రత్నాఙ్గులీయకైర్దివ్యైరఙ్గుల్యావలిరాజితా । దృష్ట్వా తాం లలితాం రమ్యాం సుశీలాం సున్దరీం సతీమ్
దివ్యమైన రత్నాలతో చేసిన ఉంగరాలు ఆమె వేళ్లను అలంకరించాయి. అలాంటి లలిత, మధుర, సద్గుణాలున్న, అందమైన, పతివ్రత అయిన ఆమెను చూసి—
ఉవాస తత్సమీపే తు మధురం తామువాచ సః । శఙ్ఖచూడ ఉవాచ కా త్వం కస్య చ కన్యా చ ధన్యా మాన్యా చ యోషితామ్
అతడు ఆమె దగ్గర కూర్చొని మధురంగా పలికాడు: శంఖచూడుడు ఇలా అడిగాడు— నీవెవరు? ఎవరి కుమార్తె? స్త్రీలలో ధన్యురాలు, గౌరవనీయురాలివి.
కా త్వం మానిని కల్యాణి సర్వకల్యాణదాయిని । మౌనీభూతే కిఙ్కరే మాం సమ్భాషాం కురు సున్దరి
నీవెవరు, గర్వితురాలా, మంగళకరమైనవా, సమస్త మంగళాలను ప్రసాదించేవా? నేను మౌనంగా నిలబడగా, నాతో మాటాడవా, అందమైనవా.
ఇత్యేవం వచనం శ్రుత్వా సకామా వామలోచనా । సస్మితా నమ్రవదనా సకామం తమువాచ సా
ఈ మాటలు విని, ఆకర్షణీయమైన కన్నులతో, అతడిని కోరుతూ, చిరునవ్వుతో, ముఖాన్ని తలవంచి, ఆమె కూడా కోరికతో అతనితో మాట్లాడింది.
తులస్యువాచ ధర్మధ్వజసుతాహం చ తపస్యాయాం తపోవనే । తపస్విన్యహం తిష్ఠామి కస్త్వం గచ్ఛ యథాసుఖమ్
తులసి ఇలా అన్నది— నేను ధర్మధ్వజుని కుమార్తెను. ఈ తపోవనంలో తపస్సు చేస్తూ ఉంటున్నాను. నేను తపస్విని. నువ్వెవరు? నీవు ఇష్టమున్నట్టు పోవచ్చు.
కామినీం కులజాతాం చ రహస్యేకాకినీం సతీమ్ । న పృచ్ఛతి కులే జాత ఇత్యేవం మే శ్రుతౌ శ్రుతమ్
మా కుటుంబంలో, ఒక మంచి కుటుంబంలో పుట్టిన, పతివ్రత అయిన, ఒంటరిగా ఉన్న స్త్రీని ఎవ్వరూ ప్రశ్నించరని నేను విన్నాను.
లమ్పటోఽసత్కులే జాతో ధర్మశాస్త్రార్థవర్జితః । యేనాశ్రుతః శ్రుతేరర్థః స కామీచ్ఛతి కామినీమ్
కామపరుడు, చెడు కుటుంబంలో పుట్టి, ధర్మశాస్త్రాల అర్థం తెలియని వాడు, వేదార్థాన్ని వినకుండానే తెలుసుకోవాలని ఆశిస్తూ, ఒక స్త్రీని కోరుకుంటాడు.
ఆపాతమధురాం మత్తామన్తకాం పురుషస్య తామ్ । విషకుమ్భాకారరూపామమృతాస్యాం చ సన్తతమ్
ఆమె మొదట కలిసినప్పుడు తియ్యగా, మత్తుగా అనిపించి, చివరికి మానవునికి మరణాన్ని తెచ్చే విధంగా ఉంటుంది. ఆమె రూపం విషపూరిత పాత్రలా, కానీ నోరు ఎప్పుడూ అమృతంలా ఉంటుంది.
హృదయే క్షురధారాభాం శశ్వన్మధురభాషిణీమ్ । స్వకార్యపరినిష్పత్త్యై తత్పరా సతతం చ తామ్
హృదయంలో ఆమె కత్తిపొడవు లాంటి పదును, మాటల్లో ఎప్పుడూ తియ్యదనం, తన పని సాధించడంలో ఎల్లప్పుడూ దృష్టి, దానికి నిత్యం పట్టుదలగా ఉంటుంది.
కార్యార్థే స్వామివశగామన్యథైవావశాం సదా । స్వాన్తర్మలినరూపాం చ ప్రసన్నవదనేక్షణామ్
తన అవసరాల కోసం సేవకురాలిలా వినయంగా ఉంటూ, మిగతా విషయాల్లో ఎప్పుడూ తలవంచని స్వభావం. లోపల మలినంగా ఉండి, బయట నవ్వుతో, మృదువైన చూపుతో కనిపిస్తుంది.
