సర్వం సమాచరేద్యస్తు పూజనం మధుకాహ్వయమ్ । న తస్య రోగబాధాదిభయముద్భవతేఽనఘ
మధూక అని పిలువబడే పూజను పూర్తిగా చేసే వాడికి వ్యాధి, బాధలు వంటి భయాలు కలుగవు, పాపరహితుడా!
అథాన్యదపి వక్ష్యామి ప్రకృతేః పఞ్చకం పరమ్ । నామ్నా రూపేణ చోత్పత్త్యా జగదానన్దదాయకమ్
ఇప్పుడు ప్రకృతికి సంబంధించిన అత్యుత్తమమైన ఐదు రూపాల గురించి, వాటి పేర్లు, రూపాలు, ఉద్భవం, ఇవన్నీ లోకానికి ఆనందాన్ని ఇచ్చేవిగా వివరించబోతున్నాను.
సాఖ్యానం చ సమాహాత్మ్యం ప్రకృతేః పఞ్చకం మునే । కుతూహలకర చైవ శృణు ముక్తివిధాయకమ్
ప్రకృతికి సంబంధించిన ఐదు రూపాల కథను, మహిమను, వాటి విశేషతలను, ముక్తిని ప్రసాదించేవిగా, విను మునీ!
ప్రకృతిచరిత్రవర్ణనమ్ శ్రీనారాయణ ఉవాచ గణేశజననీ దుర్గా రాధా లక్ష్మీః సరస్వతీ । సావిత్రీ చ సృష్టివిధౌ ప్రకృతిః పఞ్చధా స్మృతా
శ్రీనారాయణుడు ఇలా అన్నాడు: గణేశుని తల్లి దుర్గా, రాధా, లక్ష్మీ, సరస్వతి, సావిత్రి — సృష్టిలో వీరిని ఐదు ప్రకృతి రూపాలుగా గుర్తిస్తారు.
నారద ఉవాచ ఆవిర్బభూవ సా కేన కా వా సా జ్ఞానినాంవర । కిం వా తల్లక్షణం సాధో బభూవ పఞ్చధా కథమ్
నారదుడు ఇలా అడిగాడు: ఆమే ఎవరి వల్ల ప్రकटించబడింది? ఆమే ఎవరు? జ్ఞానులలో శ్రేష్ఠుడా! ఆమె లక్షణాలు ఏమిటి? ఐదు రూపాలుగా ఎలా మారింది?
సర్వాసాం చరితం పూజావిధానం గుణ ఈప్సితః । అవతారః కుత్ర కస్యాస్తన్మే వ్యాఖ్యాతుమర్హసి
వాటి కార్యాలు, పూజావిధానం, గుణాలు, కోరిన అవతారాలు, ఎక్కడ ఎవరు అవతరించారు అన్నదీ నాకు వివరించండి.
శ్రీనారాయణ ఉవాచ ప్రకృతేర్లక్షణం వత్స కో వా వక్తుం క్షమో భవేత్ । కిఞ్చిత్తథాపి వక్ష్యామి యచ్ఛ్రుతం ధర్మవక్త్రతః
శ్రీనారాయణుడు ఇలా అన్నాడు: వత్సా, ప్రకృతికి గల లక్షణాన్ని పూర్తిగా వివరించగలవాడు ఎవరు? అయినా, నేను ధర్ముని వచనాల ద్వారా విన్న కొంత భాగాన్ని నీకు చెబుతాను.
ప్రకృష్టవాచకః ప్రశ్న కృతిశ్చ సృష్టివాచకః । సృష్టౌ ప్రకృష్టా యా దేవీ ప్రకృతిః సా ప్రకీర్తితా
'ప్రకృష్ట' అనే పదం శ్రేష్ఠతను సూచిస్తుంది, 'కృతి' సృష్టిని తెలియజేస్తుంది. సృష్టిలో అత్యుత్తమమైన దేవిని ప్రకృతి అని అంటారు.
గుణే సత్త్వే ప్రకృష్టే చ ప్రశబ్దో వర్తతే శ్రుతః । మధ్యమే రజసి కృశ్చ తిశబ్దస్తమసి స్మృతః
సత్త్వగుణం ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు 'ప్ర' అనే అక్షరం వినిపిస్తుంది. మధ్యస్థమైన రజోగుణంలో 'కృ' అనే అక్షరం, తమోగుణంలో 'తి' అనే అక్షరం గుర్తించబడుతుంది.
త్రిగుణాత్మస్వరూపా యా సా చ శక్తిసమన్వితా । ప్రధానా సృష్టికరణే ప్రకృతిస్తేన కథ్యతే
మూడు గుణాల స్వరూపంగా, శక్తితో కూడిన ఆ దేవి సృష్టిలో ప్రధానంగా ఉండి, అందువల్ల ప్రకృతి అని పిలవబడుతుంది.
