నిత్యమీర్ష్యతి తాం వాణీ న చ గఙ్గా సరస్వతీమ్ । గఙ్గా శశాప కోపేన భారతే చ హరిప్రియా
వాణి ఎప్పుడూ ఆమెపై ఈర్ష్యతో ఉంటుంది, కానీ గంగా సరస్వతిపై అలాంటిది కాదు. హరిప్రియ అయిన భారతదేశంలో, కోపంతో గంగా సరస్వతిని శపించింది.
గఙ్గయా సహ తస్యైవ తిస్రో భార్యా రమాపతేః । సార్ధం తులస్యా పశ్చాచ్చ చతస్రశ్చాభవన్మునే
గంగతో కలిపి, లక్ష్మీపతికి మూడు భార్యలు ఉండేవారు. తరువాత తులసితో కలిపి, ఆ భార్యలు నలుగురయ్యారు, మునీశ్వరా.
నారాయణనారదసంవాదే శక్తిప్రాదుర్భావః నారద ఉవాచ నారాయణప్రియా సాధ్వీ కథం సా చ బభూవ హ । తులసీ కుత్ర సమ్భూతా కా వా సా పూర్వజన్మని
నారదుడు అడిగాడు: నారాయణునికి ప్రియమైన, పుణ్యవంతురాలైన తులసి ఎలా జన్మించింది? తులసి ఎక్కడ పుట్టింది? ఆమె గత జన్మలో ఎవరు?
కస్య వా సా కులే జాతా కస్య కన్యా కులే సతీ । కేన వా తపసా సా చ సమ్ప్రాప్తా ప్రకృతేః పరమ్
ఆమె ఏ వంశంలో పుట్టింది? ఎవరి కుమార్తె? ఆమె ఏ విధమైన తపస్సుతో ప్రకృతిని దాటి పరమ పదాన్ని పొందింది?
నిర్వికారం నిరీహం చ సర్వవిశ్వస్వరూపకమ్ । నారాయణం పరం బ్రహ్మ పరమేశ్వరమీశ్వరమ్
నిర్వికారమైన, నిరీహమైన, సర్వవ్యాప్తమైన నారాయణుని, పరబ్రహ్మను, పరమేశ్వరుని ఆమె ఎలా పొందింది?
సర్వారాధ్యం చ సర్వేశం సర్వజ్ఞం సర్వకారణమ్ । సర్వాధారం సర్వరూపం సర్వేషాం పరిపాలకమ్
ప్రపంచమంతా పూజించే, సర్వేశ్వరుడైన, సర్వజ్ఞుడైన, సర్వకారణమైన, సర్వాధారమైన, అన్ని రూపాలుగలిగిన, అందరినీ కాపాడే వాడిని ఆమె ఎలా పొందింది?
కథమేతాదృశీ దేవీ వృక్షత్వం సమవాప హ । కథం సాప్యసురగ్రస్తా సమ్బభూవ తపస్వినీ
అలాంటి దేవత వృక్షరూపాన్ని ఎలా పొందింది? ఆమె రాక్షసుని చేత పట్టుబడి ఎలా తపస్వినిగా మారింది?
సుస్నిగ్ధం మే మనో లోలం ప్రేరయన్మాం ముహుర్ముహుః । ఛేత్తుమర్హసి సన్దేహం సర్వం సన్దేహభఞ్జన
నా మనసు ఎంతో ప్రేమతో, చంచలంగా, మళ్లీ మళ్లీ నన్ను ప్రేరేపిస్తోంది. ఓ సందేహాలను తొలగించేవాడా, నా అన్ని సందేహాలను నివృత్తి చేయాలి.
శ్రీనారాయణ ఉవాచ మనుశ్చ దక్షసావర్ణిః పుణ్యవాన్ వైష్ణవః శుచిః । యశస్వీ కీర్తిమాంశ్చైవ విష్ణోరంశసముద్భవః
శ్రీనారాయణుడు ఇలా అన్నాడు: దక్షసావర్ణి కుమారుడైన మనువు, పుణ్యవంతుడు, విష్ణుభక్తుడు, పవిత్రుడు, కీర్తిశాలి, మహిమగలవాడు, విష్ణువు భాగంగా పుట్టాడు.
తత్పుత్రో బ్రహ్మసావర్ణిర్ధర్మిష్ఠో వైష్ణవః శుచిః । తత్పుత్రో ధర్మసావర్ణిర్వైష్ణవశ్చ జితేన్ద్రియః
ఆయన కుమారుడు బ్రహ్మసావర్ణి, ధర్మపరుడు, విష్ణుభక్తుడు, పవిత్రుడు. అతని కుమారుడు ధర్మసావర్ణి, విష్ణుభక్తుడు, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు.
