సుఖాసనే సుఖాసీనం విశ్రాన్తం చన్ద్రశేఖరమ్ । శ్వేతచామరవాతేన సేవితం విష్ణుపార్షదైః
సుఖాసనంలో సుఖంగా విశ్రాంతిగా కూర్చున్న చంద్రశేఖరునికి, విష్ణువు సేవకులు తెల్ల చామరాలతో సేవ చేస్తున్నారు.
పీయూషతుల్యమధురం వచనం సుమనోహరమ్ । విష్ణురువాచ ఆగతోఽసి కథం చాత్ర వద కోపస్య కారణమ్
పేయసంతో పోలిన మధురమైన, హృదయాన్ని ఆకట్టుకునే మాటలతో, విష్ణువు ఇలా అన్నాడు: "నీవు ఇక్కడ ఎలా వచ్చావు? నీ కోపానికి కారణం చెప్పు."
మహాదేవ ఉవాచ వృషధ్వజం చ మద్భక్తం మమ ప్రాణాధికం ప్రియమ్ । సూర్యః శశాప ఇతి మే ప్రకోపస్య తు కారణమ్
మహాదేవుడు ఇలా అన్నాడు: "వృషధ్వజుడు నా భక్తుడు, నాకు ప్రాణాలకన్నా ప్రియమైనవాడు, అతడిని సూర్యుడు శపించాడు — ఇదే నా కోపానికి కారణం."
పుత్రవత్సలశోకేన సూర్యం హన్తుం సముద్యతః । స బ్రహ్మాణం ప్రపన్నశ్చ సూర్యశ్చ స విధిస్త్వయి
తన కుమారుని లా ప్రేమతో కలిగిన దుఃఖంతో, సూర్యుణ్ని సంహరించడానికి సిద్ధపడ్డాడు; అతడు బ్రహ్మను ఆశ్రయించాడు, సూర్యుడు నిన్ను, సృష్టికర్తవైన నిన్ను ఆశ్రయించాడు.
త్వయి యే శరణాపన్నా ధ్యానేన వచసాపి వా । నిరాపదో విశఙ్కాస్తే జరా మృత్యుశ్చ తైర్జితః
నీను ధ్యానంతో గానీ, మాటతో గానీ ఆశ్రయించినవారు ఎవరైనా, వారికి ఎలాంటి భయం లేదు; వారు ముసలితనం, మరణాన్ని జయించారు.
ప్రత్యక్షం శరణాపన్నాస్తత్ఫలం కిం వదామి భోః । హరిస్మృతిశ్చాభయదా సర్వమఙ్గలదా సదా
ప్రత్యక్షంగా ఆశ్రయించినవారికి ఫలితాలు చెప్పడం అవసరమా? హరిస్మరణం ఎప్పుడూ భయాన్ని తొలగిస్తుంది, అన్ని శుభాలను ఇస్తుంది.
కిం మే భక్తస్య భవితా తన్మే బ్రూహి జగత్ప్రభో । శ్రీహతస్యాస్య మూఢస్య సూర్యశాపేన హేతునా
నా భక్తుడికి ఏమి జరుగుతుంది? ఈ విషయాన్ని నాకు చెప్పు, జగత్ప్రభూ; సూర్యుని శాపంతో ధనాన్ని కోల్పోయి, మూర్ఖుడైపోయిన వాడికి.
విష్ణురువాచ కాలోఽతియాతో దైవేన యుగానామేకవింశతిః । వైకుణ్ఠం ఘటికార్ధేన శీఘ్రం గచ్ఛ త్వమాలయమ్
విష్ణువు ఇలా అన్నాడు: "దైవకృపతో గొప్ప కాలం గడిచిపోయింది — ఇరవై ఒక యుగాలు; వెంటనే వైకుంఠానికి, నీ ఇంటికి అర ఘడియలో చేరిపో."
వృషధ్వజో మృతః కాలాద్దుర్నివార్యాత్సుదారుణాత్ । రథధ్వజశ్చ తత్పుత్రో మృతః సోఽపి శ్రియా హతః
వృషధ్వజుడు కాలబలంతో, ఆపలేని భయంకరమైన కారణంతో మరణించాడు; అతని కుమారుడు రథధ్వజుడు కూడా ధనాన్ని కోల్పోయి మరణించాడు.
తత్పుత్రౌ చ మహాభాగౌ ధర్మధ్వజకుశధ్వజౌ । హృతశ్రియౌ సూర్యశాపాత్స్మృతౌ పరమవైష్ణవౌ
అతని ఇద్దరు గొప్ప కుమారులు ధర్మధ్వజుడు, కుశధ్వజుడు, సూర్యుని శాపంతో ఐశ్వర్యాన్ని కోల్పోయినా, పరమ వైష్ణవులుగా గుర్తించబడ్డారు.
