పూజితా గ్రామదేవ్యశ్చ గ్రామే చ నగరే మునే । ఏవం తే కథితం సర్వం ప్రకృతేశ్చరితం శుభమ్
గ్రామాలలో, పట్టణాలలో గ్రామదేవతలను పూజించారు, మునివరా! ఇలా ప్రకృతిదేవి యొక్క మంగళకరమైన కార్యాలన్నీ నీకు వివరించాను.
యథాగమం లక్షణం చ కిం భూయః శ్రోతుమిచ్ఛసి
శాస్త్రప్రకారం లక్షణాలూ చెప్పబడ్డాయి. ఇంకా నీవేమి వినాలని కోరుకుంటున్నావు?
పఞ్చప్రకృతితద్భర్తృగణోత్పత్తివర్ణనమ్ నారద ఉవాచ సమాసేన శ్రుతం సర్వం దేవీనాం చరితం ప్రభో । విబోధనాయ బోధస్య వ్యాసేన వక్తుమర్హసి
నారదుడు ఇలా అన్నాడు: ప్రభూ! దేవతల చరిత్ర మొత్తం సంక్షిప్తంగా విన్నాను. బోధ కోసం, వ్యాసమహర్షీ! మరింత వివరంగా చెప్పాలి.
సృష్టేరాద్యా సృష్టివిధౌ కథమావిర్బభూవ హ । కథం వా పఞ్చధా భూతా వద వేదవిదాంవర
సృష్టి ప్రారంభంలో ఆ ఆదిపరాశక్తి ఎలా ప్రकटించబడింది? ఆమె ఎలా ఐదు రూపాలుగా మారింది? వేదవిద్వాన్! దయచేసి వివరంగా చెప్పు.
భూతా యయాంశకలయా తయా త్రిగుణయా భవే । వ్యాసేన తాసాం చరితం శ్రోతుమిచ్ఛామి సామ్ప్రతమ్
మూడు గుణాలతో కూడిన ఆమె, ఏ భాగంతో లేదా ఏ రూపంతో భూతాలను సృష్టించింది? వ్యాసమహర్షీ! ఇప్పుడు ఆ రూపాల చరిత్ర వినాలని నాకు ఆసక్తి ఉంది.
తాసాం జన్మానుకథనం పూజాధ్యానవిధిం బుధ । స్తోత్రం కవచమైశ్వర్యం శౌర్యం వర్ణయ మఙ్గలమ్
ఆమె జన్మక్రమాన్ని, పూజా ధ్యాన విధానాన్ని, స్తోత్రాలు, కవచాలు, ఐశ్వర్యం, శౌర్యం, మంగళకరమైన విషయాలను వివరంగా చెప్పు.
శ్రీనారాయణ ఉవాచ నిత్య ఆత్మా నభో నిత్యం కాలో నిత్యో దిశో యథా । విశ్వానాం గోలకం నిత్యం నిత్యో గోలోక ఏవ చ
శ్రీనారాయణుడు ఇలా అన్నాడు: ఆత్మ శాశ్వతమైనది, ఆకాశం శాశ్వతమైనది, కాలం శాశ్వతమైనది, దిక్కులు కూడా అలాగే శాశ్వతమైనవి. లోకాల గోళం శాశ్వతమైనది, గోలొకమూ శాశ్వతమైనదే.
తదేకదేశో వైకుణ్ఠో నమ్రభాగానుసారకః । తథైవ ప్రకృతిర్నిత్యా బ్రహ్మలీలా సనాతనీ
ఆ శాశ్వతతలో ఒక భాగమే వైకుంఠం, వినయపూర్వకుల భాగాన్ని అనుసరిస్తుంది. అలాగే ప్రకృతిదేవి శాశ్వతమైనది, బ్రహ్మదేవుని లీల కూడా నిత్యమైనదే.
యథాగ్నౌ దాహికా చన్ద్రే పద్మే శోభా ప్రభా రవౌ । శశ్వద్యుక్తా న భిన్నా సా తథా ప్రకృతిరాత్మని
ఎలాగైతే అగ్నికి కాల్చే శక్తి, చంద్రునికి వెలుగు, కమలానికి అందం, సూర్యునికి తేజస్సు ఎప్పుడూ కలిసే ఉంటాయో, అవి వేరుకావు కదా, అలాగే ప్రకృతి కూడా ఆత్మతో ఎప్పుడూ ఏకమై ఉంటుంది.
వినా స్వర్ణం స్వర్ణకారః కుణ్డలం కర్తుమక్షమః । వినా మృదా ఘటం కర్తుం కులాలో హి నహీశ్వరః
బంగారం లేకుండా బంగారమిష్ట్రీ కుండలు చేయలేడు. మట్టి లేకుండా మట్టి పనివాడు గడలు చేయలేడు.
