విదగ్ధయా విదగ్ధేన సఙ్గమో గుణవాన్ భవేత్ । ఉపస్థితాం స్వయం కన్యాం న గృహ్ణాతీహ యః పుమాన్
తెలివైన పురుషుడు తెలివైన స్త్రీతో కలిసినప్పుడు మంచి గుణాలు కలుగుతాయి. తన ముందే వచ్చిన కన్యను అంగీకరించని వాడు నిజంగా మూర్ఖుడు.
తం విహాయ మహాలక్ష్మీ రుష్టా యాతి న సంశయః । యో భవేత్పణ్డితః సో ఽపి ప్రకృతిం నావమన్యతే
అలాంటి వాడిని మహాలక్ష్మి కోపంతో వదిలిపోతుంది, ఇందులో సందేహం లేదు. ఎంత పండితుడైనా ప్రకృతిని తక్కువగా చూడడు.
సర్వే ప్రాకృతికాః పుంసః కామిన్యః ప్రకృతేః కలాః । త్వమేవ భగవాన్నాథో నిర్గుణః ప్రకృతేః పరః
అన్ని స్త్రీలు పురుషులకు సహజంగా కామభావాన్ని కలిగించే ప్రకృతి భాగాలే. కానీ భగవంతుడవైన నీవు మాత్రమే నిర్గుణుడవు, ప్రకృతికి అతీతుడవు.
అర్ధాఙ్గం ద్విభుజః కృష్ణో యోఽర్ధాఙ్గేన చతుర్భుజః । కృష్ణవామాఙ్గసమ్భూతా బభూవ రాధికా పురా
కృష్ణుడు రెండు చేతులతో అర్ధశరీరంగా ఉన్నాడు. మిగతా భాగంతో నాలుగు చేతులతో ఉన్నాడు. కృష్ణుని ఎడమ భాగం నుండి రాధా పూర్వంలో పుట్టింది.
దక్షిణాంశః స్వయం సా చ వామాంశః కమలా తథా । తేనేయం త్వాం వృణోత్యేవ యతస్త్వద్దేహసమ్భవా
కుడి భాగం ఆయనే, ఎడమ భాగం కమలాదేవి. అందుకే ఆమె నిన్ను ఎంచుకుంది, ఎందుకంటే ఆమె నీ శరీరంలో నుండే పుట్టింది.
ఏకాఙ్గం చైవ స్త్రీపుంసోర్యథా ప్రకృతిపూరుషౌ । ఇత్యేవముక్త్వా ధాతా తాం తం సమర్ప్య జగామ సః
పురుషుడు, స్త్రీ ఒకే శరీరంలా, ప్రకృతి, పురుషులు ఒకటిగా ఉన్నట్లే. ఇలా చెప్పి, సృష్టికర్త ఆమెను ఆయనకు అప్పగించి వెళ్లిపోయాడు.
గాన్ధర్వేణ వివాహేన తాం జగ్రాహ హరిః స్వయమ్ । నారాయణః కరం ధృత్వా పుష్పచన్దనచర్చితమ్
హరి గాంధర్వ విధానంతో స్వయంగా ఆమెను పెళ్లి చేసుకున్నాడు. పుష్పాలు, గంధంతో అలంకరించిన ఆమె చేయిని నారాయణుడు పట్టుకున్నాడు.
రేమే రమాపతిస్తత్ర గఙ్గయా సహితో ముదా । గఙ్గా పృథ్వీం గతా యా సా స్వస్థానం పునరాగతా
అక్కడ లక్ష్మీపతియైన హరి గంగతో ఆనందంగా విహరించాడు. భూమికి వెళ్లిన గంగ, తిరిగి తన స్థానానికి చేరుకుంది.
నిర్గతా విష్ణుపాదాబ్జాత్తేన విష్ణుపదీతి చ । మూర్చ్ఛాం సమ్ప్రాప సా దేవీ నవసఙ్గమలీలయా
విష్ణువు పాదాల కమలాల నుండి ఆ దేవి వెలువడింది కనుక ఆమెను విష్ణుపదిగా పిలిచారు. వారి కొత్త కలయిక ఆనందంలో ఆ దేవి మూర్చిపోయింది.
రసికా సుఖసమ్భోగాద్రసికేశ్వరసంయుతా । తాం దృష్ట్వా దుఃఖితా వాణీ పద్మయా వర్జితాపి చ
ఆనందాన్ని ఆస్వాదించడంలో నిపుణురాలై, రసికేశ్వరునితో ఏకమై ఉన్న ఆ దేవిని చూసి, పద్మ చేత విడిచిపెట్టబడిన వాణి దుఃఖించింది.
