శ్రుతౌ పురాణే యాసాం చ చరిత్రమతిదూషితమ్ । తాసు కో విశ్వసేత్ప్రాజ్ఞః ప్రజ్ఞావాంశ్చ దురాశయః
వేదాల్లో, పురాణాల్లో వీరి ప్రవర్తన ఎంతగా చెడిపోయిందో వినాం. తెలివైనవాడు వీరిని నమ్మడా? తెలివి ఉన్నవాడు కూడా చెడ్డ మనసుతో ఉంటేనే నమ్మగలడు.
తాసాం కో వా రిపుర్మిత్రం ప్రార్థయన్తి నవం నవమ్ । దృష్ట్వా సువేషం పురుషమిచ్ఛన్తి హృదయే సదా
వారి మధ్య ఎవరు నిజంగా శత్రువు, ఎవరు స్నేహితుడు? వారు ఎప్పుడూ కొత్తదాన్ని కోరుతారు; అందంగా అలంకరించుకున్న పురుషుడిని చూస్తే, మనసులో ఎప్పుడూ అతనిని ఆశిస్తారు.
బాహ్యే స్వార్థం సతీత్వం చ జ్ఞాపయన్తీ ప్రయత్నతః । శశ్వత్కామా చ రామా చ కామాధారా మనోహరా
బయటపట్టున తమ ప్రయోజనం కోసం సతీత్వాన్ని చూపిస్తూ, లోపల ఎప్పుడూ కామపరులు, ఆకర్షణీయులు, కోరికలకు మూలంగా ఉంటారు.
బాహ్యే ఛలాత్ఖేదయన్తీ స్వాన్తర్మైథునమానసా । కాన్తం హసన్తీ రహసి బాహ్యేఽతీవ సులజ్జితా
బయట మోసంతో బాధ పెడుతూ, లోపల మనసు ఎప్పుడూ సంయోగాన్ని ఊహిస్తుంది. ప్రియుడితో ఒంటరిగా నవ్వుతూ, బయట మాత్రం చాలా లజ్జగా ఉంటారు.
మానినీ మైథునాభావే కోపనా కలహాఙ్కురా । సుప్రీతా భూరిసమ్భోగాత్స్వల్పమైథునదుఃఖితా
ఆత్మాభిమానం ఎక్కువగా, సంయోగం లేకపోతే కోపంగా, గొడవకు కారణమవుతుంది. ఎక్కువ అనుభవం కలిగితే ఎంతో సంతోషంగా, తక్కువైతే బాధపడుతుంది.
సుమిష్టాన్నాచ్ఛీతతోయాదాకాఙ్క్షన్తీ చ మానసే । సున్దరం రసికం కాన్తం యువానం గుణినం సదా
తియ్యని భోజనం, చల్లని నీరు మనసులో కోరుతూ, అందమైనవాడు, రసికుడు, యువకుడు, మంచి లక్షణాలు ఉన్న ప్రియుడిని ఎప్పుడూ ఆశిస్తారు.
సుతాత్పరమభిస్నేహం కుర్వతీ రసికోపరి । ప్రాణాధికం ప్రియతమం సమ్భోగకుశలం ప్రియమ్
తన కుమారునిపై అత్యంత మమకారం చూపినా, రసికుడైన ప్రియుడిని ప్రాణాలకన్నా ఎక్కువగా ప్రేమిస్తుంది. అతను అనుభవంలో నైపుణ్యం కలిగి ఉంటే మరింత ఇష్టపడుతుంది.
పశ్యన్తీ రిపుతుల్యం చ వృద్ధం వా మైథునాక్షమమ్ । కలహం కుర్వతీ శశ్వత్తేన సార్ధం సుకోపనా
వృద్ధుడు లేదా సంయోగానికి అర్హతలేని వాడిని శత్రువులా చూస్తూ, అతనితో ఎప్పుడూ గొడవ పడుతూ, తేలికగా కోపపడుతుంది.
వాచయా భక్షయన్తీ తం సర్ప ఆఖుమివోల్బణమ్ । దుఃసాహసస్వరూపా చ సర్వదోషాశ్రయా సదా
పాములా ఎలుకను తినే విధంగా, మాటలతో అతనిని హింసిస్తుంది. ఆమె సహించదగినది కాదు, ఎప్పుడూ అన్ని దోషాలకు నిలయంగా ఉంటుంది.
