ఆత్మారామో జితక్రోధో న హృష్యతి న తప్యతి । పశ్యంస్తాసాం వికారాంశ్చ స్వస్థ ఏవ స తస్థివాన్
ఆత్మలో ఆనందంగా, కోపాన్ని జయించినవాడైన ఆయన, ఆనందించలేదు, బాధపడలేదు. ఆ స్త్రీల మార్పులను చూసినా, ఆయన స్థిరంగా, ప్రశాంతంగా ఉన్నాడు.
తస్మై శయ్యాం సురమ్యాం చ దదుర్నార్యః సుసంస్కృతామ్ । పరార్ధ్యాస్తరణోపేతాం నానోపస్కరసంవృతామ్
ఆయనకు ఆ స్త్రీలు అద్భుతంగా అలంకరించిన, విలువైన పరుపు, రకరకాల వస్తువులతో కూడిన మంచాన్ని ఇచ్చారు.
స కృత్వా పాదశౌచం చ కుశపాణిరతన్ద్రితః । ఉపాస్య పశ్చిమాం సన్ధ్యాం ధ్యానమేవాన్వపద్యత
ఆయన కుశగడ్డి చేత పట్టుకుని, పాదాలను శుభ్రం చేసుకుని, అప్రమత్తంగా సాయంత్ర సంధ్యను పూజించి, ధ్యానంలో లీనమయ్యాడు.
యామమేకం స్థితో ధ్యానే సుష్వాప తదనన్తరమ్ । సుప్త్వా యామద్వయం తత్ర చోదతిష్ఠత్తతః శుకః
ఒక యామం ధ్యానంలో నిలబడి, ఆ తర్వాత నిద్రించాడు. అక్కడ రెండు యామాలు నిద్రించి, ఆ తరువాత శుకుడు లేచాడు.
పాశ్చాత్యం యామినీయామం ధ్యానమేవాన్వపద్యత । స్నాత్వా ప్రాతఃక్రియాః కృత్వా పునరాస్తే సమాహితః
రాత్రి చివరి యామంలో మళ్లీ ధ్యానంలో లీనమయ్యాడు. స్నానం చేసి, ప్రాతఃకర్మలు చేసి, మళ్లీ ఏకాగ్రతతో కూర్చున్నాడు.
జనకోపదేశవర్ణనమ్ సూత ఉవాచ॥ సూత ఉవాచ శ్రుత్వా తమాగతం రాజా మన్త్రిభిః సహితః శుచిః । పురః పురోహితం కృత్వా గురుపుత్రం సమభ్యగాత్
జనకుని ఉపదేశవివరణ సూతుడు చెప్పాడు: ఆయన వచ్చినట్టు విని, పవిత్రమైన రాజు, మంత్రులతో కలిసి, పురోహితుడిని ముందుంచి, గురువు కుమారుడిని దర్శించడానికి వెళ్లాడు.
కృత్వార్హణాం నృపః సమ్యగ్దత్తాసనమనుత్తమమ్ । పప్రచ్ఛ కుశలం గాం చ వినివేద్య పయస్వినీమ్
రాజు యథావిధిగా ఆతిథ్యం చేసి, ఉత్తమ ఆసనం ఇచ్చి, ఆయనకు క్షేమం అడిగి, పాలు ఎక్కువగా ఇచ్చే ఆవును సమర్పించాడు.
స చ తాం నృపపూజాం వై ప్రత్యగృహ్ణాద్యథావిధి । పప్రచ్ఛ కుశలం రాజ్ఞే స్వం నివేద్య నిరామయమ్
ఆయన రాజు చేసిన పూజను యథావిధిగా స్వీకరించి, రాజును కూడా క్షేమంగా ఉన్నాడా అని అడిగి, తాను ఆరోగ్యంగా ఉన్నానని తెలిపాడు.
కృత్వా కుశలసంప్రశ్నముపవిష్టం సుఖాసనే । శుక వ్యాససుతం శాన్తం పర్యపృచ్ఛత పార్థివః
ఆతిథ్యంగా శుభప్రశ్నలు అడిగి, సుఖంగా కూర్చున్న శాంత స్వభావుడైన వ్యాసుని కుమారుడు శుకుడిని రాజు ప్రశ్నించాడు.
కిం నిమిత్తం మహాభాగ నిఃస్పృహస్య చ మాం ప్రతి । జాతం హ్యాగమనం బ్రూహి కార్యం తన్మునిసత్తమ
ఓ మహాభాగ, నీవు ఏ ఆశలు లేకపోయినా, నన్ను ఎందుకు కలిసావో చెప్పు. మునిశ్రేష్ఠుడా, నీ రాకకు కారణం ఏమిటో చెప్పు.