నిత్యమీర్ష్యతి తాం వాణీ న చ గఙ్గా సరస్వతీమ్ । గఙ్గా శశాప కోపేన భారతే చ హరిప్రియా
వాణి ఎప్పుడూ ఆమెపై ఈర్ష్యతో ఉంటుంది, కానీ గంగా సరస్వతిపై అలాంటిది కాదు. హరిప్రియ అయిన భారతదేశంలో, కోపంతో గంగా సరస్వతిని శపించింది.
గఙ్గయా సహ తస్యైవ తిస్రో భార్యా రమాపతేః । సార్ధం తులస్యా పశ్చాచ్చ చతస్రశ్చాభవన్మునే
గంగతో కలిపి, లక్ష్మీపతికి మూడు భార్యలు ఉండేవారు. తరువాత తులసితో కలిపి, ఆ భార్యలు నలుగురయ్యారు, మునీశ్వరా.
నారాయణనారదసంవాదే శక్తిప్రాదుర్భావః నారద ఉవాచ నారాయణప్రియా సాధ్వీ కథం సా చ బభూవ హ । తులసీ కుత్ర సమ్భూతా కా వా సా పూర్వజన్మని
నారదుడు అడిగాడు: నారాయణునికి ప్రియమైన, పుణ్యవంతురాలైన తులసి ఎలా జన్మించింది? తులసి ఎక్కడ పుట్టింది? ఆమె గత జన్మలో ఎవరు?
కస్య వా సా కులే జాతా కస్య కన్యా కులే సతీ । కేన వా తపసా సా చ సమ్ప్రాప్తా ప్రకృతేః పరమ్
ఆమె ఏ వంశంలో పుట్టింది? ఎవరి కుమార్తె? ఆమె ఏ విధమైన తపస్సుతో ప్రకృతిని దాటి పరమ పదాన్ని పొందింది?
నిర్వికారం నిరీహం చ సర్వవిశ్వస్వరూపకమ్ । నారాయణం పరం బ్రహ్మ పరమేశ్వరమీశ్వరమ్
నిర్వికారమైన, నిరీహమైన, సర్వవ్యాప్తమైన నారాయణుని, పరబ్రహ్మను, పరమేశ్వరుని ఆమె ఎలా పొందింది?
సర్వారాధ్యం చ సర్వేశం సర్వజ్ఞం సర్వకారణమ్ । సర్వాధారం సర్వరూపం సర్వేషాం పరిపాలకమ్
ప్రపంచమంతా పూజించే, సర్వేశ్వరుడైన, సర్వజ్ఞుడైన, సర్వకారణమైన, సర్వాధారమైన, అన్ని రూపాలుగలిగిన, అందరినీ కాపాడే వాడిని ఆమె ఎలా పొందింది?
కథమేతాదృశీ దేవీ వృక్షత్వం సమవాప హ । కథం సాప్యసురగ్రస్తా సమ్బభూవ తపస్వినీ
అలాంటి దేవత వృక్షరూపాన్ని ఎలా పొందింది? ఆమె రాక్షసుని చేత పట్టుబడి ఎలా తపస్వినిగా మారింది?
సుస్నిగ్ధం మే మనో లోలం ప్రేరయన్మాం ముహుర్ముహుః । ఛేత్తుమర్హసి సన్దేహం సర్వం సన్దేహభఞ్జన
నా మనసు ఎంతో ప్రేమతో, చంచలంగా, మళ్లీ మళ్లీ నన్ను ప్రేరేపిస్తోంది. ఓ సందేహాలను తొలగించేవాడా, నా అన్ని సందేహాలను నివృత్తి చేయాలి.
శ్రీనారాయణ ఉవాచ మనుశ్చ దక్షసావర్ణిః పుణ్యవాన్ వైష్ణవః శుచిః । యశస్వీ కీర్తిమాంశ్చైవ విష్ణోరంశసముద్భవః
శ్రీనారాయణుడు ఇలా అన్నాడు: దక్షసావర్ణి కుమారుడైన మనువు, పుణ్యవంతుడు, విష్ణుభక్తుడు, పవిత్రుడు, కీర్తిశాలి, మహిమగలవాడు, విష్ణువు భాగంగా పుట్టాడు.
తత్పుత్రో బ్రహ్మసావర్ణిర్ధర్మిష్ఠో వైష్ణవః శుచిః । తత్పుత్రో ధర్మసావర్ణిర్వైష్ణవశ్చ జితేన్ద్రియః
ఆయన కుమారుడు బ్రహ్మసావర్ణి, ధర్మపరుడు, విష్ణుభక్తుడు, పవిత్రుడు. అతని కుమారుడు ధర్మసావర్ణి, విష్ణుభక్తుడు, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు.