బ్రహ్మవిష్ణుశివాదీనాం దుఃసాధ్యా మోహరూపిణీ । తపోమార్గార్గలా శశ్వన్మోక్షద్వారకపాటికా
బ్రహ్మ, విష్ణు, శివుడు వంటి దేవతలకు కూడా ఆమెను జయించడం కష్టం. ఆమె మోహరూపిణి, తపస్సు మార్గానికి ఎప్పుడూ అడ్డుగా, మోక్ష ద్వారానికి తాళం వేసేవాడిలా ఉంటుంది.
హరేర్భక్తివ్యవహితా సర్వమాయాకరణ్డికా । సంసారకారాగారే చ శశ్వన్నిగడరూపిణీ
హరిదేవునికి భక్తిని అడ్డుకుంటుంది, అన్ని మాయలకు మూలంగా ఉంటుంది. ఈ జనన మరణాల బంధనంలో ఎప్పుడూ గొలుసులా ఉంటుంది.
ఇన్ద్రజాలస్వరూపా చ మిథ్యా చ స్వప్నరూపిణీ । బిభ్రతీ బాహ్యసౌన్దర్యమధోఽఙ్గమతికుత్సితమ్
ఆమె స్వభావం మాయాజాలంలా, అసత్యంగా, కలలాంటిది. బయట అందంగా కనిపించినా, ఆమె అవయవాలు అంతగా తక్కువగా ఉంటాయి.
నానావిణ్మూత్రపూయానామాధారం మలసంయుతమ్ । దుర్గన్ధిదోషసంయుక్తం రక్తారక్తమసంస్కృతమ్
వివిధ మలాలు, మూత్రం, పుయం వంటి అపవిత్ర పదార్థాలకు నిలయంగా, దుర్గంధంతో, రక్తంతో, శుద్ధి లేని శరీరంతో ఉంటుంది.
మాయారూపా మాయినాం చ విధినా నిర్మితా పురా । విషరూపా ముముక్షూణామదృశ్యాప్యభివాఞ్ఛతామ్
ఆమె మాయారూపిణి, మాయలో పడినవారికోసం బ్రహ్మదేవుడు సృష్టించినది. ముక్తిని కోరేవారికి విషం లాంటిది, కానీ కోరేవారికి కనిపించదు.
ఇత్యుక్త్వా తులసీ తం తు విరరామ చ నారద । సస్మితః శఙ్ఖచూడశ్చ ప్రవక్తుముపచక్రమే
ఇలా తులసి మాట్లాడి మౌనంగా నిలిచింది. నారదుడు కూడా ఆపేశాడు. అప్పుడూ శంకచూడుడు చిరునవ్వుతో మాట్లాడటం మొదలుపెట్టాడు.
శఙ్ఖచూడ ఉవాచ త్వయా యత్కథితం దేవి న చ సర్వమలీకకమ్ । కిఞ్చిత్సత్యమలీకం చ కిఞ్చిన్మత్తో నిశామయ
శంకచూడుడు ఇలా అన్నాడు — "దేవీ, నువ్వు చెప్పింది అంతా అబద్ధం కాదు. కొంత నిజం, కొంత అబద్ధం. ఇప్పుడు నా మాట కూడా విను.
నిర్మితం ద్వివిధం ధాత్రా స్త్రీరూపం సర్వమోహనమ్ । కృత్వా రూపం వాస్తవం చ ప్రశస్యం చాప్రశంసితమ్
సృష్టికర్త రెండు విధాలుగా మోహింపజేసే స్త్రీరూపాలను సృష్టించాడు. వాటిలో ఒకటి నిజమైనది, ప్రశంసించదగ్గది; మరొకటి ప్రశంసించదగినది కాదు.
లక్ష్మీః సరస్వతీ దుర్గా సావిత్రీ రాధికాదికా । సృష్టిసూత్రస్వరూపా చ ఆద్యా సృష్టిర్వినిర్మితా
లక్ష్మీ, సరస్వతి, దుర్గా, సావిత్రి, రాధికా మొదలైనవారు, అలాగే సృష్టికి ఆధారమైన రూపాలు—all ఇవన్నీ ఆదిలోనే ప్రబవించినవే.
ఏతాసామంశరూపం చ స్త్రీరూపం వాస్తవం స్మృతమ్ । తత్ప్రశస్యం యశోరూపం సర్వమఙ్గలకారకమ్
వీరి అంసరూపాలు నిజమైన స్త్రీరూపాలుగా గుర్తించబడతాయి. అవి మహిమను ప్రసాదించేవి, అన్ని శుభాలను కలిగించేవి.
