మర్యాదా సర్వరక్షార్థం కృతా వేదేషు సర్వశః । అన్యథా ధర్మనాశః స్యాత్సౌగతానామివానఘ
ప్రతి ఒక్కరి రక్షణ కోసం వేదాల్లో నియమాలు పెట్టారు. లేకపోతే, బౌద్ధులలో జరిగినట్టే ధర్మం నశించిపోతుంది, ఓ పాపరహితుడా!
ధర్మనాశే వినష్టః స్యాద్వర్ణాచారోఽతివర్తితః । అతో వేదప్రదిష్టేన మార్గేణ గచ్ఛతాం శుభమ్
ధర్మం నశిస్తే, వర్ణాచారం కూడా పోయి, అతిక్రమించబడుతుంది. అందుకే వేదాలు చెప్పిన మార్గాన్ని అనుసరించేవారికి శుభం కలుగుతుంది.
శుక ఉవాచ సన్దేహో వర్తతే రాజన్న నివర్తతి మే క్వచిత్ । భవతా కథితం యత్తచ్ఛృణ్వతో మే నరాధిప
శుకుడు ఇలా అన్నాడు: రాజా! నా మనసులో సందేహం ఇంకా ఉంది, అది పోవడం లేదు. మీరు చెప్పినదాన్ని వింటున్నా, అది నాకు తీరడం లేదు, ఓ నరాధిపా!
వేదధర్మేషు హింసా స్యాదధర్మబహులా హి సా । కథం ముక్తిప్రదో ధర్మో వేదోక్తో బత భూపతే
వేదధర్మంలో హింస కనిపిస్తుంది, అది అధర్మంతో నిండినదే. వేదాలు చెప్పిన ధర్మం ఎలా ముక్తిని ఇస్తుంది, ఓ రాజా?
ప్రత్యక్షేణ త్వనాచారః సోమపానం నరాధిప । పశూనాం హింసనం తద్వద్భక్షణం చామిషస్య చ
నేరుగా చూస్తే, సోమపానం వంటి అనుచితమైన పనులు కనిపిస్తాయి, రాజా! జంతువులను హతముచేయడం, మాంసాహారం చేయడం కూడా అలాగే ఉన్నాయి.
సౌత్రామణౌ తథా ప్రోక్తః ప్రత్యక్షేణ సురాగ్రహః । ద్యూతక్రీడా తథా ప్రోక్తా వ్రతాని వివిధాని చ
సౌత్రామణి యాగంలో మద్యం సేవించమని నేరుగా చెప్పబడింది. జూదం కూడా చెప్పబడింది, అలాగే విభిన్న వ్రతాలు ఉన్నాయి.
శ్రూయతే స్మ పురా హ్యాసీచ్ఛశబిన్దుర్నృపోత్తమః । యజ్వా ధర్మపరో నిత్యం వదాన్యః సత్యసాగరః
పూర్వం శశబిందు అనే మహారాజు ఉన్నాడని విన్నాము, ఓ ఉత్తమ రాజా! అతడు యజ్ఞప్రియుడు, ధర్మపరుడు, ఎల్లప్పుడూ దాత, సత్యసముద్రుడు.
గోప్తా చ ధర్మసేతూనాం శాస్తా చోత్పథగామినామ్ । యజ్ఞాశ్చ విహితాస్తేన బహవో భూరిదక్షిణాః
అతడు ధర్మానికి రక్షకుడు, తప్పుదారి పోయినవారికి శిక్షకుడు. అతడు అనేక యజ్ఞాలు చేసి, విరివిగా దానం చేసేవాడు.
చర్మణాం పర్వతో జాతో విన్ధ్యాచలసమః పునః । మేఘామ్బుప్లావనాజ్జాతా నదీ చర్మణ్వతీ శుభా
చర్మాలతో ఒక కొండ పుట్టింది, అది వింధ్యాచలానికి సమానంగా ఉంది. మేఘజలం, నదుల వల్ల చర్మణ్వతీ అనే పవిత్ర నది పుట్టింది.
సోఽపి రాజా దివం యాతః కీర్తిరస్యాచలా భువి । ఏవం ధర్మేషు వేదేషు న మే బుద్ధిః ప్రవర్తతే
ఆ రాజు కూడా స్వర్గానికి వెళ్ళాడు, అతని కీర్తి భూమిపై నిలిచిపోయింది. వేదధర్మాల విషయంలో నా మనస్సు ఆసక్తి చూపడం లేదు.
