శ్రుతిస్మృతిపురాణజ్ఞాః పుమాంస ఋతుగామినః । లేశో నాస్తి హ్యధర్మస్య పూర్ణో ధర్మః కృతే యుగే
వేదాలు, స్మృతులు, పురాణాలు తెలిసినవారు, ఋతువులను అనుసరించి జీవించేవారు. కృతయుగంలో ధర్మానికి కొద్దిపాటి లోపమూ ఉండదు, ధర్మం పూర్తిగా నిండుగా ఉంటుంది.
ధర్మస్త్రిపాచ్చ త్రేతాయాం ద్విపాచ్చ ద్వాపరే తతః । కలౌ వృత్తే చైకపాచ్చ సర్వలుప్తిస్తతః పరమ్
త్రేతాయుగంలో ధర్మం మూడు పాదాలతో నిలుస్తుంది; ద్వాపరయుగంలో రెండు పాదాలతో; కలియుగంలో ఒక్క పాదంతో మాత్రమే నిలుస్తుంది. ఆ తరువాత అన్నీ నశించిపోతాయి.
వారాః సప్త తథా విప్ర తిథయః షోడశ స్మృతాః । తథా ద్వాదశ మాసాశ్చ ఋతవశ్చ షడేవ చ
ఓ బ్రాహ్మణా, ఏడురోజులు, పదహారు తిథులు, పన్నెండు నెలలు, ఆరు ఋతువులు ఉండటం గుర్తుంచుకోవాలి.
ద్వౌ పక్షౌ చాయనే ద్వే చ చతుర్భిః ప్రహరైర్దినమ్ । చతుర్భిః ప్రహరై రాత్రిర్మాసస్త్రింశద్దినైస్తథా
రెండు పక్షాలు, రెండు అయనాలు ఉంటాయి; ఒక రోజు నలుగురు పహార్లుగా, రాత్రి కూడా నలుగురు పహార్లుగా విభజించబడుతుంది; నెలలో ముప్పై రోజులు ఉంటాయి.
వర్షం పఞ్చవిధం జ్ఞేయం కాలసంఖ్యావిధిక్రమే । యథా చాయాన్తి యాన్త్యేవ యథా యుగచతుష్టయమ్
సంవత్సరం ఐదు విధాలుగా కాలగణన ప్రకారం తెలుసుకోవాలి. ఇవి ఎలా వచ్చి పోతాయో, యుగాలు కూడా అలాగే వచ్చిపోతాయి.
వర్షే పూర్ణే నరాణాం చ దేవానాం చ దివానిశమ్ । శతత్రయే షష్ఠ్యధికే నరాణాం చ యుగే గతే
మనుషులకు, దేవతలకు సంవత్సరం పూర్తయినప్పుడు పగలు, రాత్రి గడుస్తాయి. మానవులకు మూడు వందల అరవై సంవత్సరాలు గడిచినప్పుడు ఒక యుగం పూర్తవుతుంది.
దేవానాం చ యుగం జ్ఞేయం కాలసంఖ్యావిదాం మతమ్ । మన్వన్తరం తు దివ్యానాం యుగానామేకసప్తతిః
దేవతలకు యుగాన్ని కాలగణన ప్రకారం తెలుసుకోవాలి. దివ్యులకు ఒక మన్వంతరం అంటే డబ్బై ఒకటి యుగాలు.
మన్వన్తరసమం జ్ఞేయమాయుష్యఞ్చ శచీపతేః । అష్టావింశతిమే చేన్ద్రే గతే బ్రహ్మదివానిశమ్
ఇంద్రుని ఆయువు ఒక మన్వంతరం సమానంగా ఉంటుంది. ఎనిమిదవ ఇంద్రుడు గడిచిన తరువాత బ్రహ్మదేవుని ఒక పగలు, ఒక రాత్రి పూర్తవుతాయి.
అష్టోత్తరశతే వర్షే గతే పాతశ్చ బ్రహ్మణః । ప్రలయః ప్రాకృతో జ్ఞేయస్తత్రాదృష్టా వసున్ధరా
నూరైనిమిది సంవత్సరాలు గడిచినప్పుడు బ్రహ్మదేవుని పతనం జరుగుతుంది. అప్పుడు సహజ ప్రళయం సంభవిస్తుంది, భూమి కనబడదు.
జలప్లుతాని విశ్వాని బ్రహ్మవిష్ణుశివాదయః । ఋషయో జ్ఞానినః సర్వే లీనాః సత్యే చిదాత్మని
అన్ని లోకాలు నీటిలో మునిగిపోతాయి. బ్రహ్మ, విష్ణు, శివుడు మరియు ఇతరులు, అన్ని ఋషులు, జ్ఞానులు కూడా సత్యస్వరూపుడైన ఆత్మలో లీనమవుతారు.
