యథాసంఖ్యం చ దేవర్షే శ్రుతిశ్చ జలభం తథా । కల్పితే కల్పనావిద్భిర్నేత్రయోర్దక్షవామయోః
దేవర్షీ, క్రమంగా చెవిలో, జలరాశిలో, నిపుణులచే నిర్ణయించబడిన విధంగా కుడి, ఎడమ కళ్లలో అమర్చబడ్డాయి.
ధనిష్ఠా చైవ మూలం చ కర్ణయోర్దక్షవామయోః । మఘాదీన్యష్టభానీహ దక్షిణాయనగాని చ
ధనిష్ఠ, మూల నక్షత్రాలు కుడి, ఎడమ చెవుల్లో; మఘ మొదలైన ఎనిమిది దక్షిణాయన నక్షత్రాలు కూడా ఇక్కడ అమర్చబడ్డాయి.
యుఞ్జీత వామపార్శ్వీయవంక్రిషు క్రమతో మునే । తథైవ మృగశీర్షాదీన్యుదగ్భాని చ యాని హి
మహర్షీ, వీటిని క్రమంగా ఎడమవైపు మడమలలో అమర్చాలి; అలాగే మృగశిర మొదలైన ఉత్తరాయణ నక్షత్రాలను కూడా అమర్చాలి.
దక్షపార్శ్వే వంక్రికేషు ప్రాతిలోమ్యేన యోజయేత్ । శతతారా తథా జ్యేష్ఠా స్కన్ధయోర్దక్షవామయోః
కుడివైపు మడమలలో వీటిని వ్యతిరేక క్రమంలో అమర్చాలి; శతతార, జ్యేష్ఠ నక్షత్రాలు కుడి, ఎడమ భుజాల్లో ఉంటాయి.
అగస్తిశ్చోత్తరహనావధరాయాం హనౌ యమః । ముఖేష్వఙ్గారకః ప్రోక్తో మన్దః ప్రోక్త ఉపస్థకే
అగస్త్యుడు పై దవడలో, యముడు కింది దవడలో, అంగారకుడు నోటిలో, మందుడు జననాంగంలో ఉంటారు.
బృహస్పతిశ్చ కకుది వక్షస్యర్కో గ్రహాధిపః । నారాయణశ్చ హృదయే చన్ద్రో మనసి తిష్ఠతి
బృహస్పతి కొమ్ములో, గ్రహాధిపతి సూర్యుడు ఛాతిలో, నారాయణుడు హృదయంలో, చంద్రుడు మనస్సులో నివసిస్తారు.
స్తనయోరశ్వినౌ నాభ్యాముశనాః పరికీర్తితః । బుధః ప్రాణాపానయోశ్చ గలే రాహుశ్చ కేతవః
అశ్వినీదేవతలు వక్షస్సులో, ఉశనుడు నాభిలో, బుధుడు ప్రాణ-అపానాలలో, రాహు, ధూమకేతువులు గొంతులో ఉంటారు.
సర్వాఙ్గేషు తథా రోమకూపే తారాగణాః స్మృతాః । ఏతద్భగవతో విష్ణోః సర్వదేవమయం వపుః
అన్ని అవయవాల్లో, రోమకూపాల్లో నక్షత్ర సమూహాలు ఉంటాయని భావిస్తారు; ఇదే భగవంతుడు విష్ణువు యొక్క సమస్త దేవతామయమైన శరీరం.
సన్ధ్యాయాం ప్రత్యహం ధ్యాయేత్ప్రయతో వాగ్యతో మునిః । నిరీక్షమాణశ్చోత్తిష్ఠేన్మన్త్రేణానేన ధీశ్వరః
ప్రతి రోజు సంధ్యాసమయంలో, మనస్సు మాటలపై నియంత్రణ కలిగిన ముని, ఈ మంత్రాన్ని జపిస్తూ, శ్రద్ధతో ధ్యానం చేసి, గమనిస్తూ లేవాలి, ఓ జ్ఞానేశ్వరా.
నమో జ్యోతిర్లోకాయ కాలాయానిమిషాం పతయే మహాపురుషాయాభిధీమహీతి
ప్రకాశించే లోకాధిపతికి, కాలస్వరూపుడికి, నిద్రలేని దేవతలకు అధిపతికి, మహాపురుషునికి నమస్సులు అని మనం ప్రకటించుదాం.
