ధనం ప్రాప్య సుతాన్దారాన్మానం చ విజయం తథా । తదప్రాప్య మహద్దుఃఖం భవత్యేవ క్షణే క్షణే
ధనం, పిల్లలు, భార్యలు, గౌరవం, విజయం లభిస్తే ఆనందం, అవి దక్కకపోతే ప్రతి క్షణం అతనికి గొప్ప దుఃఖం కలుగుతుంది.
కార్యస్తస్య సుఖోపాయః కర్తవ్యం సుఖసాధనమ్ । తస్యారాతిః స విజ్ఞేయః సుఖవిఘ్నం కరోతి యః
అతని పని సుఖాన్ని పొందడానికి మార్గాలు వెతకడం, సుఖాన్ని కలిగించే పనులు చేయడం. అతని సుఖానికి అడ్డంకులు కలిగించే వాడే అతని శత్రువు.
సుఖోత్పాదయితా మిత్రం రాగయుక్తస్య సర్వదా । చతురో నైవ ముహ్యేత మూర్ఖః సర్వత్ర ముహ్యతి
ఆసక్తి గలవాడికి ఎప్పుడూ సుఖాన్ని కలిగించే వాడే మిత్రుడు. తెలివైనవారు ఎక్కడా మాయలో పడరు, కానీ మూర్ఖుడు ఎక్కడైనా మాయలో పడతాడు.
విరక్తస్యాత్మరక్తస్య సుఖమేకాన్తసేవనమ్ । ఆత్మానుచిన్తనం చైవ వేదాన్తస్య చ చిన్తనమ్
విరక్తుడికి, ఆత్మను ప్రేమించే వాడికి, ఒంటరిగా ఉండడం, ఆత్మను ధ్యానించడం, వేదాంతాన్ని ఆలోచించడం సుఖంగా ఉంటుంది.
దుఃఖం తదేతత్సర్వం హి సంసారకథనాదికమ్ । శత్రవో బహవస్తస్య విజ్ఞస్య శుభమిచ్ఛతః
ఈ లోకపు మాటలు, సంభాషణలు అన్నీ అతనికి దుఃఖమే. మేల్కొన్నవాడు, మేలుకోరేవాడికి అనేక మంది శత్రువులు ఉంటారు.
కామః క్రోధః ప్రమాదశ్చ శత్రవో వివిధాః స్మృతాః । బన్ధుః సన్తోష ఏవాస్య నాన్యోఽస్తి భువనత్రయే
కామం, కోపం, అలసత్వం ఇవన్నీ అతనికి రకరకాల శత్రువులు. ఈ మూడు లోకాలలో అతనికి సంతృప్తి ఒక్కటే మిత్రుడు, ఇంకొకరు లేరు.
సూత ఉవాచ తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తస్య మత్వా తం జ్ఞానినం ద్విజమ్ । క్షత్తా ప్రవేశయామాస కక్షాం చాతిమనోరమామ్
సూతుడు ఇలా అన్నాడు: ఆ మాటలు విని, ఆ బ్రాహ్మణుడు జ్ఞానిగా అని గ్రహించి, ప్రతీహారి అతన్ని ఎంతో అందమైన అంతఃపురంలోకి అనుమతించాడు.
నగరం వీక్షమాణః సంస్త్రైవిధ్యజనసఙ్కులమ్ । నానావిపణిద్రవ్యాఢ్యం క్రయవిక్రయకారకమ్
ఆ నగరాన్ని చూశాడు. అక్కడ మూడు రకాల ప్రజలు, రకరకాల మార్కెట్ వస్తువులు, కొనుగోలు, అమ్మకాలు నడుస్తూ, జనంతో కిక్కిరిసి ఉండేది.
రాగద్వేషయుతం కామలోభమోహాకులం తథా । వివదత్సుజనాకీర్ణం వసుపూర్ణం మహత్తరమ్
ఆ నగరం ఆసక్తి, ద్వేషంతో నిండింది. కామం, లోభం, మాయతో అలమడిపోయింది. వాదాలతో కోలాహలంగా, మంచి మనుషులతో నిండినది, ధనంతో సంపన్నంగా, నిజంగా గొప్పదిగా కనిపించింది.
పశ్యన్స త్రివిధాఁల్లోకాన్ప్రాసరద్రాజమన్దిరమ్ । ప్రాప్తః పరమతేజస్వీ ద్వితీయ ఇవ భాస్కరః
అక్కడ మూడు రకాల ప్రజలను చూస్తూ, రాజమహల్ వైపు వెళ్లాడు. అతని తేజస్సు అత్యంతంగా మెరిసింది, రెండవ సూర్యుడిలా కనిపించాడు.
