వహ్నినా ద్రవమాణస్య నితరాం బ్రహ్మసమ్భవ । సమ్భావనేన స్వస్యైవ యోఽధమోఽపి నరాధమః
బ్రహ్మసంతానం అయినవారికి, అగ్నిలో కరిగిన ఇనుము పోసినప్పుడు, తమ జన్మను గొప్పగా భావించి—
విద్యాజన్మతపోవర్ణాశ్రమాచారవతో నరాన్ । వరీయసోఽపి న బహు మన్యతే పురుషాధమః
విద్య, జన్మ, తపస్సు, వర్ణాశ్రమాచారంలో ఉన్నవారిని గౌరవించని, ఎంత గొప్పవారైనా లెక్కచేయని, అతి నీచుడు—
స నీయతే యమభటైః క్షారకర్దమనామకే । నిరయేఽర్వాక్శిరా ఘోరా దురన్తయాతనాశ్నుతే
అటువంటి వాడిని యముని దూతలు క్షారకర్దమం అనే నరకంలో తలకిందుగా తీసుకెళ్తారు. అక్కడ అతడు భయంకరమైన, అంతం లేని బాధలు అనుభవిస్తాడు.
యే వై నరా యజన్త్యన్యం నరమేధేన మోహితాః । స్త్రియోఽపి వా నరపశుం ఖాదన్త్యత్ర మహామునే
ఎవరైతే మానవబలి ఇస్తారో, లేదా స్త్రీలు మానవ మాంసాన్ని తింటారో, మహామునీ!
పశవో నిహితాస్తే తు యమసద్యని సఙ్గతాః । సౌనికా ఇవ తే సర్వే విదార్య శితధారయా
అక్కడ బలి ఇచ్చిన జంతువులు యముని సభలో చేరతారు. మాంసకూర్చే వారు, మాంసకుటుంబులు, అందరూ పదునైన కత్తులతో ముక్కలు ముక్కలుగా చీల్చుతారు.
అసృక్పిబన్తి నృత్యన్తి గాయన్తి బహుధా మునే । యథేహ మాంసభోక్తారః పురుషాదా దురాసదాః
వారు రక్తాన్ని తాగుతూ, నాట్యం చేస్తూ, అనేక విధాలుగా పాటలు పాడుతారు, మునీశ్వరా! ఇక్కడ మాంసం తినేవారు ఎలా భయంకరమైన మానవ మాంసాహారులు ఉంటారో, అలా అక్కడ వారు ఉంటారు.
అనాగసోఽపి యేఽరణ్యే గ్రామే వా బ్రహ్మపుత్రక । వైశ్రమ్భకైరుపసృతాన్విశ్రమ్భయ్యజిజీవిషూన్
బ్రహ్మపుత్రుడా, ఎవరికీ దోషం లేకపోయినా, అడవిలోనో గ్రామంలోనో, మోసగాళ్లు దగ్గరికి వచ్చి, వారిని నమ్మి జీవించాలనుకుంటే—
శూలసూత్రాదిషు ప్రోతాన్క్రీడనోత్కారకానివ । పాతయన్తి చ తే ప్రేత్య శూలపాతే పతన్తి హ
వారిని కఠినంగా కట్టేసి, కఠినమైన కఱ్ఱలపై పొడుచుతారు, ఆటబొమ్మలుగా చేసుకుంటారు; మరణించిన తర్వాత, వారు శూలపాత అనే నరకంలో పడిపోతారు.
శూలాదిషు ప్రోతదేహాః క్షుత్తృడ్భ్యాం చాతిపీడితాః । తిగ్మతుణ్డైః కఙ్కబకైరితశ్చేతశ్చ తాడితాః
వారి శరీరాలు కఱ్ఱలపై పొడుచబడి, ఆకలి దాహాలతో చాలా బాధపడతారు; గద్దలు, కాకులు తీవ్రమైన ముక్కులతో వారిని ఇక్కడ అక్కడ కొడతాయి.
పీడితా ఆత్మశమలం బహుధా సంస్మరన్తి హి । యే భూతానుద్వేజయన్తి నరా ఉల్బణవృత్తయః
ఈ బాధల్లో వారు తమ పాపాలను ఎన్నో విధాలుగా గుర్తు చేసుకుంటారు; ఇతర జీవులను బాధించే క్రూరమైన మనుషులు—
యథా సర్పాదికాస్తేఽపి నరకే నిపతన్తి హి । దన్దశూకాభిధానే చ యత్రోత్తిష్ఠన్తి సర్వతః
పాములు మొదలైనవి ఎలా నరకంలో పడిపోతాయో, అలాంటి వారూ దండశూక అనే నరకంలో పడిపోతారు, అక్కడ ఆ జంతువులు అన్నిచోట్ల కనిపిస్తాయి.