గ్రహర్క్షతారామయమాధిదైవికం పాపాపహం మన్త్రకృతాం త్రికాలమ్ । నమస్యతః స్మరతో వా త్రికాలం నశ్యేత తత్కాలజమాశు పాపమ్
గ్రహాలు, నక్షత్రాలు, దేవతల ప్రభావం వల్ల కలిగే పాపాలను తొలగించే ఈ మంత్రాన్ని, మూడుసార్లు నిత్యం పూజించే లేదా జపించే వారికి, ఆ సమయంలో కలిగిన పాపాలు త్వరగా నశించిపోతాయి.
రాహుమణ్డలాద్యవస్థానవర్ణనమ్ శ్రీనారాయణ ఉవాచ అధస్తాత్సవితుః ప్రోక్తమయుతం రాహుమణ్డలమ్ । నక్షత్రవచ్చరతి చ సైంహికేయోఽతదర్హణః
శ్రీనారాయణుడు ఇలా అన్నాడు: సూర్యుని కింద పది వేల యోజనాల పరిమాణంలో రాహుమండలం ఉంది. సింహిక కుమారుడు నక్షత్రంలా సంచరిస్తాడు, కానీ అతడికి పూజ యోగ్యం లేదు.
సూర్యాచన్ద్రమసోరేవ మర్దనః సింహికాసుతః । అమరత్వం చ ఖేటత్వం లేభే యో విష్ణ్వనుగ్రహాత్
సింహిక కుమారుడు సూర్య చంద్రులను బాధించే వాడు. విష్ణువు అనుగ్రహంతో అతడు అమరత్వాన్ని, గ్రహస్థితిని పొందాడు.
యదదస్తరణేర్బిమ్బం తపతో యోజనాయుతమ్ । తచ్ఛాదకోఽసురో జ్ఞేయోఽప్యర్కసాహస్రవిస్తరమ్
సూర్యుని కింద ఉన్న మండలము పదివేల యోజనాల పొడవుతో ప్రకాశిస్తుంది. దానిని కప్పే అసురుడు, వెయ్యి సూర్యుల వెడల్పుతో ఉన్నవాడిగా తెలుసుకోవాలి.
త్రయోదశసహస్రం తు సోమస్యాచ్ఛాదకో గ్రహః । యః పర్వసమయే వైరానుబన్ధీ ఛాదకోఽభవత్
చంద్రుని కప్పే గ్రహం పదమూవేల యోజనాల పొడవుగలది. అమావాస్య లేదా పౌర్ణమి సమయంలో, వైరం వల్ల ఆ కవచం ఏర్పడుతుంది.
సూర్యాచన్ద్రమసోర్దూరాద్భవేచ్ఛాదనకారకః । తన్నిశమ్యోభయత్రాపి విష్ణునా ప్రేరితం స్వకమ్
సూర్య చంద్రుల కవచం దూరం నుంచి జరుగుతుంది. ఇది తెలిసిన తర్వాత, రెండు సందర్భాల్లోనూ విష్ణువు తన శక్తిని పంపిస్తాడు.
చక్రం సుదర్శనం నామ జ్వాలామాలాతిభీషణమ్ । తత్తేజసా దుఃసహేన సమన్తాత్పరివారితమ్
సుదర్శన చక్రం అగ్ని మాలలా భయంకరంగా ఉంటుంది. దాని తేజస్సు భరించలేనంతగా చుట్టూ వ్యాపించి ఉంటుంది.
ముహూర్తో ద్విజమానస్తు దూరాచ్చకితమానసః । ఆరాన్నివర్తతే సోఽయముపరాగ ఇతీవ హ
ఒక క్షణం పాటు, ద్విజుడు భయంతో దూరంగా నిలబడి, ఆ ప్రకాశాన్ని చూసి వెనక్కు తగ్గుతాడు. దీనినే ఉపగ్రహణం అంటారు.
ఉచ్యతే లోకమధ్యే తు దేవర్షే అవబుధ్యతామ్ । తతోఽధస్తాత్సమాఖ్యాతా లోకాః పరమపావనాః
ఓ దేవర్షీ, లోకమధ్యంలో నీకు అర్థమయ్యేలా ఇది వివరించబడింది. దాని కింద పవిత్రమైన లోకాలు చెప్పబడ్డాయి.
సిద్ధానాం చారణానాం చ విద్యాధ్రాణాం చ సత్తమ । యోజనాయుతవిఖ్యాతా లోకాః పుణ్యనిషేవితాః
ఓ మునిశ్రేష్ఠా, పది వేల యోజనాల పొడవుగల లోకాలు సిద్ధులు, చారణులు, విద్యాధరులు నివసించే, పుణ్యులు సందర్శించే ప్రదేశాలు.