రాజ్యభ్రష్టౌ శ్రియా భ్రష్టౌ కమలాతపసా రతౌ । తయోశ్చ భార్యయోర్లక్ష్మీః కలయా చ భవిష్యతి
రాజ్యాన్ని కోల్పోయి, ఐశ్వర్యాన్ని కోల్పోయి, లక్ష్మి, కమలాదేవి తపస్సులో నిమగ్నమై, వారి భార్యలకు లక్ష్మి తాను భాగంగా అవతరిస్తుంది.
సమ్పద్యుక్తౌ తదా తౌ చ నృపశ్రేష్ఠౌ భవిష్యతః । మృతస్తే సేవకః శమ్భో గచ్ఛ యూయం చ గచ్ఛత
అప్పుడు వారు ఐశ్వర్యంతో నిండిన రాజులుగా అవుతారు; నీ సేవకుడు మరణించాడు, శంభూ, నువ్వు, మీరందరూ వెళ్లండి.
ఇత్యుక్త్వా చ సలక్ష్మీకః సభాతోఽభ్యన్తరంగతః । దేవా జగ్ముః సమ్ప్రహృష్టాః స్వాశ్రమం పరయా ముదా । శివశ్చ తపసే శీఘ్రం పరిపూర్ణతమో యయౌ
ఇలా చెప్పి లక్ష్మితో కూడిన వాడు తన సభతో పాటు లోపలికి వెళ్లాడు. దేవతలు ఎంతో ఆనందంతో తమ ఆశ్రమాలకు తిరిగి వెళ్లారు. శివుడు కూడా తన మనసు తృప్తిగా తపస్సు కోసం వేగంగా వెళ్లిపోయాడు.
మహాలక్షమ్యా వేదవతీరూపేణ రాజగృహే జన్మవర్ణనమ్ శ్రీనారాయణ ఉవాచ లక్ష్మీం తౌ చ సమారాధ్య చోగ్రేణ తపసా మునే । వరమిష్టం చ ప్రత్యేకం సమ్ప్రాపతురభీప్సితమ్
శ్రీనారాయణుడు ఇలా అన్నాడు: మునీశ్వరా! వారు ఇద్దరూ లక్ష్మీదేవిని గాఢమైన తపస్సుతో పూజించి, తమకు కావలసిన వరాన్ని ఒక్కొక్కరూ పొందారు.
మహాలక్ష్మీవరేణైవ తౌ పృథ్వీశౌ బభూవతుః । పుణ్యవన్తౌ పుత్రవన్తౌ ధర్మధ్వజకుశధ్వజౌ
మహాలక్ష్మి వరంతో ఆ ఇద్దరూ భూమిపై రాజులయ్యారు. వారు పుణ్యశీలులు, కుమారులున్న వారు అయ్యారు—ధర్మధ్వజుడు, కుశధ్వజుడు.
కుశధ్వజస్య పత్నీ చ దేవీ మాలావతీ సతీ । సా సుషావ చ కాలేన కమలాంశాం సుతాం సతీమ్
కుశధ్వజుని భార్య మాలావతి దేవి, సతీ స్వభావం కలది. కాలక్రమంలో ఆమె కమలాదేవి అంసంగా ఉన్న ఒక సతీ కుమార్తెను ప్రసవించింది.
సా చ భూయిష్ఠకాలేన జ్ఞానయుక్తా బభూవ హ । కృత్వా వేదధ్వనిం స్పష్టముత్తస్థౌ సూతికాగృహాత్
ఆమె కాలక్రమంలో జ్ఞానంతో నిండిపోయింది. స్పష్టంగా వేదధ్వని పలికిన తరువాత, సూతికాగృహం నుండి బయటకు వచ్చింది.
వేదధ్వనిం సా చకార జాతమాత్రేణ కన్యకా । తస్మాత్తాం చ వేదవతీం ప్రవదన్తి మనీషిణః
ఆ బాలిక పుట్టిన వెంటనే వేదధ్వని పలికింది. అందుకే మేధావులు ఆమెను వేదవతిగా పిలుస్తారు.
జాతమాత్రేణ సుస్నాతా జగామ తపసే వనమ్ । సర్వైర్నిషిద్ధా యత్నేన నారాయణపరాయణా
పుట్టిన వెంటనే స్నానం చేసి, అందరూ ఎంతగా అడ్డుకున్నా, నారాయణునికి పరాయణురాలై తపస్సు కోసం అడవికి వెళ్లింది.
ఏకమన్వన్తరం చైవ పుష్కరే చ తపస్వినీ । అత్యుగ్రాం చ తపస్యాం చ లీలయా హి చకార సా
ఒక మన్వంతరం కాలం పాటు, పుష్కరంలో ఆ తపస్విని అత్యంత కఠినమైన తపస్సును సులభంగా చేసింది.
