యత్రాహిప్రవరాణాం చ శిరఃస్థైర్మణిరశ్మిభిః । నిత్యం తమః ప్రబాధ్యేత సదా ప్రస్ఫుటకాన్తిభిః
అక్కడ అగ్రగణ్యమైన సర్పాల తలలపై ఉన్న మణుల కాంతితో ఎప్పుడూ చీకటి తొలగిపోతూ, ప్రకాశవంతంగా మెరిసిపోతుంది.
న వా ఏతేషు వసతాం దివ్యౌషధిరసాయనైః । రసాన్నపానస్నానాద్యైర్నాధయో న చ వ్యాధయః
అక్కడ నివసించే వారికి దివ్య ఔషధాలు, రసాయనాలు, ఆహారం, పానీయం, స్నానం వలన ఎలాంటి వ్యాధులు, రుగ్మతలు కలుగవు.
వలీపలితజీర్ణత్వవైవర్ణ్యస్వేదగన్ధతాః । అనుత్సాహవయోఽవస్థా న బాధన్తే కదాచన
వాళ్లకు ముడతలు, తెల్లజుట్టు, వృద్ధాప్యం, రంగు మారడం, చెమట, దుర్గంధం, ఉత్సాహహీనత, యవ్వన హీనత ఎప్పుడూ బాధించవు.
కల్యాణానాం సదా తేషాం న చ మృత్యుభయం కుతః । భగవత్తేజసోఽన్యత్ర చక్రాచ్చైవ సుదర్శనాత్
వారు ఎప్పుడూ శుభంగా ఉండి, వారికి మరణ భయం ఉండదు. భగవంతుని తేజస్సు, సుదర్శన చక్రాన్ని తప్ప మరొకటి వారికి హాని చేయదు.
యస్మిన్ప్రవిష్టే దైతేయవధూనాం గర్భరాశయః । ప్రాయో భయాత్పతన్త్యేవ స్రవన్తి బ్రహ్మపుత్రక
బ్రహ్మ కుమారుడా! అతడు లోపలికి వచ్చినప్పుడు, దైత్య స్త్రీల గర్భాలు భయంతో ఎక్కువగా పడిపోతూ, బయటికి కారిపోతాయి.
అతలవితలసుతలలోకవర్ణనమ్ శ్రీనారాయణ ఉవాచ ప్రథమే వివరే విప్ర అతలాఖ్యే మనోరమే । మయపుత్రో బలో నామ వర్తతేఽఖర్వగర్వకృత్
శ్రీనారాయణుడు ఇలా చెప్పాడు: మొదటి అందమైన లోహంలో, అతల అనే స్థలంలో, మాయకు కుమారుడైన బల అనే వాడు, అపారమైన గర్వంతో అక్కడ నివసిస్తున్నాడు.
షణ్ణవత్యో యేన సృష్టా మాయాః సర్వార్థసాధికాః । మాయావినో యాశ్చ సద్యో ధారయన్తి చ కాశ్చన
అతడు తొంభై ఆరు రకాల మాయలను సృష్టించాడు. అవన్నీ అన్ని కోరికలను తీరుస్తాయి. కొందరు మాయగాళ్లు వాటిని వెంటనే నేర్చుకుని ప్రదర్శించగలుగుతారు.
జృమ్భమాణస్య యస్యైవ బలస్య బలశాలినః । స్త్రీగణా ఉపపద్యన్తే త్రయోలోకవిమోహనాః
ఆ బలుడు జమ్మినప్పుడు, అతని శక్తివంతమైన జమ్ముతో, మూడు లోకాల్ని మాయచేసే స్త్రీల గుంపులు అక్కడ పుట్టుకొస్తాయి.
