ఆశిస్తున్నాను, కాని రాధా భయంతో చేయలేకపోతున్నాను.
ఇత్యేవముక్త్వా స పుమాన్విరరామ మహామునే । సస్మితం తులసీ తుష్టా ప్రవక్తుముపచక్రమే
అలా చెప్పి ఆ పురుషుడు మౌనంగా నిలిచాడు, మహర్షీ! తులసీ చిరునవ్వుతో సంతోషంగా మాట్లాడటం ప్రారంభించింది.
తులస్యువాచ ఏవంవిధో బుధో నిత్యం విశ్వేషు చ ప్రశంసితః । కాన్తమేవంవిధం కాన్తా శశ్వదిచ్ఛతి కామతః
తులసీ చెప్పింది: ఇలాంటి జ్ఞానిని అన్ని లోకాలలో ప్రశంసిస్తారు. ఇలాంటి ప్రియుడిని ప్రతి స్త్రీ ప్రేమతో కోరుకుంటుంది.
త్వయాహమధునా సత్యం విచారేణ పరాజితా । స నిన్దితశ్చాప్యశుచిర్యః పుమాంశ్చ స్త్రియా జితః
నీవు చెప్పిన మాటలతో నేను నిజంగా ఓడిపోయాను. స్త్రీ చేత ఓడిపోయిన పురుషుడు అపవిత్రుడిగా, నిందించబడినవాడిగా భావించబడతాడు.