సన్దేహోఽయం మహాంస్తాత విదేహే పరివర్తతే । మోక్షః కిం వదతాం శ్రేష్ఠ సౌగతానామివాపరః
ఓ తండ్రి, ఈ గొప్ప సందేహం విదేహుడి గురించి నాకు కలుగుతోంది. ముక్తి అంటే బౌద్ధుల ముక్తిలా ఉందా, లేక వేరేలా ఉందా?
కథం భుక్తమభుక్తం స్యాదకృతం చ కృతం కథమ్ । వ్యవహారః కథం త్యాజ్య ఇన్ద్రియాణాం మహామతే
తిన్నది తిననట్టుగా, చేయనిది చేసినట్టుగా ఎలా అవుతుంది? ఓ మహామతి, ఇంద్రియాల విషయాలను ఎలా వదిలేయాలి?
మాతా పుత్రస్తథా భార్యా భగినీ కులటా తథా । భేదాభేదః కథం న స్యాద్యద్యేతన్ముక్తతా కథమ్
తల్లి, కుమారుడు, భార్య, అక్క, వేశ్య — వీటిలో భేదం లేక భేదాభావం లేకుండా ఎలా ఉండగలుగుతారు? అలా అయితే ముక్తి అంటే ఏమిటి?
కటు క్షారం తథా తీక్ష్ణాం కషాయం మిష్టమేవ చ । రసనా యది జానాతి భుంక్తే భోగాననుత్తమాన్
రుచి తెలిసిన నాలుక, చేదు, ఉప్పు, కారం, కషాయం, తీపి రుచులను గ్రహిస్తే, అద్భుతమైన భోగాలను అనుభవిస్తుంది.
శీతోష్ణుసుఖదుఃఖాదిపరిజ్ఞానం యదా భవేత్ । ముక్తతా కీదృశీ తాత సన్దేహోఽయం మమాద్భుతః
చలి, వేడి, సుఖం, దుఃఖం వంటి అనుభూతులు తెలిసినప్పుడు, ఓ తండ్రి, అలాంటి ముక్తి ఎలా ఉంటుంది? ఈ సందేహం నాకు ఆశ్చర్యంగా ఉంది.
శత్రుమిత్రపరిజ్ఞానం వైరం ప్రీతికరం సదా । వ్యవహారే పరే తిష్ఠన్కథం న కురుతే నృపః
శత్రువు, మిత్రుడు అని తెలుసుకుంటూ, ద్వేషం, ప్రేమ ఎప్పుడూ ఉండగా, రాజు లోకవ్యవహారంలో ఉండి వాటిని ఎలా అనుసరించడు?
చౌరం వా తాపసం వాపి సమానం మన్యతే కథమ్ । అసమా యది బుద్ధిః స్యాన్ముక్తతా తర్హి కీదృశీ
దొంగను, తపస్సు చేసే వాడిని ఒకేలా ఎలా చూడగలరు? వివేకం లేకపోతే, అలాంటి విముక్తి ఎలా ఉంటుంది?
దృష్టపూర్వో న మే కశ్చిజ్జీవన్ముక్తశ్చ భూపతిః । శఙ్కేయం మహతీ తాత గృహే ముక్తః కథం నృపః
జీవన్ముక్తుడైన రాజును నేను ఎప్పుడూ చూడలేదు, ఓ రాజా! ఇల్లు వదలకుండా రాజు విముక్తుడు ఎలా అవుతాడో నాకు పెద్ద సందేహం ఉంది.
దిదృక్షా మహతీ జాతా శ్రుత్వా తం భూపతిం తథా । సన్దేహవినివృత్త్యర్థం గచ్ఛామి మిథిలాం ప్రతి
ఆ రాజు గురించి విని, అతన్ని చూడాలనే పెద్ద ఆసక్తి నాకు కలిగింది. నా సందేహాన్ని తీర్చుకోవడానికి మిథిలా నగరానికి వెళ్తాను.
శుకస్య రాజమన్దిరప్రవేశవర్ణనమ్ సూత ఉవాచ ఇత్యుక్త్వా పితరం పుత్రః పాదయోః పతితః శుకః । బద్ధాఞ్జలిరువాచేదం గన్తుకామో మహామనాః
సూతుడు చెప్పాడు: ఇలా తన తండ్రితో చెప్పి, శుకుడు అతని పాదాలకు నమస్కరించి, చేతులు జోడించి, వెళ్లాలనే ఉద్దేశంతో ఇలా అన్నాడు.
ఆపృచ్ఛే త్వాం మహాభాగ గ్రాహ్యం తే వచనం మయా । విదేహాన్ద్రష్టుమిచ్ఛామి పాలితాఞ్జనకేన తు
ఓ మహాభాగ! నేను మీకు వీడ్కోలు చెబుతున్నాను. మీరు చెప్పిన మాటలు నేను తప్పక పాటించాలి. జనకుడు పాలిస్తున్న విదేహ దేశాన్ని చూడాలని ఉంది.