తత్పుత్రో రుద్రసావర్ణిర్భక్తిమాన్విజితేన్ద్రియః । తత్పుత్రో దేవసావర్ణిర్విష్ణువ్రతపరాయణః
ఆయన కుమారుడు రుద్రసావర్ణి, భక్తుడూ, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు. అతని కుమారుడు దేవసావర్ణి, విష్ణువ్రతాన్ని పాటించేవాడు.
తత్పుత్ర ఇన్ద్రసావర్ణిర్మహావిష్ణుపరాయణః । వృషధ్వజశ్చ తత్పుత్రో వృషధ్వజపరాయణః
ఆయన కుమారుడు ఇంద్రసావర్ణి, మహావిష్ణువుకు పరాయణుడు. అతని కుమారుడు వృషధ్వజుడు, వృషధ్వజునికి పరాయణుడు.
(వృక్షధ్వజ పాఠభేద) యస్యాశ్రమే స్వయం శమ్భురాసీద్దేవయుగత్రయమ్ । పుత్రాదపి పరః స్నేహో నృపే తస్మిఞ్ఛివస్య చ
ఆ రాజు ఆశ్రమంలో శివుడు తానే స్వయంగా మూడు దేవయుగాలు నివసించాడు. ఆ రాజుపై శివునికి తన కుమారుడిపై ఉన్నదానికంటే ఎక్కువ ప్రేమ ఉండేది.
న చ నారాయణం మేనే న లక్ష్మీం న సరస్వతీమ్ । పూజాం చ సర్వదేవానాం దూరీభూతా చకార సః
అతడు నారాయణునిని, లక్ష్మిని, సరస్వతిని పట్టించుకోలేదు. అన్ని దేవతల పూజను కూడా విస్మరించాడు.
భాద్రే మాసి మహాలక్ష్మీపూజాం మత్తో బభఞ్జ హ । తథా మాఘీయపఞ్చమ్యాం విస్మృతా సర్వదైవతైః
భాద్రపద మాసంలో, అతడు గర్వంతో మహాలక్ష్మి పూజను భంగం చేశాడు. అలాగే, మాఘ మాసంలో ఐదవ తిథినాడు అన్ని దేవతలను విస్మరించాడు.
పాపః సరస్వతీపూజాం దూరీభూతా చకార సః । యజ్ఞం చ విష్ణుపూజాం చ నిన్దన్తం తం దివాకరః
ఆ పాపి సరస్వతీ పూజను విస్మరించాడు. యజ్ఞాన్ని, విష్ణుపూజను నిందించినందుకు సూర్యుడు అతడిని దుశ్శాసించాడు.
చుకోప దేవో భూపేన్ద్రం శశాప శివకారణాత్ । భ్రష్టశ్రీస్త్వఞ్చ భవేతి తం శశాప దివాకరః
ఆ దేవుడు భూమిపతిపై కోపంతో, శివుని కోసం, 'నీ తేజస్సు పోతుంది' అని శపించాడు. అలా సూర్యుడు అతనిని శపించాడు.
శూలం గృహీత్వా తం సూర్యమధావచ్ఛఙ్కరః స్వయమ్ । పిత్రా సార్ధం దినేశశ్చ బ్రహ్మాణం శరణం యయౌ
శంకరుడు తన త్రిశూలాన్ని తీసుకుని స్వయంగా సూర్యుని మీదికి దూసుకెళ్లాడు. అప్పుడా దినకరుడు తన తండ్రితో కలిసి బ్రహ్మను ఆశ్రయించాడు.
శివస్త్రిశూలహస్తశ్చ బ్రహ్మలోకం యయౌ క్రుధా । బ్రహ్మా సూర్యం పురస్కృత్య వైకుణ్ఠం చ యయౌ భియా
శివుడు త్రిశూలం చేతబట్టి కోపంతో బ్రహ్మలోకానికి వెళ్లాడు. భయంతో బ్రహ్మ సూర్యుని ముందుగా పెట్టుకుని వైకుంఠానికి వెళ్లాడు.
బ్రహ్మకశ్యపమార్తణ్డాః సన్త్రస్తాః శుష్కతాలుకాః । నారాయణం చ సర్వేశం తే యయుః శరణం భియా
బ్రహ్మ, కశ్యపుడు, మార్తాండుడు—all భయంతో, నోరు ఎండిపోయి—అందరూ పరమేశ్వరుడైన నారాయణుని ఆశ్రయించడానికి వెళ్లారు.