స్త్రీసఙ్గేన సదా భోగే సుఖమాప్నోతి మానవః । అలాభే దుఃఖమత్యన్తం జీవన్ముక్తః కథం భవేత్
స్త్రీసంగంతో, ఎల్లప్పుడూ భోగంలో మునిగినవాడు ఆనందాన్ని పొందుతాడు. అవి లేనప్పుడు అతడు తీవ్రమైన దుఃఖాన్ని అనుభవిస్తాడు. అలాంటప్పుడు జీవన్ముక్తుడు ఎలా అవుతాడు?
జనక ఉవాచ హింసా యజ్ఞేషు ప్రత్యక్షా సాహింసా పరికీర్తితా । ఉపాధియోగతో హింసా నాన్యథేతి వినిర్ణయః
జనకుడు ఇలా అన్నాడు: యజ్ఞాల్లో హింస స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది, అయినా దాన్ని అహింస అని అంటారు. ఉపాధుల వల్లే హింస కలుగుతుంది, ఇది తేల్చిన విషయం.
యథా చేన్ధనసంయోగాదగ్నౌ ధూమః ప్రవర్తతే । తద్వియోగాత్తథా తస్మిన్నిర్ధూమత్వం విభాతి వై
ఎندును వేసినప్పుడు అగ్నిలో పొగ వస్తుంది. అదే ఎండు లేకపోతే, ఆ అగ్నిలో పొగ కనిపించదు.
అహింసాం చ తథా విద్ధి వేదోక్తాం మునిసత్తమ । రాగిణాం సాపి హింసైవ నిఃస్పృహాణాం న సా మతా
వేదాలలో చెప్పిన అహింసను కూడా, కోరికలు ఉన్నవారికి అది హింసే అవుతుంది. కానీ, కోరికలు లేని వారికి అది హింసగా పరిగణించబడదు.
అరాగేణ చ యత్కర్మ తథాహఙ్కారవర్జితమ్ । అకృతం వేదవిద్వాంసః ప్రవదన్తి మనీషిణః
కోరిక లేకుండా, అహంకారం లేకుండా చేసిన పనిని, వేదాలు తెలిసిన జ్ఞానులు అది చేసినదిగా పరిగణించరు.
గృహస్థానాం తు హింసైవ యా యజ్ఞే ద్విజసత్తమ । అరాగేణ చ యత్కర్మ తథాహంకారవర్జితమ్
ఇల్లాళ్లకు యజ్ఞంలో జరిగే హింస తప్పదే. కానీ, కోరిక లేకుండా, అహంకారం లేకుండా చేసే పనులు—
సాహింసైవ మహాభాగ ముముక్షూణాం జితాత్మనామ్
అవి నిజమైన అహింసే, ఓ మహానుభావా! మోక్షాన్ని కోరే, మనసును జయించినవారికి.
శుకస్య వివాహాదికార్యవర్ణనమ్ శుక ఉవాచ సన్దేహోఽయం మహారాజ వర్తతే హృదయే మమ । మాయామధ్యే వర్తమానః స కథం నిఃస్పృహో భవేత్
శుకుడు ఇలా అన్నాడు: మహారాజా! నా హృదయంలో ఒక సందేహం ఉంది. మాయలో ఉండేవాడు ఎలా కోరికలు లేకుండా ఉండగలడు?
శాస్త్రజ్ఞానం చ సమ్ప్రాప్య నిత్యానిత్యవిచారణమ్ । త్యజతే న మనో మోహం స కథం ముచ్యతే నరః
శాస్త్రజ్ఞానం సంపాదించి, శాశ్వతమైనదేంటి, నశించేదేంటి అన్న విచారణ చేసినా, మనస్సు మోహాన్ని వదలదు. అలాంటప్పుడు మనిషి ఎలా విముక్తి పొందగలడు?
అన్తర్గతం తమశ్ఛేత్తుం శాస్త్రాద్బోధో హి న క్షమః । యథా న నశ్యతి తమః కృతయా దీపవార్తయా
లోపలి చీకటిని తొలగించడానికి శాస్త్రజ్ఞానం సరిపోదు. దీపం వెలిగించినంత మాత్రాన చీకటి పోయినట్టు కాదు.
అద్రోహః సర్వభూతేషు కర్తవ్యః సర్వదా బుధైః । స కథం రాజశార్దూల గృహస్థస్య భవేత్తథా
ప్రతి జీవికి హాని చేయకుండా ఉండడం జ్ఞానులు ఎప్పుడూ పాటించాలి. కానీ, ఓ రాజులలో శ్రేష్ఠుడా! ఇల్లాళ్లకు అది ఎలా సాధ్యమవుతుంది?