వినా దణ్డం కథం రాజ్యం కరోతి జనకః కిల । ధర్మే న వర్తతే లోకో దణ్డశ్చేన్న భవేద్యది
జనకుడు శిక్ష లేకుండా రాజ్యాన్ని ఎలా పాలిస్తున్నాడు? శిక్ష లేకపోతే, ప్రజలు ధర్మాన్ని పాటించరా?
ధర్మస్య కారణం దణ్డో మన్వాదిప్రహితః సదా । స కథం వర్తతే తాత సంశయోఽయం మహాన్మమ
ధర్మానికి కారణం శిక్షే, అది మనువు మొదలైనవారు ఎప్పుడూ స్థాపించారు. అక్కడ అది ఎలా జరుగుతుందో, నాన్నా, నాకు ఈ విషయం మీద పెద్ద సందేహం ఉంది.
మమ మాతా త్వియం వన్ధ్యా తద్వద్భాతి విచేష్టితమ్ । పృచ్ఛామి త్వాం మహాభాగ గచ్ఛామి చ పరన్తప
నాకు తల్లి లేరు, ఆమె ప్రవర్తన కూడా విచిత్రంగా ఉంది. ఈ విషయాన్ని మిమ్మల్ని అడుగుతున్నాను, మహాభాగా! ఇప్పుడు నేను వెళ్తాను, శత్రువులను జయించే వాడా!
సూత ఉవాచ తం దృష్ట్వా గన్తుకామం చ శుకం సత్యవతీసుతః । ఆలిఙ్గ్యోవాచ పుత్రం తం జ్ఞానినం నిఃస్పృహం దృఢమ్
సూతుడు చెప్పాడు: వెళ్లాలని ఉత్సాహంగా ఉన్న శుకుణ్ని చూసి, సత్యవతీ కుమారుడు వ్యాసుడు తన నిర్లోభి, జ్ఞానవంతుడైన కుమారుడిని ఆలింగనం చేసి ఇలా అన్నాడు.
వ్యాస ఉవాచ స్వస్త్యస్తు శక దీర్ఘాయుర్భవ పుత్ర మహామతే । సత్యాం వాచం ప్రదత్త్వా మే గచ్ఛ తాత యథాసుఖమ్
వ్యాసుడు అన్నాడు: శుకా! నీకు మంగళం కలగాలి, దీర్ఘాయుష్మాన్ కావాలి, మహామతుడా! నాకు మాటిచ్చి, నీవు ఎలా అనుకుంటే అలా వెళ్ళు, నా బిడ్డా!
ఆగన్తవ్యం పునర్గత్వా మమాశ్రమమనుత్తమమ్ । న కుత్రాపి చ గన్తవ్యం త్వయా పుత్ర కథఞ్చన
నీవు వెళ్లి తిరిగి తప్పక నా ఆశ్రమానికి రావాలి. ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ, నా కుమారా, నీవు ఇంకెక్కడికీ పోకూడదు.
సుఖం జీవామి పుత్రాహం దృష్ట్వా తే ముఖపఙ్కజమ్ । అపశ్యన్దుఃఖమాప్నోమి ప్రాణస్త్వమసి మే సుత
నీ ముఖ పద్మాన్ని చూస్తే నేను సంతోషంగా ఉంటాను, బిడ్డా! నిన్ను చూడకపోతే నాకు దుఃఖం కలుగుతుంది. నువ్వే నా ప్రాణం, నా కుమారుడా!
దృష్ట్వా త్వం జనకం పుత్ర సన్దేహం వినివర్త్య చ । అత్రాగత్య సుఖం తిష్ఠ వేదాధ్యయనతత్పరః
జనకుణ్ని చూసి, నీ సందేహాన్ని తీర్చుకుని, ఇక్కడికి వచ్చి, వేదాధ్యయనంలో నిమగ్నంగా సుఖంగా ఉండు.
సూత ఉవాచ ఇత్యుక్తః సోఽభివాద్యార్యం కృత్వా చైవ ప్రదక్షిణామ్ । చలితస్తరసాతీవ ధనుర్ముక్తః శరో యథా
సూతుడు చెప్పాడు: ఇలా అన్న తర్వాత, అతను ఆ మహనీయుడికి నమస్కరించి, ప్రదక్షిణ చేసి, విల్లు నుండి విడిచిన బాణంలా వేగంగా బయలుదేరాడు.
