సర్వే దేవాశ్చ మునయో నృపాశ్చ మానవాదయః । బభూవ పూజితా నిత్యం సర్వలోకైః సరస్వతీ
అన్ని దేవతలు, మునులు, రాజులు, మనుషులు—సరస్వతీ దేవి అన్ని లోకాలవారిచే ఎల్లప్పుడూ పూజింపబడింది.
నారద ఉవాచ పూజావిధానం కవచం ధ్యానం చాపి నిరన్తరమ్ । పూజోపయుక్తం నైవేద్యం పుష్పం చ చన్దనాదికమ్
నారదుడు ఇలా అన్నాడు: పూజావిధానం, కవచం, ధ్యానం, పూజకు ఉపయోగించే నైవేద్యం, పుష్పం, చందనం మొదలైనవి—
వద వేదవిదాం శ్రేష్ఠ శ్రోతుం కౌతూహలం మమ । వర్తతే హృదయే శశ్వత్కిమిదం శ్రుతిసున్దరమ్
వేదాలను బాగా తెలిసినవాడా, దయచేసి చెప్పు. ఈ శ్రుతిసుందరమైన విషయాన్ని వినాలని నా హృదయంలో ఎప్పటికీ ఆసక్తి ఉంది.
శ్రీనారాయణ ఉవాచ శృణు నారద వక్ష్యామి కణ్వశాఖోక్తపద్ధతిమ్ । జగన్మాతుః సరస్వత్యాః పూజావిధిసమన్వితామ్
శ్రీనారాయణుడు ఇలా అన్నాడు: నారదా, విను. కణ్వశాఖలో చెప్పిన విధానాన్ని, జగన్మాత సరస్వతీ పూజావిధానంతో సహా చెబుతాను.
మాఘస్య శుక్లపఞ్చమ్యాం విద్యారమ్భదినేఽపి చ । పూర్వేఽహ్ని సమయం కృత్వా తత్రాహ్ని సంయతః శుచిః
మాఘమాస శుక్ల పంచమి రోజున లేదా విద్యారంభ దినాన, ముందురోజే సమయం నిర్ణయించి, ఆ రోజు నియమంగా, పవిత్రంగా ఉండాలి.
స్నాత్వా నిత్యక్రియాః కృత్వా ఘటం సంస్థాప్య భక్తితః । స్వశాఖోక్తవిధానేన తాన్త్రికేణాథవా పునః
స్నానం చేసి, నిత్యకర్మలు పూర్తి చేసి, భక్తితో గడాన్ని ప్రతిష్ఠించాలి. తన శాఖలో చెప్పిన విధానానుసారం లేదా తాంత్రిక విధానంతో చేయవచ్చు.
గణేశం పూర్వమభ్యర్చ్య తతోఽభీష్టాం ప్రపూజయేత్ । ధ్యానేన వక్ష్యమాణేన ధ్యాత్వా బాహ్యఘటే ధ్రువమ్
ముందుగా గణేశుని పూజించి, తరువాత కోరిన దేవతను పూజించాలి. తరువాత చెప్పబోయే ధ్యానంతో, బాహ్య గడంలో స్థిరంగా ధ్యానం చేయాలి.
ధ్యాత్వా పునః షోడషోపచారేణ పూజయేద్ వ్రతీ । పూజోపయుక్తం నైవేద్యం యచ్చ వేదనిరూపితమ్
తరువాత ధ్యానం చేసి, వ్రతధారి పదహారు విధమైన సేవలతో పూజ చేయాలి. పూజకు వేదాలలో చెప్పిన నైవేద్యం, ఇతర వస్తువులను సమర్పించాలి.
వక్ష్యామి సౌమ్య తత్కిఞ్చిద్యథాధీతం యథాగమమ్ । నవనీతం దధి క్షీరం లాజాంశ్చ తిలలడ్డుకమ్
ఓ సౌమ్యా! నేను నేర్చుకున్న విధంగా, ఆచారప్రకారం, నీవు విను — నవనీతము, పెరుగు, పాలు, లాజలు, నువ్వుల లడ్డూ వంటి నైవేద్యాల గురించి చెప్పబోతున్నాను.
ఇక్షుమిక్షురసం శుక్లవర్ణం పఞ్చగుడం మధు । స్వస్తికం శర్కరాం శుక్లధాన్యస్యాక్షతమక్షతమ్
ఇంకా, చెరకు, చెరకు రసం, తెల్లటి ఐదు రకాల బెల్లం, తేనె, శుభ్రమైన అక్షతలు, శర్కర, తెల్లటి ధాన్యపు అక్షతలు కూడా ఉన్నాయి.
