నివారితశ్చ తత్రైవ ప్రతీహారేణ కాష్ఠవత్ । తత్రైవ చ స్థితో ద్వారి మోక్షమేవానుచిన్తయన్
అక్కడే ద్వారపాలుడు ఆపివేయగా, ఆయన చెక్కపొడవులా కదలకుండా, ద్వారం వద్ద నిలబడి, మోక్షమే మనసులో ఆలోచిస్తూ ఉన్నాడు.
ఛాయాయామాతపే చైవ సమదర్శీ మహాతపాః । ధ్యానం కృత్వా తథైకాన్తే స్థితః స్థాణురివాచలః
ఛాయలోనైనా, ఎండలోనైనా సమంగా చూసే ఆ మహాతపస్వి, ఒంటరిగా ధ్యానంలో నిలబడి, అచంచలమైన స్థంభంలా కదలకుండా ఉండిపోయాడు.
తం ముహూర్తాదుపాగత్య రాజ్ఞోఽమాత్యః కృతాఞ్జలిః । ప్రావేశయత్తతః కక్షాం ద్వితీయాం రాజవేశ్మనః
కొంతసేపటికి రాజు మంత్రి చేతులు జోడించి వచ్చి, ఆయనను రాజభవనంలోని రెండవ గదిలోకి తీసుకెళ్లాడు.
తత్ర దివ్యం మనోరమ్యం పుష్పితం దివ్యపాదపమ్ । తద్వనం దర్శయిత్వా తు కృత్వా చాతిథిసత్క్రియామ్
అక్కడ దివ్యమైన, అందమైన, పుష్పాలతో నిండిన పరమ పదపాలను చూపించి, అతిథిగా వచ్చినవారికి యథావిధిగా ఆతిథ్యం చేసాడు.
వారముఖ్యాః స్త్రియస్తత్ర రాజసేవాపరాయణాః । గీతవాదిత్రకుశలాః కామశాస్త్రవిశారదాః
అక్కడ ప్రధాన స్త్రీలు రాజు సేవలో నిమగ్నంగా, పాటలు పాడడంలో, వాద్యాలు వాయించడంలో, కామశాస్త్రంలో నిపుణులుగా ఉన్నారు.
తా ఆదిశ్య చ సేవార్థం శుకస్య మన్త్రిసత్తమః । నిర్గతః సదనాత్తస్మాద్వ్యాసపుత్రః స్థితస్తదా
ఆ మంత్రిపెద్దవాడు ఆ స్త్రీలకు శుకుని సేవ చేయమని చెప్పి, అక్కడి నుండి బయటకు వెళ్లిపోయాడు. వ్యాసుని కుమారుడు అక్కడే నిలబడి ఉన్నాడు.
పూజితః పరయా భక్త్యా తాభిః స్త్రీభిర్యథావిధి । దేశకాలోపపన్నేన నానాన్నేనాతితోషితః
ఆ స్త్రీలు పరమ భక్తితో, యథావిధిగా, ఆ ప్రాంతానికి, కాలానికి తగిన వివిధ భోజనాలతో ఆయనను సత్కరించి సంతోషపరిచారు.
తతోఽన్తఃపురవాసిన్యస్తస్యాన్తఃపురకాననమ్ । రమ్యం సందర్శయామాసురఙ్గనాః కామమోహితాః
తర్వాత, అంతఃపురంలోని స్త్రీలు, కామముతో ఆకర్షితులై, ఆయనకు అందమైన అంతఃపుర తోటను చూపించారు.
స యువా రూపవాన్కాన్తో మృదుభాషీ మనోరమః । దృష్ట్వా తా ముముహుః సర్వాస్తం చ కామమివాపరమ్
ఆయన యువకుడు, అందగాడు, ఆకర్షణీయుడు, మృదువుగా మాట్లాడేవాడు. ఆయనను చూసిన వెంటనే ఆ స్త్రీలు అంతా మూర్చిపోయారు, ఆయన మరొక మన్మథుడిలా కనిపించాడు.
జితేన్ద్రియం మునిం మత్త్వా సర్వాః పర్యచరంస్తదా । ఆరణేయస్తు శుద్ధాత్మా మాతృభావమకల్పయత్
ఆయన ఇంద్రియాలను జయించిన మునివని తెలుసుకుని, ఆ స్త్రీలు అందరూ ఆయనకు సేవ చేశారు. కానీ ఆ అరణ్యవాసి, పవిత్ర హృదయంతో వారిని తల్లి భావంతో చూశాడు.