సమ్పశ్యన్వివిధాన్దేశాఁల్లోకాంశ్చ విత్తధర్మిణః । వనాని పాదపాంశ్చైవ క్షేత్రాణి ఫలితాని చ
వివిధ దేశాలను, ధనమూ ధర్మమూ కోరే ప్రజలను, అరణ్యాలను, చెట్లను, పండిన పొలాలను చూడసాగాడు.
తాపసాంస్తప్యమానాంశ్చ యాజకాన్దీక్షయాన్వితాన్ । యోగాభ్యాసరతాన్యోగివానప్రస్థాన్వనౌకసః
తపస్సు చేసే asceticలను, యజ్ఞాల్లో నిమగ్నమైన యాజకులను, యోగాభ్యాసంలో తలమునకలైన యోగులను, వనప్రస్థులను, అరణ్యంలో నివసించే వారిని చూశాడు.
శైవాన్పాశుపతాంశ్చైవ సౌరాఞ్ఛాక్తాంశ్చ వైష్ణవాన్ । వీక్ష్య నానావిధాన్ధర్మాఞ్జగామాతిస్మయన్మునిః
శైవులు, పాశుపతులు, సౌరులు, శాక్తులు, వైష్ణవులు—ఇలా అనేక ధర్మ మార్గాలను చూసి ఆ ముని ఆశ్చర్యపోయాడు.
వర్షద్వయేన మేరుం చ సముల్లఙ్ఘ్య మహామతిః । హిమాచలం చ వర్షేణ జగామ మిథిలాం ప్రతి
రెండు సంవత్సరాల్లో మేరు పర్వతాన్ని దాటి, మరో సంవత్సరంలో హిమాచలాన్ని దాటి, మహామతి మిథిలా నగరానికి చేరుకున్నాడు.
ప్రవిష్టో మిథిలాం మధ్యే పశ్యన్సర్వర్ద్ధిముత్తమామ్ । ప్రజాశ్చ సుఖితాః సర్వాః సదాచారాః సుసంస్థితాః
మిథిలా నగరంలోకి ప్రవేశించినప్పుడు, అక్కడ ఉన్న గొప్ప ఐశ్వర్యాన్ని చూశాడు. ప్రజలు అందరూ సుఖంగా, మంచి ఆచారాలతో, స్థిరంగా జీవిస్తున్నారు.
క్షత్రా నివారితస్తత్ర కస్త్వమత్ర సమాగతః । కిం తే కార్యం వదస్వేతి పృష్టస్తేన న చాబ్రవీత్
అక్కడ ఒక రక్షకుడు అతన్ని ఆపి, "ఇక్కడికి ఎవరు వచ్చారు? నీకు ఏ పని ఉంది? చెప్పు!" అని అడిగాడు. కానీ అతను ఏమీ చెప్పలేదు.
నిఃసృత్య నగరద్వారాత్స్థితః స్థాణురివాచలః । విస్మితోఽతిహసంస్తస్థౌ వచో నోవాచ కిఞ్చన
నగర ద్వారం నుంచి బయటికి వచ్చి, ఒక స్తంభంలా కదలకుండా నిలబడి, ఆశ్చర్యంతో లోలోపల ఆలోచిస్తూ, ఒక్క మాట కూడా మాట్లాడలేదు.
ప్రతీహార ఉవాచ బ్రూహి మూకోఽసి కిం బ్రహ్మన్కిమర్థం త్వమిహాగతః । చలనం చ వినా కార్యం న భవేదితి మే మతిః
ద్వారపాలకుడు ఇలా అన్నాడు: "మాట్లాడు! బ్రాహ్మణా, నీవు మౌనంగా ఉన్నావా? ఇక్కడికి ఏ కారణంతో వచ్చావు? కదలకుండా ఏ పనీ జరగదు అని నా అభిప్రాయం."
రాజాజ్ఞయా ప్రవేష్టవ్యం నగరేఽస్మిన్సదా ద్విజ । అజ్ఞాతకులశీలస్య ప్రవేశో నాత్ర సర్వథా
"రాజు ఆజ్ఞ ప్రకారం, ద్విజుడా, ఈ నగరంలో ఎప్పుడూ నియమంగా ప్రవేశించాలి. ఎవరి వంశం, స్వభావం తెలియకపోతే, వారికి ప్రవేశం ఎప్పుడూ అనుమతించబడదు."
తేజస్వీ భాసి నూనం త్వం బ్రాహ్మణో వేదవిత్తమః । కులం కార్యం చ మే బ్రూహి యథేష్టం గచ్ఛ మానద
"నీవు ప్రకాశవంతంగా కనిపిస్తున్నావు, ఖచ్చితంగా బ్రాహ్మణుడవు, వేదాలు తెలిసినవాడవు. నీ వంశం, నీ పని ఏమిటో చెప్పు. ఆ తరువాత, ఓ గౌరవనీయుడా, నీ ఇష్టానుసారం వెళ్లవచ్చు."