పుంశ్చల్యశ్చైవ స్వైరిణ్యః కామిన్యశ్చేతి విశ్రుతాః । యా వై బిలాయనం ప్రేష్ఠం ప్రవిష్టం పురుషం రహః
ఆ స్త్రీలు పుంశ్చలులు, స్వేచ్ఛగా తిరిగే వారు, కామంతో ఉండే వారు అని ప్రసిద్ధి. వారు తమకు ప్రియమైన పురుషుడు రహస్యంగా ఆ బిలంలోకి వచ్చినప్పుడు—
రసేన హాటకాఖ్యేన సాధయిత్వా ప్రయత్నతః । స్వవిలాసావలోకానురాగస్మితవిగూహనైః
హాటక అనే ప్రత్యేక మద్యం తాగించి, తమ చూపులతో, ఆటపాటలతో, ప్రేమతో, మరుగున నవ్వులతో—
సంలాపవిభ్రమాద్యైశ్చ రమయన్త్యపి తాః స్త్రియః । యస్మిన్నుపయుక్తే జనో మనుతే బహుధా స్వయమ్
మధురమైన మాటలతో, ప్రేమభరితమైన ఆటలతో ఆ స్త్రీలు అతన్ని ఆనందింపజేస్తారు. అలా చేసినవాడు తాను ఎన్నో విధాలుగా భావించటం మొదలుపెడతాడు—
ఈశ్వరోఽహమహం సిద్ధో నాగాయుతబలో మహాన్ । ఆత్మానం మన్యమానః సన్మదాన్ధ ఇవ కథ్యతే
నేనే ప్రభువు, నేనే సిద్ధుడను, నాకు నాగల కోటి బలం ఉంది అని తాను తానే గొప్పవాడినని అనుకుంటూ, మదంతో మత్తులో మునిగిపోతాడు.
ఏవం ప్రోక్తా స్థితిశ్చాత్ర అతలస్య చ నారద । ద్వితీయవివరస్యాత్ర వితలస్య నిబోధత
ఇలా అతల లోక స్థితిని వివరించాను నారదా! ఇప్పుడు రెండవ లోహమైన విటల గురించి విను.
భూతలాధస్తలే చైవ వితలే భగవాన్భవః । హాటకేశ్వరనామాయం స్వపార్షదగణైర్వృతః
భూమి కింద ఉన్న విటలలో, హాటకేశ్వరుడు అనే పేరుతో భగవాన్ భవుడు తన సేవకులతో కలిసి నివసిస్తున్నాడు.
ప్రజాపతికృతస్యాపి సర్గస్య బృంహణాయ చ । భవాన్యా మిథునీభూయ ఆస్తే దేవాధిపూజితః
ప్రజాపతి సృష్టిని పెంచేందుకు, భవానితో కలిసి జంటగా దేవతలందరి పూజలు అందుకుంటూ అక్కడ ఉంటున్నాడు.
భవయోర్వీర్యసమ్భూతా హాటకీ సరిదుత్తమా । సమిద్ధో మరుతా వహ్నిరోజసా పిబతీవ హి
భవుడు, భవానిల కలయికతో హాటకీ అనే ఉత్తమ నది పుట్టింది. ఆ నది గాలి, అగ్ని శక్తితో మండుతూ, అన్నింటినీ పీల్చుకుంటూ పోతున్నట్టు కనిపిస్తుంది.
తన్నిష్ఠ్యూతం హాటకాఖ్యం సువర్ణం దైత్యవల్లభమ్ । దైత్యాఙ్గనా భూషణార్హం సదా తం ధారయన్తి హి
ఆ నదిలో నుంచి కారే హాటక అనే బంగారం, దైత్యులకు ఎంతో ఇష్టమైనది. దైత్య స్త్రీలు దాన్ని అలంకారంగా ఎప్పుడూ ధరిస్తారు.
తద్బిలాధస్తలాత్ప్రోక్తం సుతలాఖ్యం బిలేశ్వరమ్ । పుణ్యశ్లోకో బలిర్నామా ఆస్తే వైరోచనిర్మునే
ఆ బిలాల కింద ఉన్న సుతల అనే లోకానికి బిలేశ్వరుడు అధిపతి. అక్కడ విరోచనుని కుమారుడు, పుణ్యశ్లోకుడైన బలి నివసిస్తున్నాడు మునీశ్వరా!
మహేన్ద్రస్య చ దేవస్య చికీర్షుః ప్రియముత్తమమ్ । త్రివిక్రమోఽపి భగవాన్ సుతలే బలిమానయత్
మహేంద్రుడికి అత్యుత్తమమైన మేలు చేయాలని కోరుతూ, త్రివిక్రముడు అయిన భగవంతుడు బలిని సుతలలోకి తీసుకెళ్లాడు.
త్రైలోక్యలక్ష్మీమాక్షిప్య స్థాపితః కిల దైత్యరాట్ । ఇన్ద్రాదిష్వప్యలబ్ధా యా సా శ్రీస్తమనువర్తతే
మూడు లోకాల ఐశ్వర్యాన్ని తీసుకొని, ఆ దైత్యరాజు అక్కడ స్థాపించబడ్డాడు. ఇంద్రుడు మొదలైనవారికి అందని లక్ష్మీ దేవి అతనిని అనుసరిస్తోంది.