న హి క్షమస్తథాత్మా చ సృష్టిం స్రష్టుం తయా వినా । సర్వశక్తిస్వరూపా సా యయా చ శక్తిమాన్సదా
అలాగే, ఆత్మ కూడా ఆమె లేకుండా సృష్టిని సృష్టించలేడు. ఆమె అన్ని శక్తులకు మూలం, ఆమె ద్వారానే శక్తివంతులు శక్తిని పొందుతారు.
ఐశ్వర్యవచనః శశ్చ క్తిః పరాక్రమ ఏవ చ । తత్స్వరూపా తయోర్దాత్రీ సా శక్తిః పరికీర్తితా
ఐశ్వర్యం, శక్తి, పరాక్రమం అనే మాటలకు అర్థం, వాటిని ఇస్తుంది కూడా ఆమెనే. అందుకే ఆమెను శక్తి అంటారు.
జ్ఞానం సమృద్ధిః సమ్పత్తిర్యశశ్చైవ బలం భగః । తేన శక్తిర్భగవతీ భగరూపా చ సా సదా
జ్ఞానం, సంపద, ధనం, కీర్తి, బలము, భాగ్యం—ఇవి అన్నీ ఆమె ద్వారానే వస్తాయి. అందుకే ఆమె భగవతిగా, ఎప్పుడూ భాగ్యరూపిణిగా ఉంటుంది.
తయా యుక్తః సదాత్మా చ భగవాంస్తేన కథ్యతే । స చ స్వేచ్ఛామయో దేవః సాకారశ్చ నిరాకృతిః
ఆమెతో ఎప్పుడూ ఏకమై ఉన్న ఆత్మనే భగవంతుడు అంటారు. ఆ దేవుడు తన ఇష్టానుసారం రూపంతోనూ, రూపం లేకుండా కూడా ఉంటాడు.
తేజోరూపం నిరాకారం ధ్యాయన్తే యోగినః సదా । వదన్తి చ పరం బ్రహ్మ పరమానన్దమీశ్వరమ్
యోగులు ఎప్పుడూ ఆ నిరాకార తేజస్సునే ధ్యానిస్తారు. వారు పరబ్రహ్మను, పరమానందాన్ని, పరమేశ్వరుడిని అంటారు.
అదృశ్యం సర్వద్రష్టారం సర్వజ్ఞం సర్వకారణమ్ । సర్వదం సర్వరూపం తం వైష్ణవాస్తన్న మన్వతే
అదృష్టమై, అన్నిటినీ చూసేవాడు, అన్నీ తెలిసినవాడు, అన్నిటికీ కారణమైనవాడు, అన్నీ ఇచ్చేవాడు, అన్ని రూపాలుగలవాడు—అటువంటి వాడిని వైష్ణవులు ఒప్పుకోరు.
వదన్తి చైవ తే కస్య తేజస్తేజస్వినా వినా । తేజోమణ్డలమధ్యస్థం బ్రహ్మ తేజస్వినం పరమ్
వారు ఇలా అడుగుతారు: తేజస్సు ఉన్నవాడి లేకుండా తేజస్సు ఎక్కడుంటుంది? తేజోమండల మధ్యలో పరమ తేజోవంతుడైన బ్రహ్మ ఉంటాడు.
స్వేచ్ఛామయం సర్వరూపం సర్వకారణకారణమ్ । అతీవ సున్దరం రూపం బిభ్రతం సుమనోహరమ్
తన ఇష్టానుసారం, అన్ని రూపాలుగలవాడు, అన్నిటికీ కారణమైనవాడు, అత్యంత అందమైన, మనసును ఆకట్టుకునే రూపాన్ని ధరించేవాడు.
కిశోరవయసం శాన్తం సర్వకాన్తం పరాత్పరమ్ । నవీననీరదాభాసధామైకం శ్యామవిగ్రహమ్
యవ్వనంలో, శాంతంగా, అందరికీ ప్రియమైనవాడు, పరములలో పరముడు, కొత్త మేఘంలా నలుపు రంగు రూపాన్ని కలవాడు.
శరన్మధ్యాహ్నపద్మౌఘశోభామోచనలోచనమ్ । ముక్తాచ్ఛవివినిన్ద్యైకదన్తపంక్తిమనోరమమ్
శరదృతువులో మధ్యాహ్నపు కమలాల కంటే అందమైన కళ్ళు, ముత్యాల కంటే మెరిసే ఒక్క వరుస పళ్లతో ఆకర్షణీయమైనవాడు.