తత్పుత్రో రుద్రసావర్ణిర్భక్తిమాన్విజితేన్ద్రియః । తత్పుత్రో దేవసావర్ణిర్విష్ణువ్రతపరాయణః
ఆయన కుమారుడు రుద్రసావర్ణి, భక్తుడూ, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు. అతని కుమారుడు దేవసావర్ణి, విష్ణువ్రతాన్ని పాటించేవాడు.
తత్పుత్ర ఇన్ద్రసావర్ణిర్మహావిష్ణుపరాయణః । వృషధ్వజశ్చ తత్పుత్రో వృషధ్వజపరాయణః
ఆయన కుమారుడు ఇంద్రసావర్ణి, మహావిష్ణువుకు పరాయణుడు. అతని కుమారుడు వృషధ్వజుడు, వృషధ్వజునికి పరాయణుడు.
(వృక్షధ్వజ పాఠభేద) యస్యాశ్రమే స్వయం శమ్భురాసీద్దేవయుగత్రయమ్ । పుత్రాదపి పరః స్నేహో నృపే తస్మిఞ్ఛివస్య చ
ఆ రాజు ఆశ్రమంలో శివుడు తానే స్వయంగా మూడు దేవయుగాలు నివసించాడు. ఆ రాజుపై శివునికి తన కుమారుడిపై ఉన్నదానికంటే ఎక్కువ ప్రేమ ఉండేది.
న చ నారాయణం మేనే న లక్ష్మీం న సరస్వతీమ్ । పూజాం చ సర్వదేవానాం దూరీభూతా చకార సః
అతడు నారాయణునిని, లక్ష్మిని, సరస్వతిని పట్టించుకోలేదు. అన్ని దేవతల పూజను కూడా విస్మరించాడు.
భాద్రే మాసి మహాలక్ష్మీపూజాం మత్తో బభఞ్జ హ । తథా మాఘీయపఞ్చమ్యాం విస్మృతా సర్వదైవతైః
భాద్రపద మాసంలో, అతడు గర్వంతో మహాలక్ష్మి పూజను భంగం చేశాడు. అలాగే, మాఘ మాసంలో ఐదవ తిథినాడు అన్ని దేవతలను విస్మరించాడు.
పాపః సరస్వతీపూజాం దూరీభూతా చకార సః । యజ్ఞం చ విష్ణుపూజాం చ నిన్దన్తం తం దివాకరః
ఆ పాపి సరస్వతీ పూజను విస్మరించాడు. యజ్ఞాన్ని, విష్ణుపూజను నిందించినందుకు సూర్యుడు అతడిని దుశ్శాసించాడు.
చుకోప దేవో భూపేన్ద్రం శశాప శివకారణాత్ । భ్రష్టశ్రీస్త్వఞ్చ భవేతి తం శశాప దివాకరః
ఆ దేవుడు భూమిపతిపై కోపంతో, శివుని కోసం, 'నీ తేజస్సు పోతుంది' అని శపించాడు. అలా సూర్యుడు అతనిని శపించాడు.
శూలం గృహీత్వా తం సూర్యమధావచ్ఛఙ్కరః స్వయమ్ । పిత్రా సార్ధం దినేశశ్చ బ్రహ్మాణం శరణం యయౌ
శంకరుడు తన త్రిశూలాన్ని తీసుకుని స్వయంగా సూర్యుని మీదికి దూసుకెళ్లాడు. అప్పుడా దినకరుడు తన తండ్రితో కలిసి బ్రహ్మను ఆశ్రయించాడు.
శివస్త్రిశూలహస్తశ్చ బ్రహ్మలోకం యయౌ క్రుధా । బ్రహ్మా సూర్యం పురస్కృత్య వైకుణ్ఠం చ యయౌ భియా
శివుడు త్రిశూలం చేతబట్టి కోపంతో బ్రహ్మలోకానికి వెళ్లాడు. భయంతో బ్రహ్మ సూర్యుని ముందుగా పెట్టుకుని వైకుంఠానికి వెళ్లాడు.
బ్రహ్మకశ్యపమార్తణ్డాః సన్త్రస్తాః శుష్కతాలుకాః । నారాయణం చ సర్వేశం తే యయుః శరణం భియా
బ్రహ్మ, కశ్యపుడు, మార్తాండుడు—all భయంతో, నోరు ఎండిపోయి—అందరూ పరమేశ్వరుడైన నారాయణుని ఆశ్రయించడానికి వెళ్లారు.