ప్రథమే వర్తతే ప్రశ్న కృతిశ్చ సృష్టివాచకః । సృష్టేరాదౌ చ యా దేవీ ప్రకృతిః సా ప్రకీర్తితా
మొదట 'ప్ర' అనే అక్షరం ఉంటుంది, 'కృతి' సృష్టిని తెలియజేస్తుంది. సృష్టి ప్రారంభంలో ఉన్న ఆ దేవిని ప్రకృతి అని అంటారు.
యోగేనాత్మా సృష్టివిధౌ ద్విధారూపో బభూవ సః । పుమాంశ్చ దక్షిణార్ధాఙ్గో వామార్ధా ప్రకృతిః స్మృతా
సృష్టిలో యోగబలంతో ఆత్మ రెండు రూపాలుగా మారింది. కుడివైపు పురుషుడు, ఎడమవైపు భాగం ప్రకృతి అని గుర్తించబడింది.
సా చ బ్రహ్మస్వరూపా చ నిత్యా సా చ సనాతనీ । యథాఽఽత్మా చ తథా శక్తిర్యథాగ్నౌ దాహికా స్థితా
ఆమె బ్రహ్మస్వరూపిణి, నిత్యమైనది, శాశ్వతమైనది. ఆత్మ ఎలా ఉంటే, శక్తి కూడా అలాగే ఉంటుంది. అగ్నిలో దహనశక్తి ఉన్నట్లే ఆమెలో శక్తి ఉంటుంది.
అత ఏవ హి యోగీన్ద్రైః స్త్రీపుమ్భేదో న మన్యతే । సర్వం బ్రహ్మమయం బ్రహ్మఞ్ఛశ్వత్సదపి నారద
అందుకే, నారదా, యోగులు స్త్రీ-పురుష భేదాన్ని ఎప్పుడూ గుర్తించరు. సర్వం బ్రహ్మమయం, బ్రహ్మ మాత్రమే శాశ్వతం.
స్వేచ్ఛామయస్యేచ్ఛయా చ శ్రీకృష్ణస్య సిసృక్షయా । సాఽఽవిర్బభూవ సహసా మూలప్రకృతిరీశ్వరీ
తన స్వేచ్ఛతో, శ్రీకృష్ణుని సంకల్పంతో, మూలప్రకృతి అయిన ఈశ్వరి అకస్మాత్తుగా ప్రబలంగా ప్రత్యక్షమైంది.
తదాజ్ఞయా పఞ్చవిధా సృష్టికర్మవిభేదికా । అథ భక్తానురోధాద్వా భక్తానుగ్రహవిగ్రహా
ఆమె ఆజ్ఞతో సృష్టి ఐదు విధాలుగా విభజించబడింది. భక్తుల కోరికకు అనుగుణంగా, వారికి అనుగ్రహం చేయడానికి ఆమె అనేక రూపాలు ధరించింది.
గణేశమాతా దుర్గా యా శివరూపా శివప్రియా । నారాయణీ విష్ణుమాయా పూర్ణబ్రహ్మస్వరూపిణీ
ఆమె గణేశుని తల్లి అయిన దుర్గ, శివస్వరూపిణి, శివప్రియ. ఆమె నారాయణి, విష్ణుమాయ, పరబ్రహ్మస్వరూపిణి.
బ్రహ్మాదిదేవైర్మునిభిర్మనుభిః పూజితా స్తుతా । సర్వాధిష్ఠాతృదేవీ సా శర్వరూపా సనాతనీ
బ్రహ్మ మొదలైన దేవతలు, మునులు, మనువులు ఆమెను పూజించి, స్తుతించారు. ఆమె సర్వాధిష్ఠాత్రి దేవి, శర్వరూపిణి, శాశ్వతమైనది.
ధర్మసత్యపుణ్యకీర్తిర్యశోమఙ్గలదాయినీ । సుఖమోక్షహర్షదాత్రీ శోకార్తిదుఃఖనాశినీ
ఆమె ధర్మం, సత్యం, పుణ్యం, కీర్తి, యశస్సు, మంగళాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. సుఖం, మోక్షం, ఆనందాన్ని ఇస్తుంది. శోకంతో బాధపడే వారి దుఃఖాన్ని తొలగిస్తుంది.
శరణాగతదీనార్తపరిత్రాణపరాయణా । తేజఃస్వరూపా పరమా తదధిష్ఠాతృదేవతా
శరణు కోరిన, దుర్భలమైన, బాధపడే వారిని రక్షించడంలో ఆమె నిమగ్నమై ఉంటుంది. ఆమె తేజస్సుతో కూడిన పరమశక్తి, అన్నిటికీ అధిష్ఠాన దేవత.