నివారితశ్చ తత్రైవ ప్రతీహారేణ కాష్ఠవత్ । తత్రైవ చ స్థితో ద్వారి మోక్షమేవానుచిన్తయన్
అక్కడే ద్వారపాలుడు ఆపివేయగా, ఆయన చెక్కపొడవులా కదలకుండా, ద్వారం వద్ద నిలబడి, మోక్షమే మనసులో ఆలోచిస్తూ ఉన్నాడు.
ఛాయాయామాతపే చైవ సమదర్శీ మహాతపాః । ధ్యానం కృత్వా తథైకాన్తే స్థితః స్థాణురివాచలః
ఛాయలోనైనా, ఎండలోనైనా సమంగా చూసే ఆ మహాతపస్వి, ఒంటరిగా ధ్యానంలో నిలబడి, అచంచలమైన స్థంభంలా కదలకుండా ఉండిపోయాడు.
తం ముహూర్తాదుపాగత్య రాజ్ఞోఽమాత్యః కృతాఞ్జలిః । ప్రావేశయత్తతః కక్షాం ద్వితీయాం రాజవేశ్మనః
కొంతసేపటికి రాజు మంత్రి చేతులు జోడించి వచ్చి, ఆయనను రాజభవనంలోని రెండవ గదిలోకి తీసుకెళ్లాడు.
తత్ర దివ్యం మనోరమ్యం పుష్పితం దివ్యపాదపమ్ । తద్వనం దర్శయిత్వా తు కృత్వా చాతిథిసత్క్రియామ్
అక్కడ దివ్యమైన, అందమైన, పుష్పాలతో నిండిన పరమ పదపాలను చూపించి, అతిథిగా వచ్చినవారికి యథావిధిగా ఆతిథ్యం చేసాడు.
వారముఖ్యాః స్త్రియస్తత్ర రాజసేవాపరాయణాః । గీతవాదిత్రకుశలాః కామశాస్త్రవిశారదాః
అక్కడ ప్రధాన స్త్రీలు రాజు సేవలో నిమగ్నంగా, పాటలు పాడడంలో, వాద్యాలు వాయించడంలో, కామశాస్త్రంలో నిపుణులుగా ఉన్నారు.
తా ఆదిశ్య చ సేవార్థం శుకస్య మన్త్రిసత్తమః । నిర్గతః సదనాత్తస్మాద్వ్యాసపుత్రః స్థితస్తదా
ఆ మంత్రిపెద్దవాడు ఆ స్త్రీలకు శుకుని సేవ చేయమని చెప్పి, అక్కడి నుండి బయటకు వెళ్లిపోయాడు. వ్యాసుని కుమారుడు అక్కడే నిలబడి ఉన్నాడు.
పూజితః పరయా భక్త్యా తాభిః స్త్రీభిర్యథావిధి । దేశకాలోపపన్నేన నానాన్నేనాతితోషితః
ఆ స్త్రీలు పరమ భక్తితో, యథావిధిగా, ఆ ప్రాంతానికి, కాలానికి తగిన వివిధ భోజనాలతో ఆయనను సత్కరించి సంతోషపరిచారు.
తతోఽన్తఃపురవాసిన్యస్తస్యాన్తఃపురకాననమ్ । రమ్యం సందర్శయామాసురఙ్గనాః కామమోహితాః
తర్వాత, అంతఃపురంలోని స్త్రీలు, కామముతో ఆకర్షితులై, ఆయనకు అందమైన అంతఃపుర తోటను చూపించారు.
స యువా రూపవాన్కాన్తో మృదుభాషీ మనోరమః । దృష్ట్వా తా ముముహుః సర్వాస్తం చ కామమివాపరమ్
ఆయన యువకుడు, అందగాడు, ఆకర్షణీయుడు, మృదువుగా మాట్లాడేవాడు. ఆయనను చూసిన వెంటనే ఆ స్త్రీలు అంతా మూర్చిపోయారు, ఆయన మరొక మన్మథుడిలా కనిపించాడు.
జితేన్ద్రియం మునిం మత్త్వా సర్వాః పర్యచరంస్తదా । ఆరణేయస్తు శుద్ధాత్మా మాతృభావమకల్పయత్
ఆయన ఇంద్రియాలను జయించిన మునివని తెలుసుకుని, ఆ స్త్రీలు అందరూ ఆయనకు సేవ చేశారు. కానీ ఆ అరణ్యవాసి, పవిత్ర హృదయంతో వారిని తల్లి భావంతో చూశాడు.