మూర్ఛా ప్రణేముస్తే గత్వా తుష్టువుశ్చ పునః పునః । సర్వం నివేదనం చక్రుర్భయస్య కారణం హరౌ
వారు అక్కడికి చేరుకుని, మూర్ఛతో నమస్కరించి, పునఃపునః స్తుతించారు. తమ భయానికి కారణాన్ని హరివైపు పూర్తిగా వివరించారు.
నారాయణశ్చ కృపయా తేభ్యశ్చ హ్యభయం దదౌ । స్థిరా భవత హే భీతా భయం కిఞ్చ మయి స్థితే
నారాయణుడు కరుణతో వారికి అభయం ఇచ్చాడు: 'భయపడే వారు, ధైర్యంగా ఉండండి. నేను ఉన్నప్పుడు మీకు భయం ఏముంది?' అని అన్నాడు.
స్మరన్తి యే యత్ర తత్ర మాం విపత్తౌ భయాన్వితాః । తాంస్తత్ర గత్వా రక్షామి చక్రహస్తస్త్వరాన్వితః
ఎక్కడ నా భక్తులు కష్టంలో, భయంతో నన్ను స్మరిస్తారో, అక్కడ నేను చక్రాన్ని చేతబట్టి వెంటనే వెళ్లి వారిని కాపాడుతాను.
పాతాహం జగతాం దేవాః కర్తా చ సతతం సదా । స్రష్టా చ బ్రహ్మరూపేణ సంహర్తా శివరూపతః
దేవతలారా! నేను ప్రపంచాల రక్షకుడిని, ఎప్పుడూ సృష్టికర్తను. బ్రహ్మరూపంలో సృష్టించేవాడిని, శివరూపంలో లయంచేసేవాడిని.
శివోఽహం త్వమహం చాపి సూర్యోఽహం త్రిగుణాత్మకః । విధాయ నానారూపం చ కరోమి సృష్టిపాలనమ్
నేనే శివుడిని, నేనే నీవు, నేనే సూర్యుడిని, మూడు గుణాల స్వరూపుడిని. అనేక రూపాలు ధరించి సృష్టి, స్థితి పనులు చేస్తాను.
యూయం గచ్ఛత భద్రం వో భవిష్యతి భయం కుతః । అద్యప్రభృతి మద్వరేణ భయం వో నాస్తి శఙ్కరాత్
మీరు వెళ్ళండి, మేలే జరుగుతుంది. ఇక మీకు భయం లేదు. ఈ రోజు నుండి నా వరంతో శంకరుని వల్ల మీకు భయం ఉండదు.
సర్వేశో వై స భగవాచ్ఛఙ్కరశ్చ సతాం పతిః । భక్తాధీనశ్చ భక్తానాం భక్తాత్మా భక్తవత్సలః
అందరికీ అధిపతియైన ఆ శంకరుడు సజ్జనులకు నాయకుడు. భక్తులకు వశుడవాడు, భక్తుల హృదయమైనవాడు, భక్తులను ఎంతో ప్రేమించేవాడు.
సుదర్శనః శివశ్చైవ మమ ప్రాణాధికః ప్రియః । బ్రహ్మాణ్డేషు న తేజస్వీ హే బ్రహ్మన్ననయోః పరః
సుదర్శనుడు, శివుడు నాకు ప్రాణాలకన్నా ప్రియమైనవారు. బ్రహ్మా! ఈ బ్రహ్మాండాలలో వీరిద్దరిలో ఎవ్వరూ ఎవరికీ తక్కువ కాదు.
శక్తః స్రష్టుం మహాదేవః సూర్యకోటిం చ లీలయా । కోటిం చ బ్రహ్మణామేవం నాసాధ్యం శూలినః ప్రభోః
మహాదేవుడు సునాయాసంగా కోట్లాది సూర్యులను, కోట్లాది బ్రహ్మలను సృష్టించగలడు. త్రిశూలధారి ప్రభువుకు సాధ్యం కానిది ఏదీ లేదు.
బాహ్యజ్ఞానం నైవ కిఞ్చిద్ధ్యాయతే మాం దివానిశమ్ । మన్మన్త్రాన్మద్గుణాన్భక్త్యా పఞ్చవక్త్రేణ గాయతి
ఆయన బాహ్యజ్ఞానాన్ని ఎప్పుడూ ఆలోచించడు. రాత్రింబవళ్ళు తన ఐదు ముఖాలతో నా మంత్రాలు, నా గుణాలను భక్తితో పాడుతుంటాడు.