తత్రైవ ప్రకృతిర్లీనా తత్ర ప్రాకృతికో లయః । లయే ప్రాకృతికే జాతే పాతే చ బ్రహ్మణో మునే
అక్కడే ప్రకృతి లీనమవుతుంది, సహజ ప్రళయం జరుగుతుంది. ప్రళయం సంభవించి, బ్రహ్మదేవుడు పతనమైనప్పుడు, ఓ మునీ!
నిమేషమాత్రం కాలశ్చ శ్రీదేవ్యాః ప్రోచ్యతే మునే । ఏవం నశ్యన్తి సర్వాణి బ్రహ్మాణ్డాన్యఖిలాని చ
ఓ మునీ, శ్రీదేవికి కాలం కేవలం ఒక క్షణం మాత్రమే అని చెబుతారు. అలా అన్ని బ్రహ్మాండాలు, విశ్వాలు నశించిపోతాయి.
నిమేషాన్తరకాలేన పునః సృష్టిక్రమేణ చ । ఏవం కతివిధా సృష్టిర్లయః కతివిధోఽపి వా
ఒక క్షణం గడిచిన తరువాత మళ్లీ సృష్టి క్రమంగా మొదలవుతుంది. ఇలా అనేక విధాలుగా సృష్టి, అనేక విధాలుగా లయం జరుగుతుంటాయి.
కతి కల్పా గతాయాతాః సంఖ్యాం జానాతి కః పుమాన్ । సృష్టీనాం చ లయానాం చ బ్రహ్మాణ్డానాం చ నారద
ఎన్ని కల్పాలు గడిచాయో, ఇంకా రావాలో ఎవరు తెలుసుకోగలరు? సృష్టుల, లయల, బ్రహ్మాండాల సంఖ్యను ఎవరు తెలుసుకోగలరు, ఓ నారదా?
బ్రహ్మాదీనాం చ బ్రహ్మాణ్డే సంఖ్యాం జానాతి కః పుమాన్ । బ్రహ్మాణ్డానాం చ సర్వేషామీశ్వరశ్చైక ఏవ సః
ప్రతి బ్రహ్మాండంలో బ్రహ్మదేవుల సంఖ్యను ఎవరు తెలుసుకోగలరు? అన్ని బ్రహ్మాండాలకు ఒకే పరమేశ్వరుడు ఉన్నాడు.
సర్వేషాం పరమాత్మా చ సచ్చిదానన్దరూపధృక్ । బ్రహ్మాదయశ్చ తస్యాంశాస్తస్యాంశశ్చ మహావిరాట్
అతడే అందరికీ పరమాత్మ, సచ్చిదానంద స్వరూపుడు. బ్రహ్మ మొదలైనవారు ఆయన భాగాలు, మహావిరాట్ కూడా ఆయన భాగమే.
తస్యాంశశ్చ విరాట్ క్షుద్రః సైవేయం ప్రకృతిః పరా । తస్యాః సకాశాత్సఞ్జాతోఽప్యర్ధనారీశ్వరస్తతః
ఆమె యొక్క భాగమే విరాట్ రూపంగా, చిన్నదిగా కూడా ఉంది. ఈ ప్రకృతి అత్యుత్తమమైనది. ఆమె నుంచే అర్ధనారీశ్వరుడు కూడా జన్మించాడు.
సైవ కృష్ణో ద్విధాభూతో ద్విభుజశ్చ చతుర్భుజః । చతుర్భుజశ్చ వైకుణ్ఠే గోలోకే ద్విభుజః స్వయమ్
ఆమెనే కృష్ణుడిగా రెండు రూపాల్లో అవతరించింది; ఒకటి రెండు చేతులతో, మరొకటి నాలుగు చేతులతో. నాలుగు చేతుల కృష్ణుడు వైకుంఠంలో, రెండు చేతుల కృష్ణుడు గోలొకలో ఉన్నాడు.
బ్రహ్మాదితృణపర్యన్తం సర్వం ప్రాకృతికం భవేత్ । యద్యత్ప్రాకృతికం సృష్టం సర్వం నశ్వరమేవ చ
బ్రహ్మ నుండి గడ్డి వరకు ఉన్న ప్రతిదీ ప్రకృతిలోనిదే. ప్రకృతిలో పుట్టినదంతా నశించిపోతుంది.
ఏవంవిధం సృష్టిహేతుం సత్యం నిత్యం సనాతనమ్ । స్వేచ్ఛామయం పరం బ్రహ్మ నిర్గుణం ప్రకృతేః పరమ్
ఈ విధంగా సృష్టికి కారణమైనది నిజమైనది, శాశ్వతమైనది, పూర్వకాలమైనది. తన ఇష్టంతో ఉండే పరబ్రహ్మం, అది గుణరహితం, ప్రకృతికి అతీతమైనది.