శ్రుతౌ పురాణే యాసాం చ చరిత్రమతిదూషితమ్ । తాసు కో విశ్వసేత్ప్రాజ్ఞః ప్రజ్ఞావాంశ్చ దురాశయః
వేదాల్లో, పురాణాల్లో వీరి ప్రవర్తన ఎంతగా చెడిపోయిందో వినాం. తెలివైనవాడు వీరిని నమ్మడా? తెలివి ఉన్నవాడు కూడా చెడ్డ మనసుతో ఉంటేనే నమ్మగలడు.
తాసాం కో వా రిపుర్మిత్రం ప్రార్థయన్తి నవం నవమ్ । దృష్ట్వా సువేషం పురుషమిచ్ఛన్తి హృదయే సదా
వారి మధ్య ఎవరు నిజంగా శత్రువు, ఎవరు స్నేహితుడు? వారు ఎప్పుడూ కొత్తదాన్ని కోరుతారు; అందంగా అలంకరించుకున్న పురుషుడిని చూస్తే, మనసులో ఎప్పుడూ అతనిని ఆశిస్తారు.
బాహ్యే స్వార్థం సతీత్వం చ జ్ఞాపయన్తీ ప్రయత్నతః । శశ్వత్కామా చ రామా చ కామాధారా మనోహరా
బయటపట్టున తమ ప్రయోజనం కోసం సతీత్వాన్ని చూపిస్తూ, లోపల ఎప్పుడూ కామపరులు, ఆకర్షణీయులు, కోరికలకు మూలంగా ఉంటారు.
బాహ్యే ఛలాత్ఖేదయన్తీ స్వాన్తర్మైథునమానసా । కాన్తం హసన్తీ రహసి బాహ్యేఽతీవ సులజ్జితా
బయట మోసంతో బాధ పెడుతూ, లోపల మనసు ఎప్పుడూ సంయోగాన్ని ఊహిస్తుంది. ప్రియుడితో ఒంటరిగా నవ్వుతూ, బయట మాత్రం చాలా లజ్జగా ఉంటారు.
మానినీ మైథునాభావే కోపనా కలహాఙ్కురా । సుప్రీతా భూరిసమ్భోగాత్స్వల్పమైథునదుఃఖితా
ఆత్మాభిమానం ఎక్కువగా, సంయోగం లేకపోతే కోపంగా, గొడవకు కారణమవుతుంది. ఎక్కువ అనుభవం కలిగితే ఎంతో సంతోషంగా, తక్కువైతే బాధపడుతుంది.
సుమిష్టాన్నాచ్ఛీతతోయాదాకాఙ్క్షన్తీ చ మానసే । సున్దరం రసికం కాన్తం యువానం గుణినం సదా
తియ్యని భోజనం, చల్లని నీరు మనసులో కోరుతూ, అందమైనవాడు, రసికుడు, యువకుడు, మంచి లక్షణాలు ఉన్న ప్రియుడిని ఎప్పుడూ ఆశిస్తారు.
సుతాత్పరమభిస్నేహం కుర్వతీ రసికోపరి । ప్రాణాధికం ప్రియతమం సమ్భోగకుశలం ప్రియమ్
తన కుమారునిపై అత్యంత మమకారం చూపినా, రసికుడైన ప్రియుడిని ప్రాణాలకన్నా ఎక్కువగా ప్రేమిస్తుంది. అతను అనుభవంలో నైపుణ్యం కలిగి ఉంటే మరింత ఇష్టపడుతుంది.
పశ్యన్తీ రిపుతుల్యం చ వృద్ధం వా మైథునాక్షమమ్ । కలహం కుర్వతీ శశ్వత్తేన సార్ధం సుకోపనా
వృద్ధుడు లేదా సంయోగానికి అర్హతలేని వాడిని శత్రువులా చూస్తూ, అతనితో ఎప్పుడూ గొడవ పడుతూ, తేలికగా కోపపడుతుంది.
వాచయా భక్షయన్తీ తం సర్ప ఆఖుమివోల్బణమ్ । దుఃసాహసస్వరూపా చ సర్వదోషాశ్రయా సదా
పాములా ఎలుకను తినే విధంగా, మాటలతో అతనిని హింసిస్తుంది. ఆమె సహించదగినది కాదు, ఎప్పుడూ అన్ని దోషాలకు నిలయంగా ఉంటుంది.