ఆత్మారామో జితక్రోధో న హృష్యతి న తప్యతి । పశ్యంస్తాసాం వికారాంశ్చ స్వస్థ ఏవ స తస్థివాన్
ఆత్మలో ఆనందంగా, కోపాన్ని జయించినవాడైన ఆయన, ఆనందించలేదు, బాధపడలేదు. ఆ స్త్రీల మార్పులను చూసినా, ఆయన స్థిరంగా, ప్రశాంతంగా ఉన్నాడు.
తస్మై శయ్యాం సురమ్యాం చ దదుర్నార్యః సుసంస్కృతామ్ । పరార్ధ్యాస్తరణోపేతాం నానోపస్కరసంవృతామ్
ఆయనకు ఆ స్త్రీలు అద్భుతంగా అలంకరించిన, విలువైన పరుపు, రకరకాల వస్తువులతో కూడిన మంచాన్ని ఇచ్చారు.
స కృత్వా పాదశౌచం చ కుశపాణిరతన్ద్రితః । ఉపాస్య పశ్చిమాం సన్ధ్యాం ధ్యానమేవాన్వపద్యత
ఆయన కుశగడ్డి చేత పట్టుకుని, పాదాలను శుభ్రం చేసుకుని, అప్రమత్తంగా సాయంత్ర సంధ్యను పూజించి, ధ్యానంలో లీనమయ్యాడు.
యామమేకం స్థితో ధ్యానే సుష్వాప తదనన్తరమ్ । సుప్త్వా యామద్వయం తత్ర చోదతిష్ఠత్తతః శుకః
ఒక యామం ధ్యానంలో నిలబడి, ఆ తర్వాత నిద్రించాడు. అక్కడ రెండు యామాలు నిద్రించి, ఆ తరువాత శుకుడు లేచాడు.
పాశ్చాత్యం యామినీయామం ధ్యానమేవాన్వపద్యత । స్నాత్వా ప్రాతఃక్రియాః కృత్వా పునరాస్తే సమాహితః
రాత్రి చివరి యామంలో మళ్లీ ధ్యానంలో లీనమయ్యాడు. స్నానం చేసి, ప్రాతఃకర్మలు చేసి, మళ్లీ ఏకాగ్రతతో కూర్చున్నాడు.
జనకోపదేశవర్ణనమ్ సూత ఉవాచ॥ సూత ఉవాచ శ్రుత్వా తమాగతం రాజా మన్త్రిభిః సహితః శుచిః । పురః పురోహితం కృత్వా గురుపుత్రం సమభ్యగాత్
జనకుని ఉపదేశవివరణ సూతుడు చెప్పాడు: ఆయన వచ్చినట్టు విని, పవిత్రమైన రాజు, మంత్రులతో కలిసి, పురోహితుడిని ముందుంచి, గురువు కుమారుడిని దర్శించడానికి వెళ్లాడు.
కృత్వార్హణాం నృపః సమ్యగ్దత్తాసనమనుత్తమమ్ । పప్రచ్ఛ కుశలం గాం చ వినివేద్య పయస్వినీమ్
రాజు యథావిధిగా ఆతిథ్యం చేసి, ఉత్తమ ఆసనం ఇచ్చి, ఆయనకు క్షేమం అడిగి, పాలు ఎక్కువగా ఇచ్చే ఆవును సమర్పించాడు.
స చ తాం నృపపూజాం వై ప్రత్యగృహ్ణాద్యథావిధి । పప్రచ్ఛ కుశలం రాజ్ఞే స్వం నివేద్య నిరామయమ్
ఆయన రాజు చేసిన పూజను యథావిధిగా స్వీకరించి, రాజును కూడా క్షేమంగా ఉన్నాడా అని అడిగి, తాను ఆరోగ్యంగా ఉన్నానని తెలిపాడు.
కృత్వా కుశలసంప్రశ్నముపవిష్టం సుఖాసనే । శుక వ్యాససుతం శాన్తం పర్యపృచ్ఛత పార్థివః
ఆతిథ్యంగా శుభప్రశ్నలు అడిగి, సుఖంగా కూర్చున్న శాంత స్వభావుడైన వ్యాసుని కుమారుడు శుకుడిని రాజు ప్రశ్నించాడు.
కిం నిమిత్తం మహాభాగ నిఃస్పృహస్య చ మాం ప్రతి । జాతం హ్యాగమనం బ్రూహి కార్యం తన్మునిసత్తమ
ఓ మహాభాగ, నీవు ఏ ఆశలు లేకపోయినా, నన్ను ఎందుకు కలిసావో చెప్పు. మునిశ్రేష్ఠుడా, నీ రాకకు కారణం ఏమిటో చెప్పు.