అచ్ఛిన్నశుక్లధాన్యస్య పృథుకం శుక్లమోదకమ్ । ఘృతసైన్ధవసంయుక్తం హవిష్యాన్నం యథోదితమ్
అక్షతమైన తెల్ల బియ్యం, అట్లుపోసిన బియ్యం, తెల్ల ముద్దలు, నెయ్యి, సైంధవ లవణంతో కలిపిన హవిస్సు అన్నం కూడా చెప్పబడింది.
యవగోధూమచూర్ణానాం పిష్టకం ఘృతసంయుతమ్ । పిష్టకం స్వస్తికస్యాపి పక్వరమ్భాఫలస్య చ
యవము, గోధుమ పిండి కలిపి చేసిన పిండి వంటలు, నెయ్యితో చేసినవి, శుభ్రమైన అక్షతలతో చేసినవి, పండిన మామిడి పండును కూడా చేర్చాలి.
పరమాన్నం చ సఘృతం మిష్టాన్నం చ సుధోపమమ్ । నారికేలం తదుదకం కసేరుం మూలమార్ద్రకమ్
నెయ్యితో కలిపిన పరమాన్నం, అమృతంతో సమానమైన మిఠాయిలు, కొబ్బరి, దాని నీరు, కొబ్బరి గుజ్జు, తాజా అల్లం వేరు కూడా ఇవ్వాలి.
పక్వరమ్భాఫలం చారు శ్రీఫలం బదరీఫలమ్ । కాలదేశోద్భవం చారు ఫలం శుక్లం చ సంస్కతమ్
పండిన మామిడి, అందమైన బిల్వపండు, బదరిపండు, కాలానికి తగిన చోట పండిన తెల్లటి, బాగా తయారైన ఇతర ఫలాలను కూడా సమర్పించాలి.
సుగన్ధం శుక్లపుష్పం చ సుగన్ధం శుక్లచన్దనమ్ । నవీనం శుక్లవస్త్రం చ శఙ్ఖం చ సున్దరం మునే
సుగంధమైన తెల్ల పువ్వులు, సుగంధమైన తెల్లచందనం, కొత్త తెల్ల వస్త్రాలు, అందమైన శంఖాన్ని కూడా సమర్పించాలి, మునీంద్రా!
మాల్యం చ శుక్లపుష్పాణాం శుక్లహారం చ భూషణమ్ । యాదృశం చ శ్రుతౌ ధ్యానం ప్రశస్యం శ్రుతిసున్దరమ్
తెల్ల పువ్వులతో చేసిన హారము, తెల్ల హారం వంటి అలంకారము, వేదాలలో ప్రశంసించబడిన, వినడానికి మధురంగా ఉండే ధ్యానాన్ని కూడా చేయాలి.
తన్నిబోధ మహాభాగ భ్రమభఞ్జనకారణమ్ । సరస్వతీం శుక్లవర్ణాం సస్మితాం సుమనోహరామ్
ఓ మహాభాగ్యవంతుడా! మనస్సులో కలిగే భ్రమను తొలగించేదాన్ని తెలుసుకో — శ్వేతవర్ణముతో, చిరునవ్వుతో, అతి మనోహరంగా వెలిగే సరస్వతీదేవిని.
కోటిచన్ద్రప్రభాముష్టపుష్టశ్రీయుక్తవిగ్రహామ్ । వహ్నిశుద్ధాంశుకాధానాం వీణాపుస్తకధారిణీమ్
కోటిచంద్రుల కాంతితో ప్రకాశించే, సంపదతో నిండిన, అగ్నిలో శుద్ధి చేసిన వస్త్రాలు ధరించిన, వీణా పుస్తకాలను పట్టుకున్న రూపాన్ని.
రత్నసారేన్ద్రనిర్మాణనవభూషణభూషితామ్ । సుపూజితాం సురగణైర్బ్రహ్మవిష్ణుశివాదిభిః
ఉత్తమ రత్నాలతో, బంగారంతో తయారైన కొత్త ఆభరణాలతో అలంకరించబడినవారిని, బ్రహ్మ, విష్ణు, శివుడు మొదలైన దేవతలు, దేవతా గణాలు పూజిస్తారు.
వన్దే భక్త్యా వన్దితాం చ మునీన్ద్రమనుమానవైః । ఏవం ధ్యాత్వా చ మూలేన సర్వం దత్త్వా విచక్షణః
ఆమెకు భక్తితో నమస్కరిస్తాను. ఆమెను మునిశ్రేష్ఠులు, మానవులు కూడా పూజిస్తారు. ఇలా ధ్యానించి, అన్ని సమర్పించినవాడు జ్ఞానవంతుడు.