శుక ఉవాచ వ్యాసేనోక్తో మహారాజ కురు దారపరిగ్రహమ్ । సర్వేషామాశ్రమాణాం చ గృహస్థాశ్రమ ఉత్తమః
శుకుడు ఇలా అన్నాడు: మహారాజా! నా తండ్రి వ్యాసుడు, 'పెళ్లి చేసుకో' అని చెప్పాడు. అన్ని ఆశ్రమాలలో గృహస్థాశ్రమమే ఉత్తమమని చెప్పారు.
మయా నాఙ్గీకృతం వాక్యం మత్త్వా బన్ధం గురోరపి । న బన్ధోఽస్తీతి తేనోక్తో నాహం తత్కృతవాన్పునః
ఆ మాటను నేను అంగీకరించలేదు. అది బంధమని భావించి, గురువు అయినా వినలేదు. అప్పుడు ఆయన, 'అది బంధం కాదు' అని చెప్పారు. అయినా నేను ఆ పని చేయలేదు.
ఇతి సన్దిగ్ధమనసం మత్వా స మునిసత్తమః । ఉవాచ వచనం తథ్యం మిథిలాం గచ్ఛ మా శుచః
నా మనసులో సందేహం ఉందని గ్రహించి, ఆ మునిశ్రేష్ఠుడు నిజమైన మాటలు చెప్పారు: 'మిథిలాకు వెళ్ళు, చింతించకూ.'
యాజ్యోఽస్తి జనకస్తత్ర జీవన్ముక్తో నరాధిపః । విదేహో లోకవిదితః పాతి రాజ్యమకణ్టకమ్
అక్కడ జనకుడు అనే రాజు ఉన్నాడు. అతడు జీవన్ముక్తుడిగా ప్రసిద్ధి పొందినవాడు. విదేహుడు అని పిలవబడే ఆ రాజు, తన రాజ్యాన్ని ఎలాంటి ఇబ్బంది లేకుండా పాలిస్తున్నాడు.
కుర్వన్ రాజ్యం తథా రాజా మాయాపాశైర్న బధ్యతే । త్వం బిభేషి కథం పుత్ర వనవృత్తిః పరన్తప
ఆ రాజు రాజ్యం పాలిస్తూ కూడా మాయా బంధాలకు లోనవడంలేదు. శత్రువులను భయపెట్టేవాడా! నీవు గృహస్థ జీవితం ఎందుకు భయపడుతున్నావు?
పశ్య తం నృపశార్దూలం త్యజ మోహం మనోగతమ్ । కురు దారాన్మహాభాగ పృచ్ఛ వా భూపతిం చ తమ్
ఆ రాజులను లోకంలో సింహంలాంటి జనకుని చూడు. నీ మనస్సులో ఉన్న మోహాన్ని వదిలిపెట్టు. మహాభాగ, పెళ్లి చేసుకో లేక ఆ రాజును అడుగు.
సన్దేహం తే మనోజాతం కథయిష్యతి పార్థివః । తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తస్య మామేహి తరసా సుత
రాజు నీ మనసులో వచ్చిన సందేహాన్ని తీర్చిపెడతాడు. అతని మాటలు విని వెంటనే నా దగ్గరకు రా, నా కుమారుడా.
సమ్ప్రాప్తోఽహం మహారాజ త్వత్పురే చ తదాజ్ఞయా । మోక్షకామోఽస్మి రాజేన్ద్ర బ్రూహి కృత్యం మమానఘ
మహారాజా! ఆయన ఆజ్ఞతోనే నేను నీ నగరానికి వచ్చాను. నాకు మోక్షం కావాలి రాజేంద్రా! పాపరహితుడా, నేను చేయవలసింది చెప్పు.
తపస్తీర్థవ్రతేజ్యాశ్చ స్వాధ్యాయస్తీర్థసేవనమ్ । జ్ఞానం వా వద రాజేన్ద్ర మోక్షం ప్రతి చ కారణమ్
రాజా! తపస్సు, తీర్థయాత్ర, వ్రతాలు, యజ్ఞాలు, స్వాధ్యాయం, పవిత్ర ప్రదేశాల్లో సేవ, లేదా జ్ఞానం — వీటిలో మోక్షానికి కారణం ఏదో చెప్పు.
జనక ఉవాచ శృణు విప్రేణ కర్తవ్యం మోక్షమార్గాశ్రితేన యత్ । ఉపనీతో వసేదాదౌ వేదాభ్యాసాయ వై గురౌ
జనకుడు ఇలా అన్నాడు: మోక్షమార్గాన్ని ఆశించిన బ్రాహ్మణుడు ఏమి చేయాలో విను. ఉపనయనం అయిన తర్వాత, మొదట గురువు దగ్గర వేదాలు అభ్యసించాలి.