పఞ్చాననః సప్తముఖా గ్రసన్తి నరకాగతాన్ । యథా బిలేశయా విప్ర క్రూరబుద్ధిసమన్వితాః
అక్కడ ఐదు లేదా ఏడు నోళ్లున్న ప్రాణులు నరకంలోకి వచ్చిన వారిని మింగేస్తారు, గుహల్లో ఉండే క్రూరమైన జంతువులు ఎలా చేస్తాయో అలాగే.
యేఽవటేషు కుసూలాదిగుహాదిషు నిరున్ధతే । తానముత్రోద్యతకరాః కీనాశపరిసేవకాః ॥ ౧౯ తేష్వేవోపవిశిత్వా చ సగరేణ చ వహ్నినా । ధూమేన చ నిరున్ధన్తి పాపకర్మరతాన్నరాన్
ఎవరైనా ఇతరులను గుంతల్లో, కఱ్ఱల మీద, గుహల్లో బంధిస్తే—అక్కడ యముని సేవకులు చేతులు పైకి ఎత్తి వారిని పట్టుకుంటారు; అక్కడే కూర్చుని, అగ్ని, పొగ, సముద్రంతో పాపులైన వారిని బాధిస్తారు.
యోఽతిథీన్సమయప్రాప్తాన్దిధక్షురివ చక్షుషా । పాపేనేహాలోకయేచ్చ స్వయం గృహపతిర్ద్విజః
ఓ ద్విజుడా, యజమాని సమయానికి వచ్చిన అతిథులను అగ్నిలా మండే చూపుతో, పాపబుద్ధితో చూస్తే—
తస్యాపి పాపదృష్టేర్హి నిరయే యమకిఙ్కరాః । అక్షిణీ వజ్రతుణ్డా యే కఙ్కాః కాకవటాదయః
ఆ పాపదృష్టికి ఫలితంగా, నరకంలో యముని సేవకులు వజ్రమైన ముక్కులు కలిగిన కాకులు, గద్దలు అతని కళ్లపై దాడి చేస్తారు.
గృధ్రాః క్రూరతరాశ్చాపి ప్రసహ్యోత్పాటయన్తి హి । య ఆఢ్యాభిమతిర్యాతి అహఙ్కృత్యాతిగర్వితః
ఇంకా క్రూరమైన గద్దలు అతని కళ్లను బలవంతంగా పీకేస్తాయి; ధనికుడై, అహంకారంతో నిండినవారు—
తిర్యక్ప్రేక్షణ ఏవాత్రాభివిశఙ్కీ నరాధమః । చిన్తయార్థస్య సర్వత్రాయతివ్యయస్వరూపయా
అలాంటి నీచుడు అందరినీ అనుమానంగా చూస్తూ, ఎప్పుడూ తన ధనాన్ని, దాని నష్టం గురించి ఆందోళనపడతాడు.
శుష్యద్ధృదయవక్త్రశ్చ నిర్వృతిం నైవ గచ్ఛతి । గ్రహవద్రక్షతే చార్థం స ప్రేతో యమకిఙ్కరైః
వాడి హృదయం, నోరు ఎండిపోతాయి, ఎప్పుడూ శాంతిని పొందడు; భూతంలా తన ధనాన్ని పట్టుకుని, యముని సేవకుల కాపడులో ఉంటాడు.
సూచీముఖే చ నరకే పాత్యతే నిజకర్మణా । విత్తగ్రహం చ పురుషం వాయకా ఇవ యామ్యకాః
తన పాపకర్మ వల్ల వాడు సూచిముఖ నరకంలో పడిపోతాడు; ధనానికి ఆశపడి ఉన్నవారిని యముని సేవకులు నూలుతో నేసేవారు లాగా కట్టేస్తారు.
కిఙ్కరాః సర్వతోఽఙ్గేషు సూత్రైః పరివయన్తి హి । ఏతే బహువిధా విప్ర నరకాః పాపకర్మణామ్
యముని సేవకులు అతని అన్ని అవయవాలను నూలుతో చుట్టేస్తారు; ఇవే పాపకర్మ చేసినవారికి అనేకరకాల నరకాలు, ఓ బ్రాహ్మణుడా.