తథాపి పుష్టా న క్లిష్టా నవయౌవనసంయుతా । సుశ్రావ సా చ సహసా సువాచమశరీరిణీమ్
అంత తపస్సు చేసినా, ఆమె ఆరోగ్యంగా, కష్టపడకుండా, ఎప్పటికీ యువతతో నిండుగా ఉండింది. అకస్మాత్తుగా ఆమెకు శరీరంలేని మంగళమైన స్వరం వినిపించింది.
జన్మాన్తరే చ తే భర్తా భవిష్యతి హరిః స్వయమ్ । బ్రహ్మాదిభిర్దురారాధ్యం పతిం లప్స్యసి సున్దరి
"నీ తదుపరి జన్మలో నీ భర్తగా హరిదేవుడు స్వయంగా ఉంటాడు. అందరికంటే కష్టంగా లభించేవాడు అయినా, బ్రహ్మాదులు కూడా పూజించలేని వాడిని నీవు భర్తగా పొందుతావు, సుందరివి!"
ఇతి శ్రుత్వా చ సా హృష్టా చకార హ పునస్తపః । అతీవ నిర్జనస్థానే పర్వతే గన్ధమాదనే
అది విని ఆమె ఎంతో ఆనందించి, మరలా తపస్సు చేయడానికి గంధమాదన పర్వతంలోని అత్యంత ఎడారి ప్రదేశానికి వెళ్లింది.
తత్రైవ సుచిరం తప్త్వా విశ్వస్య సమువాస సా । దదర్శ పురతస్తత్ర రావణం దుర్నివారణమ్
అక్కడ చాలా కాలం తపస్సు చేసి, లోకంలో నివసిస్తూ ఉండగా, ఆమె ఎదుట నిలువబడ్డాడు రావణుడు—ఎవరూ ఎదుర్కోలేని వాడు.
దృష్ట్వా సాతిథిభక్త్యా చ పాద్యం తస్మై దదౌ కిల । సుస్వాదుభూతం చ ఫలం జలం చాపి సుశీతలమ్
అతన్ని చూసి అతిథిగా భావించి, పాద్యాన్ని ఇచ్చింది. రుచికరమైన ఫలం, చల్లని నీరు కూడా ఇచ్చింది.
తచ్చ భుక్త్వా స పాపిష్ఠశ్చోవాస తత్సమీపతః । చకార ప్రశ్నమితి తాం కా త్వం కల్యాణి వర్తసే
ఆ పాపిష్టుడు వాటిని తినిపోగానే అక్కడే ఉండిపోయాడు. ఆ సతీదేవిని ఇలా అడిగాడు: "నీ పేరు ఏమిటి? నీవెందుకు ఇక్కడ ఉన్నావు, మంగళకరమైనవాడివి?"
తాం దృష్ట్వా స వరారోహాం పీనశ్రోణిపయోధరామ్ । శరత్పద్మోత్సవాస్యాం చ సస్మితాం సుదతీం సతీమ్
ఆమెను చూసి—అద్భుతమైన రూపం, నిండిన నితంబాలు, వక్షోజాలు, శరదృతువులోని కమలంలా ప్రకాశించే ముఖం, చిరునవ్వుతో, అందమైన పళ్ళతో, సతీ స్వభావంతో ఉన్నదాన్ని చూసి—
మూర్చ్ఛామవాప కృపణః కామబాణప్రపీడితః । స కరేణ సమాకృష్య శృఙ్గారం కర్తుముద్యతః
కామబాణాల బాధతో ఆ దురదృష్టుడు మూర్చపోయాడు. ఆమె చేతిని పట్టుకుని కామంతో ప్రవర్తించడానికి ప్రయత్నించాడు.
సతీ చుకోప దృష్ట్వా తం స్తమ్భితం చ చకార హ । స జడో హస్తపాదైశ్చ కిఞ్చిద్వక్తుం న చ క్షమః
ఆ సతీదేవి అతన్ని అలా చూసి కోపంగా అతన్ని స్థంభింపజేసింది. అతడు జడుడై, చేతులు కాలలు కదలలేక, మాట కూడా చెప్పలేకపోయాడు.
తుష్టావ మనసా దేవీం ప్రయయౌ పద్మలోచనామ్ । సా తుష్టా తస్య స్తవనం సుకృతం చ చకార హ
అతడు మనసులో దేవిని స్తుతిస్తూ పద్మలోచనను ఆశ్రయించాడు. ఆమె సంతోషించి అతని స్తోత్రాన్ని పుణ్యంగా అంగీకరించింది.