అధీత్య వేదవేదాన్తాన్దత్త్వా చ గురుదక్షిణామ్ । సమావృత్తస్తు గార్హస్థ్యే సదారో నివసేన్మునిః
వేదాలు, వేదాంతాలు నేర్చుకుని, గురుదక్షిణా ఇచ్చిన తర్వాత, ఇంటికి తిరిగి వచ్చి భార్యతో కలిసి గృహస్థాశ్రమంలో నివసించాలి.
న్యాయవృత్తిస్తు సన్తోషీ నిరాశీ గతకల్మషః । అగ్నిహోత్రాదికర్మాణి కుర్వాణః సత్యవాక్శుచిః
ధర్మబద్ధంగా జీవిస్తూ, తృప్తిగా ఉండాలి. ఆశలు లేకుండా, పాపాలు తొలగించుకుని, అగ్నిహోత్రాది కర్మలు చేయాలి. ఎప్పుడూ సత్యం మాట్లాడాలి, శుద్ధిగా ఉండాలి.
పుత్రం పౌత్రం సమాసాద్య వానప్రస్థాశ్రమే వసేత్ । తపసా షడ్రిపూఞ్జిత్వా భార్యాం పుత్రే నివేశ్య చ
కొడుకు, మనవడు కలిగిన తర్వాత వానప్రస్థాశ్రమంలో ప్రవేశించాలి. తపస్సుతో ఆరు శత్రువులను జయించి, భార్యను కుమారుడికి అప్పగించాలి.
సర్వానగ్నీన్యథాన్యాయమాత్మన్యారోప్య ధర్మవిత్ । వసేత్తుర్యాశ్రమే శ్రాన్తః శుద్ధే వైరాగ్యసమ్భవే
అన్ని అగ్నులను యథావిధిగా తనలోనే స్థాపించి, ధర్మజ్ఞుడై, శ్రమించాక నాల్గవ ఆశ్రమంలో, శుద్ధిగా, విరక్తితో నివసించాలి.
విరక్తస్యాధికారోఽస్తి సంన్యాసే నాన్యథా క్వచిత్ । వేదవాక్యమిదం తథ్యం నాన్యథేతి మతిర్మమ
విరక్తుడికి మాత్రమే సంయాసానికి హక్కు ఉంటుంది, మరెవరికీ కాదు. వేదవాక్యమిదే నిజం. ఇదే నా నమ్మకం.
శుకాష్టచత్వారిశద్వై సంస్కారా వేదబోధితాః । చత్వారింశద్గృహస్థస్య ప్రోక్తాస్తత్ర మహాత్మభిః
శుకా! వేదాలు నలభై ఎనిమిది సంస్కారాలు చెప్పాయి. వాటిలో నలభై గృహస్థునికి మహర్షులు పేర్కొన్నారు.
అష్టౌ చ ముక్తికామస్య ప్రోక్తాః శమదమాదయః । ఆశ్రమాదాశ్రమం గచ్ఛేదితి శిష్టానుశాసనమ్
మోక్షాన్ని కోరేవారికి శాంతి, దమనము మొదలైన ఎనిమిది లక్షణాలు చెప్పబడ్డాయి. జీవితం లో ఒక్కో దశను క్రమంగా అనుసరించాలి అని జ్ఞానులు ఉపదేశిస్తారు.
శుక ఉవాచ ఉత్పన్నే హృది వైరాగ్యే జ్ఞానవిజ్ఞానసమ్భవే । అవశ్యమేవ వస్తవ్యమాశ్రమేషు వనేషు వా
శుకుడు చెప్పాడు: హృదయంలో విరక్తి కలిగి, జ్ఞానం మరియు అనుభూతి వచ్చినప్పుడు, తప్పక జీవన దశల్లో లేదా అరణ్యంలో నివసించాలి.
జనక ఉవాచ ఇన్ద్రియాణి బలిష్ఠాని న నియుక్తాని మానద । అపక్వస్య ప్రకుర్వన్తి వికారాంస్తాననేకశః
జనకుడు చెప్పాడు: ఇంద్రియాలు బలంగా ఉంటాయి, అవి నియంత్రించబడకపోతే, పరిపక్వత లేని వారిలో అనేక కలతలకు కారణమవుతాయి.
భోజనేచ్ఛాం సుఖేచ్ఛాం చ శయ్యేచ్ఛామాత్మజస్య చ । యతీ భూత్వా కథం కుర్యాద్వికారే సముపస్థితే
యతి అయినవాడు భోజనం, సుఖం, మంచం, సంతానం వంటి కోరికలు వచ్చినప్పుడు, ఆ మార్పుల వల్ల కలత చెందకుండా ఎలా ఉండగలడు?