నరాణాం శతశః సన్తి యాతనాస్థానభూమయః । సహస్రశోఽపి దేవర్షే ఉక్తానుక్తాంస్తథాపి హి
మనుషులకు వందలాది బాధాకరమైన నరకస్థానాలు ఉన్నాయి; ఇంకా వెయ్యిలాది, ఓ దేవర్షీ, చెప్పినవి, చెప్పనివి కూడా ఉన్నాయి.
విశన్తి నరకానేతాన్యాతనాబహులాన్మునే । తథా ధర్మపరాశ్చాపి లోకాన్యాన్తి సుఖోద్గతాన్
ఓ మునీశ్వరా, ఎన్నో బాధలతో నిండిన ఈ నరకాల్లో మనుషులు పడతారు; ధర్మాన్ని పాటించే వారు మాత్రం సుఖంగా ఉండే లోకాలను పొందుతారు.
స్వధర్మో బహుధా గీతో యథా తవ మహామునే । దేవీపూజనరూపో హి దేవ్యారాధనలక్షణః
నీ స్వధర్మం ఎన్నో విధాలుగా వివరించబడింది, ఓ మహామునీ; అది దేవిని పూజించడం, ఆమెను భక్తితో ఆరాధించడం ద్వారా తెలుస్తుంది.
యేనానుష్ఠితమాత్రేణ నరో న నరకం వ్రజేత్ । సా దేవీ భవపాథోధేరుద్ధర్త్రీ పూజితా నృణామ్
దీనిని కేవలం ఆచరించినవాడు నరకానికి పోడు; ఆ దేవి పూజించబడితే, జనులను సంసారసాగరంలో నుంచి రక్షించే తారకురాలు.
దేవీపూజనవిధినిరూపణమ్ నారద ఉవాచ ధర్మశ్చ కీదృశస్తాత దేవ్యారాధనలక్షణః । కథమారాధితా దేవీ సా దదాతి పరం పదమ్
నారదుడు ఇలా అడిగాడు: ప్రభూ! దేవిని భక్తితో పూజించే ధర్మం ఎలా ఉంటుంది? ఆ దేవిని ఎలా పూజిస్తే, ఆమె పరమ పదాన్ని ప్రసాదిస్తుంది?
ఆరాధనవిధిః కో వా కథమారాధితా కదా । కేన సా దుర్గనరకాద్దుర్గా త్రాణప్రదా భవేత్
ఆమెను పూజించే విధానం ఏమిటి? ఎప్పుడు, ఎలా పూజించాలి? ఎవరు పూజిస్తే, దుర్గాదేవి ఘోరమైన నరకాలనుండి, కష్టాలనుండి రక్షణనిచ్చే దేవతగా మారుతుంది?
శ్రీనారాయణ ఉవాచ దేవర్షే శృణు చిత్తైకాగ్ర్యేణ మే విదుషాం వర । యథా ప్రసీదతే దేవీ ధర్మారాధనతః స్వయమ్
శ్రీనారాయణుడు ఇలా అన్నాడు: దేవర్షీ! మనసు ఏకాగ్రతతో విను. ధర్మబద్ధంగా పూజిస్తే దేవి ఎలా ప్రసన్నమవుతుందో నేను చెప్పుతాను.
స్వధర్మో యాదృశః ప్రోక్తస్తం చ మే శృణు నారద । అనాదావిహ సంసారే దేవీ సశృజితా స్వయమ్
నారదా! ఎవరి ధర్మం ఎలా ఉండాలనేది నేను చెప్పుతాను. ఈ ఆది లేని సంసారంలో దేవి తానే సృష్టించి, అన్నింటినీ నిర్వహించుతుంది.
పరిపాలయతే ఘోరసఙ్కటాదిషు సా మునే । సా దేవీ పూజ్యతే లోకైర్యథావత్తద్విధిం శృణు
మహర్షీ! ఘోరమైన కష్టాలలో దేవి రక్షణనిస్తుంది. ఆ దేవిని ప్రజలు యథావిధిగా పూజించాలి. ఆ విధానాన్ని విను.
ప్రతిపత్తిథిమాసాద్య దేవీమాజ్యేన పూజయేత్ । ఘృతం దద్యాద్ బ్రాహ్మణాయ రోగహీనో భవేత్సదా
పాడ్యమి రోజున దేవిని నెయ్యితో పూజించాలి. ఒక బ్రాహ్మణునికి నెయ్యి దానం చేస్తే, ఎప్పుడూ రోగాలు కలగవు.