సంస్తూయ కవచం ధృత్వా ప్రణమేద్దణ్డవద్భువి । యేషాం చేయమిష్టదేవీ తేషాం నిత్యక్రియా మునే
ఆమెను స్తుతించి, కవచాన్ని ధరించి, భూమిపై దండంగా నమస్కరించాలి. ఎవరి ఇష్టదేవత ఈ అమ్మవారు, వారికిది నిత్యకర్మ, ఓ మునీంద్రా!
విద్యారమ్భే చ వర్షాన్తే సర్వేషాం పఞ్చమీదినే । సర్వోపయుక్తం మూలం చ వైదికాష్టాక్షరః పరః
విద్య ప్రారంభంలో, సంవత్సరాంతంలో, అందరికీ పంచమి రోజున, మూలమంత్రాన్ని, పరమమైన వేదాశ్టాక్షరమంత్రాన్ని ఉపయోగించాలి.
యేషాం యేనోపదేశో వా తేషాం స మూల ఏవ చ । సరస్వతీ చతుర్థ్యన్తం వహ్నిజాయాన్తమేవ చ
ఎవరికి ఏ మంత్రాన్ని ఉపదేశించారో, వారికది మూలమంత్రమే. సరస్వతీ మంత్రం 'చతుర్థీ'తో, 'వహ్నిజాయా'తో ముగుస్తుంది.
లక్ష్మీమాయాదికం చైవ మన్త్రోఽయం కల్పపాదపః । పురా నారాయణశ్చేమం వాల్మీకాయ కృపానిధిః
లక్ష్మీ, మాయ మొదలైనదిగా మొదలయ్యే ఈ మంత్రం, కల్పవృక్షంలాంటిది. పూర్వం నారాయణుడు దయతో వాల్మీకి Maharshi కి ఇచ్చాడు.
ప్రదదౌ జాహ్నవీతీరే పుణ్యక్షేత్రే చ భారతే । భృగుర్దదౌ చ శుక్రాయ పుష్కరే సూర్యపర్వణి
జాహ్నవీ తీరంలో, పవిత్రభారతదేశంలో ఆయన ఇచ్చాడు. భృగుమహర్షి, పుష్కరంలో సూర్యపర్వదినాన శుక్రునికి ఇచ్చాడు.
చన్ద్రపర్వణి మారీచో దదౌ వాక్పతయే ముదా । భృగోశ్చైవ దదౌ తుష్టో బ్రహ్మా బదరికాశ్రమే
చంద్రపర్వదినాన, మారీచి మహర్షి ఆనందంగా వాక్పతికి ఇచ్చాడు. భృగునికి సంతోషించి, బ్రహ్మా బదరికాశ్రమంలో ఇచ్చాడు.
ఆస్తికస్య జరత్కారుర్దదౌ క్షీరోదసన్నిధౌ । విభాణ్డకో దదౌ మేరౌ ఋష్యశృఙ్గాయ ధీమతే
ఆస్తికుని కుమారుడు జరత్కారు పాలపొంగు సముద్ర తీరంలో ఈ జ్ఞానాన్ని ఇచ్చాడు. విభాణ్డకుడు మెరు పర్వతంపై ధీరుడైన ఋష్యశృంగునికి ఇచ్చాడు.
శివః కణాదమునయే గౌతమాయ దదౌ ముదా । సూర్యశ్చ యాజ్ఞవల్క్యాయ తథా కాత్యాయనాయ చ
శివుడు ఆనందంగా కనాడ మునికి, గౌతమునికి ఈ జ్ఞానాన్ని ఇచ్చాడు. అలాగే సూర్యుడు యాజ్ఞవల్క్యునికి, కాత్యాయనునికి కూడా ఇచ్చాడు.
శేషః పాణినయే చైవ భారద్వాజాయ ధీమతే । దదౌ శాకటాయనాయ సుతలే బలిసంసది
శేషుడు పాణినికి, ధీరుడైన భారద్వాజునికి ఇచ్చాడు. అలాగే సుతలలో బలి సభలో శాకటాయనునికి కూడా ఇచ్చాడు.
చతుర్లక్షజపేనైవ మన్త్రః సిద్ధో భవేన్నృణామ్ । యది స్యాన్మన్త్రసిద్ధో హి బృహస్పతిసమో భవేత్
నాలుగు లక్షల సార్లు మంత్రాన్ని జపిస్తే, అది మనుషులకు సిద్ధిస్తుంది. ఎవరికైనా మంత్రసిద్ధి కలిగితే, వారు బృహస్పతితో సమానంగా అవుతారు.