దుర్గాయాశ్చైవ రాధాయా విస్తీర్ణం చరితం మహత్ । తద్వత్పశ్చాత్ప్రవక్ష్యామి సంక్షేపక్రమతః శృణు
దుర్గా, రాధా దేవతల విస్తృతమైన, గొప్ప కార్యాలను తర్వాత పూర్తిగా చెప్పుతాను. ఇప్పటికి వాటి సంగ్రహాన్ని విను.
ఆదౌ సరస్వతీపూజా శ్రీకృష్ణేన వినిర్మితా । యత్ప్రసాదాన్మునిశ్రేష్ఠ మూర్ఖో భవతి పణ్డితః
మొదట సరస్వతి పూజను శ్రీకృష్ణుడు స్థాపించాడు. ఆమె కృప వల్ల, మునిశ్రేష్ఠా, మూర్ఖుడు కూడా పండితుడవుతాడు.
ఆవిర్భూతా యథా దేవీ వక్త్రతః కృష్ణయోషితః । ఇయేష కృష్ణం కామేన కాముకీ కామరూపిణీ
దేవి, కృష్ణుని ప్రియురాలి ముఖం నుండి అవిర్భవించి, స్వయంగా కామరూపిణిగా మారి, కృష్ణుని కోరికతో కోరింది.
స చ విజ్ఞాయ తద్భావం సర్వజ్ఞః సర్వమాతరమ్ । తామువాచ హితం సత్యం పరిణామే సుఖావహమ్
అతడు ఆమె మనసును తెలుసుకుని, సర్వజ్ఞుడిగా, సమస్త మాతృమూర్తిగా, ఆమెకు మేలు కలిగించే, నిజమైన, చివరికి సుఖాన్ని ఇస్తున్న మాటలు చెప్పాడు.
శ్రీకృష్ణ ఉవాచ భజ నారాయణం సాధ్వి మదంశం చ చతుర్భుజమ్ । యువానం సున్దరం సర్వగుణయుక్తం చ మత్సమమ్
శ్రీకృష్ణుడు ఇలా అన్నాడు: సద్గుణాలుతో నిండిన నారాయణుడిని, నా నాలుగు భుజాల భాగాన్ని, యువకుడిని, అందమైనవాడిని, నన్ను పోలినవాడిని పూజించు, సతీస్వరూపిణీ!
కామజ్ఞం కామినీనాం చ తాసాం చ కామపూరకమ్ । కోటికన్దర్పలావణ్యం లీలాలఙ్కతమీశ్వరమ్
అతడు స్త్రీల మనసులు తెలిసినవాడు, వారి కోరికలు తీరుస్తాడు, కోటి మన్మథుల అందాన్ని కలిగి, లీలలతో అలంకరించబడిన పరమేశ్వరుడు.
కాన్తే కాన్తం చ మాం కృత్వా యది స్థాతుమిహేచ్ఛసి । త్వత్తో బలవతీ రాధా న భద్రం తే భవిష్యతి
నన్ను నీ ప్రియుడిగా చేసుకుని నాతో ఉండాలని అనుకుంటే, రాధా నీకంటే బలవంతురాలు అని తెలుసుకో. నీకు మేలు జరగదు.
యో యస్మాద్ బలవాన్వాపి తతోఽన్యం రక్షితుం క్షమః । కథం పరాన్సాధయతి యది స్వయమనీశ్వరః
ఎవరైనా మరొకరికి బలవంతుడైతే, వాడే ఇతరులను రక్షించగలడు. తానే స్వతంత్రుడు కానప్పుడు, ఇతరుల కోరికలు ఎలా నెరవేర్చగలడు?
సర్వేశః సర్వశాస్తాహం రాధాం బాధితుమక్షమః । తేజసా మత్సమా సా చ రూపేణ చ గుణేన చ
నేను సమస్తానికి అధిపతి, అందరికీ ఉపదేశకుడినైనా, రాధను ఎదుర్కోవడం నాకు సాధ్యం కాదు. ఆమె శక్తిలో, రూపంలో, గుణంలో నన్ను సమానంగా ఉంది.
ప్రాణాధిష్ఠాతృదేవీ సా ప్రాణాంస్త్యక్తుం చ కః క్షమః । ప్రాణతోఽపి ప్రియః పుత్రః కేషాం వాస్తి చ కశ్చన
ఆమె ప్రాణాధికారిణి దేవత. ఎవరు తమ ప్రాణాన్ని వదులగలరు? ప్రాణాలకంటే ప్రియమైన కుమారుడు ఎవరికైనా ఉంటాడా?