మయూరపిచ్ఛచూడం చ మాలతీమాల్యమణ్డితమ్ । సునసం సస్మితం కాన్తం భక్తానుగ్రహకారణమ్
మయూరపిచ్చతో కిరీటం, మల్లెపూల హారం ధరించి, అందమైన ముక్కు, చిరునవ్వుతో, అందంగా, భక్తులకు అనుగ్రహం చేసే కారణమైనవాడు.
జ్వలదగ్నివిశుద్ధైకపీతాంశుకసుశోభితమ్ । ద్విభుజం మురలీహస్తం రత్నభూషణభూషితమ్
దహనాగ్నిలో శుద్ధమైన ఒక్క పసుపు వస్త్రంతో, రెండు చేతులతో, ఒక చేతిలో మురళి పట్టుకుని, రత్నాల ఆభరణాలతో అలంకరించబడ్డవాడు.
సర్వాధారం చ సర్వేశం సర్వశక్తియుతం విభుమ్ । సర్వైశ్వర్యప్రదం సర్వస్వతన్త్రం సర్వమఙ్గలమ్
అన్నిటికీ ఆధారమైనవాడు, అన్నిటికీ అధిపతి, అన్ని శక్తులతో కూడినవాడు, పరాక్రమవంతుడు, అన్ని ఐశ్వర్యాలు ప్రసాదించేవాడు, పూర్తిగా స్వతంత్రుడు, అన్ని విధాలా మంగళకరుడు.
పరిపూర్ణతమం సిద్ధం సిద్ధేశం సిద్ధికారకమ్ । ధ్యాయన్తే వైష్ణవాః శశ్వద్దేవదేవం సనాతనమ్
పూర్తిగా పరిపూర్ణుడు, సిద్ధుడు, సిద్ధులకు అధిపతి, సిద్ధులను ప్రసాదించేవాడు; వైష్ణవులు ఎప్పుడూ ఆ శాశ్వత దేవదేవుని ధ్యానిస్తారు.
జన్మమృత్యుజరావ్యాధిశోకభీతిహరం పరమ్ । బ్రహ్మణో వయసా యస్య నిమేష ఉపచర్యతే
జననం, మరణం, వృద్ధాప్యం, వ్యాధి, దుఃఖం, భయం—ఇవి అన్నింటినీ తొలగించే పరముడు; బ్రహ్మకు ఒక కళ్లుమిటకవేసేంత కాలమే ఆయన వయస్సు.
స చాత్మా స పరం బ్రహ్మ కృష్ణ ఇత్యభిధీయతే । కృషిస్తద్భక్తివచనో నశ్చ తద్దాస్యవాచకః
ఆయనే ఆత్మ, ఆయనే పరబ్రహ్మ, ఆయనను కృష్ణుడు అంటారు. 'కృ' అంటే భక్తి, 'ష్ణ' అంటే ఆయనకు సేవ అని అర్థం.
భక్తిదాస్యప్రదాతా యః స చ కృష్ణః ప్రకీర్తితః । కృషిశ్చ సర్వవచనో నకారో బీజమేవ చ
భక్తిని, సేవను ప్రసాదించేవాడు కృష్ణుడు అని పిలవబడతాడు. 'కృషి' అన్నది సమస్త వాక్యాలకు మూలం, 'ణ' అనే అక్షరం దానికి విత్తనం.
స కృష్ణః సర్వస్రష్టాఽఽదౌ సిసృక్షన్నేక ఏవ చ । సృష్ట్యున్ముఖస్తదంశేన కాలేన ప్రేరితః ప్రభుః
అందరు లోకాలకు ఆదికర్త అయిన కృష్ణుడు, సృష్టిని కోరుకొని, తన భాగం ద్వారా కాలచేత ప్రేరితుడై, సృష్టికి ఉత్సాహంగా మారాడు.
స్వేచ్ఛామయః స్వేచ్ఛయా చ ద్విధారూపో బభూవ హ । స్త్రీరూపో వామభాగాంశో దక్షిణాంశః పుమాన్స్మృతః
తన స్వేచ్ఛతో, తన సంకల్పంతో, ఆయన రెండు రూపాలుగా మారాడు. ఎడమ భాగం ఆడరూపంగా, కుడి భాగం మగరూపంగా ప్రసిద్ధి చెందింది.
తాం దదర్శ మహాకామీ కామాధారాం సనాతనః । అతీవ కమనీయా చ చారుపఙ్కజసన్నిభామ్
శాశ్వతుడైన ఆయన, అపారమైన కోరికతో, కోరికలకు మూలమైన ఆమెను చూశాడు. ఆమె అత్యంత అందంగా, కమలపువ్వు లాంటి రూపంతో మెరిసింది.