ఆత్మారామో జితక్రోధో న హృష్యతి న తప్యతి । పశ్యంస్తాసాం వికారాంశ్చ స్వస్థ ఏవ స తస్థివాన్
ఆత్మలో ఆనందంగా, కోపాన్ని జయించినవాడైన ఆయన, ఆనందించలేదు, బాధపడలేదు. ఆ స్త్రీల మార్పులను చూసినా, ఆయన స్థిరంగా, ప్రశాంతంగా ఉన్నాడు.
తస్మై శయ్యాం సురమ్యాం చ దదుర్నార్యః సుసంస్కృతామ్ । పరార్ధ్యాస్తరణోపేతాం నానోపస్కరసంవృతామ్
ఆయనకు ఆ స్త్రీలు అద్భుతంగా అలంకరించిన, విలువైన పరుపు, రకరకాల వస్తువులతో కూడిన మంచాన్ని ఇచ్చారు.
స కృత్వా పాదశౌచం చ కుశపాణిరతన్ద్రితః । ఉపాస్య పశ్చిమాం సన్ధ్యాం ధ్యానమేవాన్వపద్యత
ఆయన కుశగడ్డి చేత పట్టుకుని, పాదాలను శుభ్రం చేసుకుని, అప్రమత్తంగా సాయంత్ర సంధ్యను పూజించి, ధ్యానంలో లీనమయ్యాడు.
యామమేకం స్థితో ధ్యానే సుష్వాప తదనన్తరమ్ । సుప్త్వా యామద్వయం తత్ర చోదతిష్ఠత్తతః శుకః
ఒక యామం ధ్యానంలో నిలబడి, ఆ తర్వాత నిద్రించాడు. అక్కడ రెండు యామాలు నిద్రించి, ఆ తరువాత శుకుడు లేచాడు.
పాశ్చాత్యం యామినీయామం ధ్యానమేవాన్వపద్యత । స్నాత్వా ప్రాతఃక్రియాః కృత్వా పునరాస్తే సమాహితః
రాత్రి చివరి యామంలో మళ్లీ ధ్యానంలో లీనమయ్యాడు. స్నానం చేసి, ప్రాతఃకర్మలు చేసి, మళ్లీ ఏకాగ్రతతో కూర్చున్నాడు.
జనకోపదేశవర్ణనమ్ సూత ఉవాచ॥ సూత ఉవాచ శ్రుత్వా తమాగతం రాజా మన్త్రిభిః సహితః శుచిః । పురః పురోహితం కృత్వా గురుపుత్రం సమభ్యగాత్
జనకుని ఉపదేశవివరణ సూతుడు చెప్పాడు: ఆయన వచ్చినట్టు విని, పవిత్రమైన రాజు, మంత్రులతో కలిసి, పురోహితుడిని ముందుంచి, గురువు కుమారుడిని దర్శించడానికి వెళ్లాడు.
కృత్వార్హణాం నృపః సమ్యగ్దత్తాసనమనుత్తమమ్ । పప్రచ్ఛ కుశలం గాం చ వినివేద్య పయస్వినీమ్
రాజు యథావిధిగా ఆతిథ్యం చేసి, ఉత్తమ ఆసనం ఇచ్చి, ఆయనకు క్షేమం అడిగి, పాలు ఎక్కువగా ఇచ్చే ఆవును సమర్పించాడు.
స చ తాం నృపపూజాం వై ప్రత్యగృహ్ణాద్యథావిధి । పప్రచ్ఛ కుశలం రాజ్ఞే స్వం నివేద్య నిరామయమ్
ఆయన రాజు చేసిన పూజను యథావిధిగా స్వీకరించి, రాజును కూడా క్షేమంగా ఉన్నాడా అని అడిగి, తాను ఆరోగ్యంగా ఉన్నానని తెలిపాడు.
కృత్వా కుశలసంప్రశ్నముపవిష్టం సుఖాసనే । శుక వ్యాససుతం శాన్తం పర్యపృచ్ఛత పార్థివః
ఆతిథ్యంగా శుభప్రశ్నలు అడిగి, సుఖంగా కూర్చున్న శాంత స్వభావుడైన వ్యాసుని కుమారుడు శుకుడిని రాజు ప్రశ్నించాడు.
కిం నిమిత్తం మహాభాగ నిఃస్పృహస్య చ మాం ప్రతి । జాతం హ్యాగమనం బ్రూహి కార్యం తన్మునిసత్తమ
ఓ మహాభాగ, నీవు ఏ ఆశలు లేకపోయినా, నన్ను ఎందుకు కలిసావో చెప్పు. మునిశ్రేష్ఠుడా, నీ రాకకు కారణం ఏమిటో చెప్పు.