బ్రహ్మవిష్ణుశివాదీనాం దుఃసాధ్యా మోహరూపిణీ । తపోమార్గార్గలా శశ్వన్మోక్షద్వారకపాటికా
బ్రహ్మ, విష్ణు, శివుడు వంటి దేవతలకు కూడా ఆమెను జయించడం కష్టం. ఆమె మోహరూపిణి, తపస్సు మార్గానికి ఎప్పుడూ అడ్డుగా, మోక్ష ద్వారానికి తాళం వేసేవాడిలా ఉంటుంది.
హరేర్భక్తివ్యవహితా సర్వమాయాకరణ్డికా । సంసారకారాగారే చ శశ్వన్నిగడరూపిణీ
హరిదేవునికి భక్తిని అడ్డుకుంటుంది, అన్ని మాయలకు మూలంగా ఉంటుంది. ఈ జనన మరణాల బంధనంలో ఎప్పుడూ గొలుసులా ఉంటుంది.
ఇన్ద్రజాలస్వరూపా చ మిథ్యా చ స్వప్నరూపిణీ । బిభ్రతీ బాహ్యసౌన్దర్యమధోఽఙ్గమతికుత్సితమ్
ఆమె స్వభావం మాయాజాలంలా, అసత్యంగా, కలలాంటిది. బయట అందంగా కనిపించినా, ఆమె అవయవాలు అంతగా తక్కువగా ఉంటాయి.
నానావిణ్మూత్రపూయానామాధారం మలసంయుతమ్ । దుర్గన్ధిదోషసంయుక్తం రక్తారక్తమసంస్కృతమ్
వివిధ మలాలు, మూత్రం, పుయం వంటి అపవిత్ర పదార్థాలకు నిలయంగా, దుర్గంధంతో, రక్తంతో, శుద్ధి లేని శరీరంతో ఉంటుంది.
మాయారూపా మాయినాం చ విధినా నిర్మితా పురా । విషరూపా ముముక్షూణామదృశ్యాప్యభివాఞ్ఛతామ్
ఆమె మాయారూపిణి, మాయలో పడినవారికోసం బ్రహ్మదేవుడు సృష్టించినది. ముక్తిని కోరేవారికి విషం లాంటిది, కానీ కోరేవారికి కనిపించదు.
ఇత్యుక్త్వా తులసీ తం తు విరరామ చ నారద । సస్మితః శఙ్ఖచూడశ్చ ప్రవక్తుముపచక్రమే
ఇలా తులసి మాట్లాడి మౌనంగా నిలిచింది. నారదుడు కూడా ఆపేశాడు. అప్పుడూ శంకచూడుడు చిరునవ్వుతో మాట్లాడటం మొదలుపెట్టాడు.
శఙ్ఖచూడ ఉవాచ త్వయా యత్కథితం దేవి న చ సర్వమలీకకమ్ । కిఞ్చిత్సత్యమలీకం చ కిఞ్చిన్మత్తో నిశామయ
శంకచూడుడు ఇలా అన్నాడు — "దేవీ, నువ్వు చెప్పింది అంతా అబద్ధం కాదు. కొంత నిజం, కొంత అబద్ధం. ఇప్పుడు నా మాట కూడా విను.
నిర్మితం ద్వివిధం ధాత్రా స్త్రీరూపం సర్వమోహనమ్ । కృత్వా రూపం వాస్తవం చ ప్రశస్యం చాప్రశంసితమ్
సృష్టికర్త రెండు విధాలుగా మోహింపజేసే స్త్రీరూపాలను సృష్టించాడు. వాటిలో ఒకటి నిజమైనది, ప్రశంసించదగ్గది; మరొకటి ప్రశంసించదగినది కాదు.
లక్ష్మీః సరస్వతీ దుర్గా సావిత్రీ రాధికాదికా । సృష్టిసూత్రస్వరూపా చ ఆద్యా సృష్టిర్వినిర్మితా
లక్ష్మీ, సరస్వతి, దుర్గా, సావిత్రి, రాధికా మొదలైనవారు, అలాగే సృష్టికి ఆధారమైన రూపాలు—all ఇవన్నీ ఆదిలోనే ప్రబవించినవే.
ఏతాసామంశరూపం చ స్త్రీరూపం వాస్తవం స్మృతమ్ । తత్ప్రశస్యం యశోరూపం సర్వమఙ్గలకారకమ్
వీరి అంసరూపాలు నిజమైన స్త్రీరూపాలుగా గుర్తించబడతాయి. అవి మహిమను ప్రసాదించేవి, అన్ని శుభాలను కలిగించేవి.
శతరూపా దేవహూతీ స్వధా స్వాహా చ దక్షిణా । ఛాయావతీ రోహిణీ చ వరుణానీ శచీ తథా
శతరూపా, దేవహూతి, స్వధా, స్వాహా, దక్షిణా, ఛాయావతి, రోహిణి, వరుణానీ, శచీ కూడా,