తమేవ దేవదేవేశమారాధయతి భక్తితః । వ్యపేతసాధ్వసోఽద్యాపి వర్తతే సుతలాధిపః
ఆ సుతలాధిపతి, దేవతల దేవుడైన వాడిని భక్తితో ఆరాధిస్తూ, ఎలాంటి భయం లేకుండా ఇప్పటికీ అక్కడే ఉన్నాడు.
భూమిదానఫలం హ్యేతత్పాత్రభూతేఽఖిలేశ్వరే । వర్ణయన్తి మహాత్మానో నైతద్యుక్తం చ నారద
భూమిని దానం చేసిన ఫలం ఇదే అని, సర్వేశ్వరుడు స్వయంగా దానిని స్వీకరించినప్పుడు ఫలం ఇలా వస్తుందని మహాత్ములు చెబుతారు. కానీ నారదా! ఇది తగినది కాదు.
వాసుదేవే భగవతి పురుషార్థప్రదే హరౌ । ఏతద్దానఫలం విప్ర సర్వథా నహి యుజ్యతే
ఓ బ్రాహ్మణా! వాసుదేవుడు, హరి, మనుష్యులకు కావలసిన అన్ని ఫలితాలు ప్రసాదించేవాడు. ఆయనకు ఈ దానం చేసిన ఫలితాన్ని మరే విధంగా సమానంగా పొందడం అసాధ్యం.
యస్యైవ దేవదేవస్య నామాపి వివశో గృణన్ । స్వకీయకర్మబన్ధీయగుణాన్విధునుతేఽఞ్జసా
దేవతలకే దేవుడైన ఆయన పేరును అనుకోకుండా కూడా ఉచ్చరిస్తే, మన కర్మ బంధాల వల్ల కలిగిన దోషాలు త్వరగా తొలగిపోతాయి.
యత్క్లేశబన్ధహానాయ సాంఖ్యయోగాదిసాధనమ్ । కుర్వతే యతయో నిత్యం భగవత్యఖిలేశ్వరే
బాధలు తొలగించేందుకు, యోగం, సాంక్యము వంటి మార్గాలను యతులు ఎప్పుడూ అఖిలేశ్వరుడైన భగవంతుని ధ్యానం చేస్తూ ఆచరిస్తారు.
న చాయం భగవానస్మాననుజగ్రాహ నారద । మాయామయం చ భోగానామైశ్వర్యం వ్యతనోత్పరమ్
నారదా! ఈ భగవంతుడు మనపై దయ చూపలేదు. బదులుగా మాయతో కూడిన అనుభవాలు, ఐశ్వర్యాన్ని మాత్రమే ఇచ్చాడు.
సర్వక్లేశాధిహేతుం తదాత్మానుస్మృతిమోషణమ్ । యం సాక్షాద్భగవాన్ విష్ణుః సర్వోపాయవిదీశ్వరః
మనకున్న బాధలకు మూలమైన ఆత్మస్మరణను పోగొట్టడం, అన్నిటినీ తెలిసిన ఈశ్వరుడైన విష్ణువు నేరుగా చేశాడు.
యాఞ్జాఛలేనాపహృతం సర్వస్వం దేహశేషకమ్ । అప్రాప్తాన్యోపాయ ఈశః పాశైర్వారుణసంభవైః
ఒక అభ్యర్థన పేరుతో మన సర్వస్వాన్ని, చివరకు శరీరం వరకూ తీసుకొని, వేరే మార్గం లేకపోయి, వరుణుని బందాలతో మనల్ని కట్టేశాడు.
బన్ధయిత్వావముచ్యాపి గిరిదర్యామివాబ్రవీత్ । అసావిన్ద్రో మహామూఢో యస్య మన్త్రీ బృహస్పతిః
మనల్ని బంధించి, మళ్లీ కొండ గుహలో విడిచిపెట్టిన తరువాత, 'బృహస్పతి మంత్రి అయిన ఇంద్రుడు ఎంత మూర్ఖుడు!' అని అన్నాడు.
ప్రసన్నమిమమత్యర్థమయాచల్లోకసమ్పదమ్ । త్రైలోక్యమిదమైశ్వర్యం కియదేవాతితుచ్ఛకమ్
ఆయన అనుగ్రహంతో నాకు వచ్చిన ఈ లోకాల సంపద, మూడు లోకాలపై రాజ్యాధికారం—ఇవి ఎంత తక్కువగా, నిస్సారంగా ఉన్నాయి!