శుక ఉవాచ వ్యాసేనోక్తో మహారాజ కురు దారపరిగ్రహమ్ । సర్వేషామాశ్రమాణాం చ గృహస్థాశ్రమ ఉత్తమః
శుకుడు ఇలా అన్నాడు: మహారాజా! నా తండ్రి వ్యాసుడు, 'పెళ్లి చేసుకో' అని చెప్పాడు. అన్ని ఆశ్రమాలలో గృహస్థాశ్రమమే ఉత్తమమని చెప్పారు.
మయా నాఙ్గీకృతం వాక్యం మత్త్వా బన్ధం గురోరపి । న బన్ధోఽస్తీతి తేనోక్తో నాహం తత్కృతవాన్పునః
ఆ మాటను నేను అంగీకరించలేదు. అది బంధమని భావించి, గురువు అయినా వినలేదు. అప్పుడు ఆయన, 'అది బంధం కాదు' అని చెప్పారు. అయినా నేను ఆ పని చేయలేదు.
ఇతి సన్దిగ్ధమనసం మత్వా స మునిసత్తమః । ఉవాచ వచనం తథ్యం మిథిలాం గచ్ఛ మా శుచః
నా మనసులో సందేహం ఉందని గ్రహించి, ఆ మునిశ్రేష్ఠుడు నిజమైన మాటలు చెప్పారు: 'మిథిలాకు వెళ్ళు, చింతించకూ.'
యాజ్యోఽస్తి జనకస్తత్ర జీవన్ముక్తో నరాధిపః । విదేహో లోకవిదితః పాతి రాజ్యమకణ్టకమ్
అక్కడ జనకుడు అనే రాజు ఉన్నాడు. అతడు జీవన్ముక్తుడిగా ప్రసిద్ధి పొందినవాడు. విదేహుడు అని పిలవబడే ఆ రాజు, తన రాజ్యాన్ని ఎలాంటి ఇబ్బంది లేకుండా పాలిస్తున్నాడు.
కుర్వన్ రాజ్యం తథా రాజా మాయాపాశైర్న బధ్యతే । త్వం బిభేషి కథం పుత్ర వనవృత్తిః పరన్తప
ఆ రాజు రాజ్యం పాలిస్తూ కూడా మాయా బంధాలకు లోనవడంలేదు. శత్రువులను భయపెట్టేవాడా! నీవు గృహస్థ జీవితం ఎందుకు భయపడుతున్నావు?
పశ్య తం నృపశార్దూలం త్యజ మోహం మనోగతమ్ । కురు దారాన్మహాభాగ పృచ్ఛ వా భూపతిం చ తమ్
ఆ రాజులను లోకంలో సింహంలాంటి జనకుని చూడు. నీ మనస్సులో ఉన్న మోహాన్ని వదిలిపెట్టు. మహాభాగ, పెళ్లి చేసుకో లేక ఆ రాజును అడుగు.
సన్దేహం తే మనోజాతం కథయిష్యతి పార్థివః । తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తస్య మామేహి తరసా సుత
రాజు నీ మనసులో వచ్చిన సందేహాన్ని తీర్చిపెడతాడు. అతని మాటలు విని వెంటనే నా దగ్గరకు రా, నా కుమారుడా.
సమ్ప్రాప్తోఽహం మహారాజ త్వత్పురే చ తదాజ్ఞయా । మోక్షకామోఽస్మి రాజేన్ద్ర బ్రూహి కృత్యం మమానఘ
మహారాజా! ఆయన ఆజ్ఞతోనే నేను నీ నగరానికి వచ్చాను. నాకు మోక్షం కావాలి రాజేంద్రా! పాపరహితుడా, నేను చేయవలసింది చెప్పు.
తపస్తీర్థవ్రతేజ్యాశ్చ స్వాధ్యాయస్తీర్థసేవనమ్ । జ్ఞానం వా వద రాజేన్ద్ర మోక్షం ప్రతి చ కారణమ్
రాజా! తపస్సు, తీర్థయాత్ర, వ్రతాలు, యజ్ఞాలు, స్వాధ్యాయం, పవిత్ర ప్రదేశాల్లో సేవ, లేదా జ్ఞానం — వీటిలో మోక్షానికి కారణం ఏదో చెప్పు.
జనక ఉవాచ శృణు విప్రేణ కర్తవ్యం మోక్షమార్గాశ్రితేన యత్ । ఉపనీతో వసేదాదౌ వేదాభ్యాసాయ వై గురౌ
జనకుడు ఇలా అన్నాడు: మోక్షమార్గాన్ని ఆశించిన బ్రాహ్మణుడు ఏమి చేయాలో విను. ఉపనయనం అయిన తర్వాత, మొదట గురువు దగ్గర వేదాలు అభ్యసించాలి.