త్వం భద్రే గచ్ఛ వైకుణ్ఠం తవ భద్రం భవిష్యతి । పతిం తమీశ్వరం కృత్వా మోదస్వ సుచిరం సుఖమ్
ఓ మంగళకరమైనవాడా, నీవు వైకుంఠానికి వెళ్ళు. నీకు శుభం కలుగుతుంది. ఆ ప్రభువుని నీ భర్తగా స్వీకరించి, ఎంతో కాలం సుఖంగా ఆనందంగా జీవించు.
లోభమోహకామక్రోధమానహింసావివర్జితా । తేజసా త్వత్సమా లక్ష్మీ రూపేణ చ గుణేన చ
లోభం, మోహం, కామం, కోపం, అహంకారం, హింస ఇవి లేని లక్ష్మీ, నీ తేజస్సులో, అందంలో, గుణాలలో నీకు సమానంగా ఉంటుంది.
తయా సార్ధం తవ ప్రీత్యా శశ్వత్కాలః ప్రయాస్యతి । గౌరవం చ హరిస్తుల్యం కరిష్యతి ద్వయోరపి
ఆమెతో కలిసి, నీపై ప్రేమతో ఎప్పటికీ కాలం గడుస్తుంది. హరి ఇద్దరికి సమానమైన గౌరవాన్ని ఇస్తాడు.
ప్రతివిశ్వేషు తాం పూజాం మహతీం గౌరవాన్వితామ్ । మాఘస్య శుక్లపఞ్చమ్యాం విద్యారమ్భే చ సున్దరి
ప్రతి లోకంలో, ఆ మహత్తరమైన గౌరవపూర్వకమైన పూజను, మాఘమాస శుక్ల పంచమి రోజున, విద్యారంభ సమయాన అందరూ చేస్తారు, ఓ సుందరివి.
మానవా మనవో దేవా మునీన్ద్రాశ్చ ముముక్షవః । వసవో యోగినః సిద్ధా నాగా గన్ధర్వరాక్షసాః
మనుషులు, మనువులు, దేవతలు, మునులు, ముక్తికాంక్షలు, వసువులు, యోగులు, సిద్ధులు, నాగులు, గంధర్వులు, రాక్షసులు—
మద్వరేణ కరిష్యన్తి కల్పే కల్పే లయావధి । భక్తియుక్తాశ్చ దత్త్వా వై చోపచారాణి షోడశ
నా ఆజ్ఞతో, ప్రతి యుగంలో, లయం వరకు, భక్తితో, పదహారు విధమైన సేవలతో ఆ పూజను నిర్వహిస్తారు.
కణ్వశాఖోక్తవిధినా ధ్యానేన స్తవనేన చ । జితేన్ద్రియాః సంయతాశ్చ ఘటే చ పుస్తకేఽపి చ
కణ్వశాఖలో చెప్పిన విధానాన్ని అనుసరించి, ధ్యానం, స్తోత్రంతో, ఇంద్రియాలను జయించిన వారు, నియమితులై, గడంలో లేదా పుస్తకంలో కూడా ఆ పూజను చేస్తారు.
కృత్వా సువర్ణగుటికాం గన్ధచన్దనచర్చితామ్ । కవచం తే గ్రహీష్యన్తి కణ్ఠే వా దక్షిణే భుజే
బంగారు గుళికను, సుగంధ ద్రవ్యాలతో అలంకరించి, నీ కవచాన్ని మెడలో లేదా కుడి భుజంపై ధరిస్తారు.
పఠిష్యన్తి చ విద్వాంసః పూజాకాలే చ పూజితే । ఇత్యుక్త్వా పూజయామాస తాం దేవీం సర్వపూజితామ్
పూజ సమయంలో, పూజ అనంతరం కూడా పండితులు దీనిని పఠిస్తారు. ఇలా చెప్పి, అందరితో పూజింపబడే ఆ దేవిని పూజించింది.
తతస్తత్పూజనం చకుర్బ్రహ్మవిష్ణుశివాదయః । అనన్తశ్చాపి ధర్మశ్చ మునీన్ద్రాః సనకాదయః
ఆ తరువాత బ్రహ్మ, విష్ణు, శివుడు మొదలైనవారు, అనంతుడు, ధర్ముడు, సనకాది మహర్షులు ఆ పూజను చేశారు.