తతోఽప్యధస్తాద్దేవర్షే యక్షాణాం చ సరక్షసామ్ । పిశాచప్రేతభూతానాం విహారాజిరముత్తమమ్
అదే విధంగా, దాని కింద యక్షులు, రాక్షసులు, పిశాచులు, ప్రేతలు, భూతాలకు ఉన్న ఉత్తమమైన ప్రాంతాలు ఉన్నాయి, ఓ దేవర్షీ.
అన్తరిక్షం చ తత్ప్రోక్తం యావద్వాయుః ప్రవాతి హి । యావన్మేఘాస్తతోద్యన్తి తత్ప్రోక్తం జ్ఞానకోవిదైః
వాయువు వీచేంత దూరం, మేఘాలు ఎక్కడ వరకు ఎగిరిపోతాయో అక్కడ వరకు ఉన్న ప్రాంతాన్ని, జ్ఞానంలో నిపుణులు అంతరిక్షంగా పేర్కొంటారు.
తతోఽధస్తాద్యోజనానాం శతం యావద్ ద్విజోత్తమ । పృథివీ పరిసంఖ్యాతా సుపర్ణశ్యేనసారసాః
ఓ ద్విజోత్తమా, దాని కింద వంద యోజనాల వరకు భూమి విస్తరించి ఉంది. ఆ ప్రాంతంలో సుపర్ణుడు, శ్యేనుడు, సారసపక్షులు ఉంటారు.
హంసాదయః ప్రోత్పతన్తి పార్థివాః పృథివీభవాః । భూసన్నివేశావస్థానం యథావదుపవర్ణితమ్
హంసలు మొదలైన పక్షులు భూమిపై పుట్టి, ఆకాశంలో ఎగురుతాయి. భూమి నిర్మాణం, స్థితి యథావిధిగా వివరించబడింది.
అధస్తాదవనేః సప్త దేవర్షే వివరాః స్మృతాః । ఏకైకశో యోజనానామాయామోచ్ఛ్రాయతః పునః
భూమి కింద ఏడుస్థలాలు ఉన్నాయని, ఒక్కొక్కటి యోజనాల పరిమాణంలో పొడవు, ఎత్తుతో ఉంటాయని, ఓ దేవర్షీ, గుర్తుంచుకోవాలి.
అయుతాన్తరవిఖ్యాతాః సర్వర్తుసుఖదాయకాః । అతలం ప్రథమం ప్రోక్తం ద్వితీయం వితలం తథా
పది వేల యోజనాల దూరంలో వేరు వేరు గా ఉండి, అన్ని ఋతువులలో సుఖాన్ని ఇస్తాయి. మొదటిది అతలము, రెండవది విటలము అని చెప్పబడింది.
తృతీయం సుతలం ప్రోక్తం చతుర్థం వై తలాతలమ్ । మహాతలం పఞ్చమం చ షష్ఠం ప్రోక్తం రసాతలమ్
మూడవది సుతలమని, నాలుగవది తలాతలమని, ఐదవది మహాతలమని, ఆరవది రసాతలమని పిలుస్తారు.
సప్తమం విప్ర పాతాలం సప్తైతే వివరాః స్మృతాః । ఏతేషు బిలస్వర్గేషు దివోఽప్యధికమేవ చ
ఏడు ప్రాంతాలలో ఏడవదాన్ని పాతాళమని బ్రాహ్మణా! ఈ ఏడింటినీ లోకాల్లోని గుహలొకాలు అంటారు. ఇవి ఆకాశంలో ఉన్న స్వర్గాలకన్నా గొప్పవిగా భావించబడతాయి.
కామభోగైశ్వర్యసుఖసమృద్ధభువనేషు చ । నిత్యోద్యానవిహారేషు సుఖాస్వాదః ప్రవర్తతే
ఈ లోకాల్లో కోరికలు, ఆనందాలు, ఐశ్వర్యం, సుఖసంపదలు సమృద్ధిగా ఉన్నాయి. ఎప్పుడూ ఉద్యానవనాల్లో విహరించడంలో ఆనందం వెల్లివిరుస్తుంది.
దైత్యాశ్చ కాద్రవేయాశ్చ దానవా బలశాలినః । నిత్యప్రముదితా రక్తాః కలత్రాపత్యబన్ధుభిః
అక్కడ దైత్యులు, కాద్రవేయులు, బలవంతమైన దానవులు తమ భార్యలు, పిల్లలు, బంధువులతో కలిసి ఎప్పుడూ ఆనందంగా ఉంటారు.