శతరూపా దేవహూతీ స్వధా స్వాహా చ దక్షిణా । ఛాయావతీ రోహిణీ చ వరుణానీ శచీ తథా
శతరూపా, దేవహూతి, స్వధా, స్వాహా, దక్షిణా, ఛాయావతి, రోహిణి, వరుణానీ, శచీ కూడా,
కుబేరస్య చ పత్నీ యాప్యదితిశ్చ దితిస్తథా । లోపాముద్రానసూయా చ కోటభీ తులసీ తథా
కుబేరుని భార్య, అదితి, దితి, లోపాముద్ర, అనసూయ, కోటభీ, తులసి కూడా,
అహల్యారున్ధతీ మేనా తారా మన్దోదరీ తథా । దమయన్తీ వేదవతీ గఙ్గా చ మనసా తథా
అహల్యా, అరుంధతి, మేనా, తారా, మండోదరి, దమయంతి, వేదవతి, గంగా, మనసా కూడా,
పుష్టిస్తుష్టిః స్మృతిర్మేధా కాలికా చ వసున్ధరా । షష్ఠీ మఙ్గలచణ్డీ చ మూర్తిశ్చ ధర్మకామినీ
పుష్టి, తుష్టి, స్మృతి, మేధా, కాలికా, వసుంధర, షష్ఠీ, మంగళచండీ, మూర్తి, ధర్మకామినీ కూడా,
స్వస్తిః శ్రద్ధా చ శాన్తిశ్చ కాన్తిః క్షాన్తిస్తథా పరా । నిద్రా తన్ద్రా క్షుత్పిపాసా సన్ధ్యా రాత్రిదినాని చ
స్వస్తి, శ్రద్ధ, శాంతి, కాంతి, క్షాంతి, పరా, నిద్ర, తంద్ర, ఆకలి, దాహం, సంధ్య, రాత్రి, పగలు కూడా,
సమ్పత్తిర్ధృతికీర్తీ చ క్రియా శోభా ప్రభా శివా । యత్స్త్రీరూపం చ సమ్భూతముత్తమం తు యుగే యుగే
సంపద, ధైర్యం, కీర్తి, క్రియ, అందం, ప్రకాశం, శుభం — ప్రతి యుగంలో ఉత్తమంగా పుట్టే స్త్రీరూపమేదైనా,
కలాకలాంశరూపం చ స్వర్వేశ్యాదికమేవ చ । తదప్రశస్యం విశ్వేషు పుంశ్చలీరూపమేవ చ
కళలకు, కళామ్షాలకు, ఇంద్రియాధిపతులకు సంబంధించిన రూపాలు — ఇవి ప్రశంసించదగినవి కావు. ప్రపంచంలో ఇవి వేశ్యల రూపాలుగా పరిగణించబడతాయి.
సత్త్వప్రధానం యద్రూపం తద్యుక్తం చ ప్రభావతః । తదుత్తమం చ విశ్వేషు సాధ్వీరూపం ప్రశంసితమ్
సత్త్వగుణం ఎక్కువగా ఉన్న రూపం, శక్తితో కూడినది, అన్ని లోకాల్లో ఉత్తమమైనదిగా, సతీస్వరూపంగా ప్రశంసించబడుతుంది.
తద్వాస్తవం చ విజ్ఞేయం ప్రవదన్తి మనీషిణః । రజోరూపం తమోరూపం కలాసు వివిధం స్మృతమ్
దానినే నిజమైన రూపమని జ్ఞానులు చెబుతారు. రజోగుణ, తమోగుణ రూపాలు కళల్లో విభిన్నంగా గుర్తించబడతాయి.
మధ్యమా రజసశ్చాంశాస్తాస్తు భోగేషు లోలుపాః । సుఖసమ్భోగవశ్యాశ్చ స్వకార్యే నిరతాః సదా
రజోగుణం ఎక్కువగా ఉన్నవారు మధ్యస్థ స్వభావం కలవారు, సుఖభోగాలకు ఆసక్తి కలవారు, ఎప్పుడూ ఆనందంలో, తమ పనుల్లో నిమగ్నంగా ఉంటారు.
కపటా మోహకారిణ్యో ధర్మార్థవిముఖాః సదా । రజోరూపస్య సాధ్వీత్వమతో నైవోపజాయతే
వారు మాయాచేసేవారు, మోహాన్ని కలిగించేవారు, ధర్మార్ధాలకు దూరంగా ఉంటారు. అందువల్ల రజోగుణం ఉన్నవారిలో సతీత్వం కలుగదు.