సర్వే దేవాశ్చ మునయో నృపాశ్చ మానవాదయః । బభూవ పూజితా నిత్యం సర్వలోకైః సరస్వతీ
అన్ని దేవతలు, మునులు, రాజులు, మనుషులు—సరస్వతీ దేవి అన్ని లోకాలవారిచే ఎల్లప్పుడూ పూజింపబడింది.
నారద ఉవాచ పూజావిధానం కవచం ధ్యానం చాపి నిరన్తరమ్ । పూజోపయుక్తం నైవేద్యం పుష్పం చ చన్దనాదికమ్
నారదుడు ఇలా అన్నాడు: పూజావిధానం, కవచం, ధ్యానం, పూజకు ఉపయోగించే నైవేద్యం, పుష్పం, చందనం మొదలైనవి—
వద వేదవిదాం శ్రేష్ఠ శ్రోతుం కౌతూహలం మమ । వర్తతే హృదయే శశ్వత్కిమిదం శ్రుతిసున్దరమ్
వేదాలను బాగా తెలిసినవాడా, దయచేసి చెప్పు. ఈ శ్రుతిసుందరమైన విషయాన్ని వినాలని నా హృదయంలో ఎప్పటికీ ఆసక్తి ఉంది.
శ్రీనారాయణ ఉవాచ శృణు నారద వక్ష్యామి కణ్వశాఖోక్తపద్ధతిమ్ । జగన్మాతుః సరస్వత్యాః పూజావిధిసమన్వితామ్
శ్రీనారాయణుడు ఇలా అన్నాడు: నారదా, విను. కణ్వశాఖలో చెప్పిన విధానాన్ని, జగన్మాత సరస్వతీ పూజావిధానంతో సహా చెబుతాను.
మాఘస్య శుక్లపఞ్చమ్యాం విద్యారమ్భదినేఽపి చ । పూర్వేఽహ్ని సమయం కృత్వా తత్రాహ్ని సంయతః శుచిః
మాఘమాస శుక్ల పంచమి రోజున లేదా విద్యారంభ దినాన, ముందురోజే సమయం నిర్ణయించి, ఆ రోజు నియమంగా, పవిత్రంగా ఉండాలి.
స్నాత్వా నిత్యక్రియాః కృత్వా ఘటం సంస్థాప్య భక్తితః । స్వశాఖోక్తవిధానేన తాన్త్రికేణాథవా పునః
స్నానం చేసి, నిత్యకర్మలు పూర్తి చేసి, భక్తితో గడాన్ని ప్రతిష్ఠించాలి. తన శాఖలో చెప్పిన విధానానుసారం లేదా తాంత్రిక విధానంతో చేయవచ్చు.
గణేశం పూర్వమభ్యర్చ్య తతోఽభీష్టాం ప్రపూజయేత్ । ధ్యానేన వక్ష్యమాణేన ధ్యాత్వా బాహ్యఘటే ధ్రువమ్
ముందుగా గణేశుని పూజించి, తరువాత కోరిన దేవతను పూజించాలి. తరువాత చెప్పబోయే ధ్యానంతో, బాహ్య గడంలో స్థిరంగా ధ్యానం చేయాలి.
ధ్యాత్వా పునః షోడషోపచారేణ పూజయేద్ వ్రతీ । పూజోపయుక్తం నైవేద్యం యచ్చ వేదనిరూపితమ్
తరువాత ధ్యానం చేసి, వ్రతధారి పదహారు విధమైన సేవలతో పూజ చేయాలి. పూజకు వేదాలలో చెప్పిన నైవేద్యం, ఇతర వస్తువులను సమర్పించాలి.
వక్ష్యామి సౌమ్య తత్కిఞ్చిద్యథాధీతం యథాగమమ్ । నవనీతం దధి క్షీరం లాజాంశ్చ తిలలడ్డుకమ్
ఓ సౌమ్యా! నేను నేర్చుకున్న విధంగా, ఆచారప్రకారం, నీవు విను — నవనీతము, పెరుగు, పాలు, లాజలు, నువ్వుల లడ్డూ వంటి నైవేద్యాల గురించి చెప్పబోతున్నాను.
ఇక్షుమిక్షురసం శుక్లవర్ణం పఞ్చగుడం మధు । స్వస్తికం శర్కరాం శుక్లధాన్యస్యాక్షతమక్షతమ్
ఇంకా, చెరకు, చెరకు రసం, తెల్లటి ఐదు రకాల బెల్లం, తేనె, శుభ్రమైన అక్షతలు, శర్కర, తెల్లటి ధాన్యపు అక్షతలు కూడా ఉన్నాయి.