సర్వశక్తిస్వరూపా చ శక్తిరీశస్య సన్తతమ్ । సిద్ధేశ్వరీ సిద్ధిరూపా సిద్ధిదా సిద్ధిరీశ్వరీ
ఆమె అన్ని శక్తుల స్వరూపిణి, భగవంతుని శక్తి ఎప్పుడూ ఆమెలో ఉంటుంది. ఆమె సిద్ధేశ్వరి, సిద్ధిరూపిణి, సిద్ధిని ప్రసాదించే దేవి, సిద్ధుల అధిపతి.
బుద్ధిర్నిద్రా క్షుత్పిపాసా ఛాయా తన్ద్రా దయా స్మృతిః । జాతిః క్షాన్తిశ్చ భ్రాన్తిశ్చ శాన్తిః కాన్తిశ్చ చేతనా
ఆమె బుద్ధి, నిద్ర, ఆకలి, దాహం, నీడ, మత్తు, దయ, స్మృతి, జననం, సహనం, మాయ, శాంతి, కాంతి, చైతన్యంగా ఉంటుంది.
తుష్టిః పుష్టిస్తథా లక్ష్మీర్ధృతిర్మాయా తథైవ చ । సర్వశక్తిస్వరూపా సా కృష్ణస్య పరమాత్మనః
ఆమె తృప్తి, పోషణ, లక్ష్మి, స్థిరత్వం, మాయ కూడా. ఆమె కృష్ణుని పరమాత్ముని అన్ని శక్తుల స్వరూపిణి.
ఉక్తః శ్రుతౌ శ్రుతగుణశ్చాతిస్వల్పో యథాగమమ్ । గుణోఽస్త్యనన్తోఽనన్తాయా అపరాం చ నిశామయ
వేదాలలో ఆమె గుణాల గురించి చెప్పింది చాలా తక్కువ, సంప్రదాయానుసారం. ఆమె గుణాలు అనంతమైనవి, నారదా, ఇప్పుడు ఇంకొన్ని విను.
శుద్ధసత్త్వస్వరూపా యా పద్మా సా పరమాత్మనః । సర్వసమ్పత్స్వరూపా సా తదధిష్ఠాతృదేవతా
శుద్ధమైన సత్వగుణంతో ఉన్న పద్మా, పరమాత్మునికి చెందినది. ఆమె అన్ని ఐశ్వర్యాల స్వరూపిణి, వాటికి అధిపతిగా ఉంటుంది.
కాన్తాతిదాన్తా శాన్తా చ సుశీలా సర్వమఙ్గలా । లోభమోహకామరోషమదాహఙ్కారవర్జితా
ఆమె అతి అందమైనది, అత్యంత నియమంతో, శాంతంగా, మంచి స్వభావంతో, అన్ని విధాల మంగళకరమైనది. ఆమెకు లోభం, మోహం, కామం, కోపం, మదం, అహంకారం లేవు.
భక్తానురక్తా పత్యుశ్చ సర్వాభ్యశ్చ పతివ్రతా । ప్రాణతుల్యా భగవతః ప్రేమపాత్రం ప్రియంవదా
ఆమె భక్తుల పట్ల, భర్త పట్ల ఎంతో అనురాగంతో ఉంటుంది. అందరిలోనూ భర్తకు అత్యంత విధేయురాలు, భగవంతునికి ప్రాణప్రియురాలు, ప్రేమకు పాత్రురాలు, మధురంగా మాట్లాడే వాడి.
సర్వసస్యాత్మికా దేవీ జీవనోపాయరూపిణీ । మహాలక్ష్మీశ్చ వైకుణ్ఠే పతిసేవారతా సతీ
ఈ దేవి అన్ని పంటలకు ప్రాణస్వరూపిణి, జీవనోపాధికి మూలం. వైకుంఠంలో ఆమె మహాలక్ష్మి, భర్త సేవలో నిత్యం నిమగ్నురాలు, సతీ స్వభావంతో ఉంటుంది.
స్వర్గే చ స్వర్గలక్ష్మీశ్చ రాజలక్ష్మీశ్చ రాజసు । గృహేషు గృహలక్ష్మీశ్చ మర్త్యానాం గృహిణాం తథా
స్వర్గంలో ఆమె దేవతలకు ఐశ్వర్యం, రాజులకు రాజలక్ష్మి, ఇళ్లలో ఆమె గృహలక్ష్మి, మానవుల్లో గృహిణిగా వెలుగుతుంది.
సర్వప్రాణిషు ద్రవ్యేషు శోభారూపా మనోహరా । కీర్తిరూపా పుణ్యవతాం ప్రభారూపా నృపేషు చ
ప్రతి జీవిలో, వస్తువులో ఆమె అందంగా, ఆకర్షణీయంగా కనిపిస్తుంది. పుణ్యవంతులకు ఆమె కీర్తి స్వరూపిణి, రాజులకు ప్రభాస్వరూపిణి.