నిరుపాధి నిరాకారం భక్తానుగ్రహకాతరమ్ । కరోతి బ్రహ్మా బ్రహ్మాణ్డం యజ్జ్ఞానాత్కమలోద్భవః
ఆమెకు రూపం లేదు, లక్షణాలు లేవు, భక్తులకు కరుణ చూపడంలో తపనతో ఉంటుంది. ఆమె జ్ఞానంతో కమలంలో పుట్టిన బ్రహ్మ ఈ బ్రహ్మాండాన్ని సృష్టిస్తాడు.
శివో మృత్యుజ్జయశ్చైవ సంహర్తా సర్వసత్త్వవిత్ । యజ్జ్ఞానాద్యస్య తపసా సర్వేశస్తు తపో మహాన్
శివుడు, మరణాన్ని జయించినవాడు, సమస్తాన్ని లయంచేసేవాడు, అన్నీ తెలిసినవాడు. ఆమె జ్ఞానం, తపస్సుతో సమస్తాధిపతి గొప్ప తపస్సు చేస్తాడు.
మహావిభూతియుక్తశ్చ సర్వజ్ఞః సర్వదర్శనః । సర్వవ్యాపీ సర్వపాతా ప్రదాతా సర్వసమ్పదామ్
ఆమెకు మహా వైభవం ఉంది, అన్నీ తెలిసినవారు, అన్నీ చూసేవారు, అన్నింటిలో వ్యాపించినవారు, అందరికీ రక్షణ, సంపదలు ప్రసాదించేవారు.
విష్ణుః సర్వేశ్వరః శ్రీమాన్ యద్భక్త్యా యస్య సేవయా । మహామాయా చ ప్రకృతిః సర్వశక్తిమయీశ్వరీ
విష్ణువు సమస్తాధిపతి, మహిమతో కూడినవాడు, ఆయన భక్తితో, సేవతో; మహామాయ అయిన ప్రకృతి, సమస్త శక్తులకు అధిపతిగా ఉంటుంది.
సైవ ప్రోక్తా భగవతీ సచ్చిదానన్దరూపిణీ । యజ్జ్ఞానాద్యస్య తపసా యద్భక్త్యా యస్య సేవయా
ఆమెనే భగవతిగా పిలుస్తారు, ఆమె సచ్చిదానంద స్వరూపిణి. ఆమె జ్ఞానం, తపస్సు, భక్తి, సేవ వల్లే ఇది సాధ్యం.
సావిత్రీ దేవమాతా చ వేదాధిష్ఠాతృదేవతా । పూజ్యా ద్విజానాం వేదజ్ఞా యజ్జ్ఞానాద్యస్య సేవయా
సావిత్రి దేవతల తల్లి, వేదాలకు అధిపతిదేవత, వేదాన్ని తెలిసిన ద్విజులకు పూజ్యురాలు, ఆమె జ్ఞానం, సేవ వల్లే ఇది సాధ్యం.
సర్వవిద్యాధిదేవీ సా పూజ్యా చ విదుషాం పరా । యత్సేవయా యత్తపసా సర్వవిశ్వేషు పూజితా
ఆమె సమస్త విద్యలకు అధిదేవత, జ్ఞానులలో శ్రేష్ఠురాలు, అన్ని లోకాల్లో ఆమె సేవ, తపస్సుతో పూజించబడుతుంది.
సర్వగ్రామాధిదేవీ సా సర్వసమ్పత్ప్రదాయినీ । సర్వేశ్వరీ సర్వవన్ద్యా సర్వేషాం పుత్రదాయినీ
ఆమె అన్ని గ్రామాలకు అధిదేవత, సమస్త సంపదలను ప్రసాదించేవారు, అందరికీ అధిపతిగా, అందరి పూజలకు పాత్రురాలిగా, అందరికీ సంతానాన్ని ప్రసాదించేవారు.
సర్వస్తుతా చ సర్వజ్ఞా సర్వదుర్గార్తినాశినీ । కృష్ణవామాంశసమ్భూతా కృష్ణప్రాణాధిదేవతా
ఆమె అందరి ద్వారా స్తుతించబడే వారు, అన్నీ తెలిసినవారు, సమస్త దుర్గతులను తొలగించేవారు, కృష్ణుని ఎడమ భాగం నుండి జన్మించినవారు, కృష్ణుని ప్రాణానికి అధిదేవత.
కృష్ణప్రాణాధికా ప్రేమ్ణా రాధికా శక్తిసేవయా । సర్వాధికం చ రూపం చ సౌభాగ్యం మానగౌరవే
కృష్ణునికి తన ప్రాణం కన్నా ప్రియమైనది ప్రేమతో రాధిక, శక్తికి సేవచేసి, అత్యుత్తమ రూపం, సౌభాగ్యం, గౌరవం, మహిమను పొందింది.