విత్తైషణా న తే శాన్తా తథా రాజ్యసుఖైషణా । జయైషణా చ సఙ్గ్రామే జీవన్ముక్తః కథం భవేః
ధనానికి కోరిక తగ్గదు, రాజ్య సుఖాల కోరిక కూడా అలాగే ఉంటుంది. యుద్ధంలో విజయానికి ఆశ కూడా ఉంటుంది. అలాంటప్పుడు మనిషి ఎలా జీవన్ముక్తుడవుతాడు?
చౌరేషు చౌరబుద్ధిస్తు సాధుబుద్ధిస్తు తాపసే । స్వపరత్వం తవాప్యస్తి విదేహస్త్వం కథం నృప
దొంగల మధ్య దొంగ మనసే, తపస్వుల మధ్య సద్బుద్ధి ఉంటుంది. నీకూ 'నాది', 'వాడిది' అనే భావన ఉంది. అలాంటప్పుడు, ఓ రాజా! నీవు శరీరబంధం లేకుండా ఎలా ఉంటావు?
కటుతీక్ష్ణుకషాయామ్లరసాన్వేత్సి శుభాశుభాన్ । శుభేషు రమతే చిత్తం నాశుభేషు తథా నృప
నీవు చేదు, తీపి, పులుపు, వగైరా రుచులను అనుభవిస్తావు. మంచి, చెడు రెండింటినీ చూస్తావు. మంచి విషయాల్లో నీ మనస్సు ఆనందిస్తుంది, చెడు విషయాల్లో మాత్రం కాదు, ఓ రాజా!
జాగ్రత్స్వప్నసుషుప్తిశ్చ తవ రాజన్ భవన్తి హి । అవస్థాస్తు యథాకాలం తురీయా తు కథం నృప
జాగ్రత్త, స్వప్న, సుషుప్తి అనే మూడు స్థితులు నీకు ఉంటాయి, ఓ రాజా! ఇవి కాలానుసారం వస్తుంటాయి. మరి, ఆ నాల్గవ స్థితి నీవు ఎలా పొందగలవు?
పదాత్యశ్వరథేభాశ్చ సర్వే వై వశగా మమ । స్వామ్యహం చైవ సర్వేషాం మన్యసే త్వం న మన్యసే
పదాతులు, గుర్రాలు, రథాలు, ఏనుగులు అన్నీ నా ఆధీనంలో ఉన్నాయి. నేను అందరికీ యజమానినని నీవు అనుకుంటావా లేదా?
మిష్టమత్సి సదా రాజన్ముదితో విమనాస్తథా । మాలాయాం చ తథా సర్పే సమదృక్ క్వ నృపోత్తమ
రుచికరమైన ఆహారం తింటూ సంతోషపడతావు, అలాగే కొన్నిసార్లు మనస్సు బాధపడుతుంది. పూలమాల వేసుకున్నా, పాము వేసుకున్నా, సమభావం ఎక్కడ ఉంది, ఓ రాజులలో శ్రేష్ఠుడా?
విముక్తస్తు భవేద్రాజన్ సమలోష్టాశ్మకాఞ్చనః । ఏకాత్మబుద్ధిః సర్వత్ర హితకృత్సర్వజన్తుషు
విముక్తుడు అయినవాడు, మట్టి, రాయి, బంగారం అన్నిటినీ ఒకటిగా చూస్తాడు. ఎక్కడైనా ఒకే మనస్సుతో, అన్ని జీవులకు మేలు చేసే వాడవుతాడు.
న మేఽద్య రమతే చిత్తం గృహదారాదిషు క్వచిత్ । ఏకాకీ నిఃస్పృహోఽత్యర్థం చరేయమితి మే మతిః
ఇప్పుడు నా మనస్సు ఇంటి, భార్య, ఇతర విషయాలలో ఎక్కడా ఆనందించడం లేదు. నేను ఒంటరిగా, పూర్తిగా కోరికలు లేకుండా సంచరించాలనేది నా సంకల్పం.
నిఃసఙ్గో నిర్మమః శాన్తః పత్రమూలఫలాశనః । మృగవద్విచరిష్యామి నిర్ద్వన్ద్వో నిష్పరిగ్రహః
బంధాలు లేకుండా, నాది అనే భావం లేకుండా, శాంతంగా, ఆకులు, కందులు, పండ్లు తింటూ, మృగంలా ద్వంద్వాలు లేకుండా, ఏదీ సొంతం అనుకోకుండా సంచరిస్తాను.