తత్త్వజ్ఞానరసోపేతం సర్వేషాముత్తమోత్తమమ్ । ధర్మశాస్త్రసమం పుణ్యం వేదార్థేనోపబృంహితమ్
తత్త్వజ్ఞాన రసంతో నిండినది, అందరికీ అత్యుత్తమమైనది. ఇది ధర్మశాస్త్రాలకు సమానం, పుణ్యదాయకం, వేదార్థంతో పరిపూర్ణమైనది.
వృత్రాసురవధోపేతం నానాఖ్యానకథాయుతమ్ । బ్రహ్మవిద్యానిధానం తు సంసారార్ణవతారకమ్
వృత్రాసురుని వధ కథతో, అనేక కథలతో నిండినది. ఇది బ్రహ్మవిద్యకు నిలయం, సంసారసముద్రాన్ని దాటి పోవడానికి తుడిపాటి.
గృహాణ త్వం మహాభాగ యోగ్యోఽసి మతిమత్తరః । పుణ్యం భాగవతం నామ పురాణం పురుషర్షభ
మహాభాగ్యవంతుడా, నీవు మేధావి, యోగ్యుడవు. పురుషశ్రేష్ఠుడా, ఈ పుణ్యమైన పురాణం భాగవతం అని పిలవబడుతుంది, దానిని స్వీకరించు.
అష్టాదశసహస్రాణాం శ్లోకానాం కురు సంగ్రహమ్ । అజ్ఞాననాశనం దివ్యం జ్ఞానభాస్కరబోధకమ్
అష్టాదశ వేల శ్లోకాల సారాంశాన్ని తయారు చేయు. ఇది అజ్ఞానాన్ని తొలగించేది, దివ్యమైనది, జ్ఞానప్రకాశాన్ని వెలిగించేది.
సుఖదం శాన్తిదం ధన్యం దీర్ఘాయుష్యకరం శివమ్ । శృణ్వతాం పఠతాం చేదం పుత్రపౌత్రవివర్ధనమ్
ఇది సుఖాన్ని, శాంతిని, ధన్యతను, దీర్ఘాయువును, మంగళాన్ని ఇస్తుంది. వినేవారికీ, చదివేవారికీ, కుమారులు, మనవళ్లు పెరుగుతారు.
శిష్యోఽయం మమ ధర్మాత్మా లోమహర్షణసమ్భవః । పఠిష్యతి త్వయా సార్ధం పురాణీం సంహితాం శుభామ్
ఇదిగో నా శిష్యుడు, ధార్మికుడు, లోమహర్షణుని వంశజుడు. అతడు నీతో కలిసి ఈ శుభమైన పురాణ సంగ్రహాన్ని చదువుతాడు.
సూత ఉవాచ ఇత్యుక్తం తేన పుత్రాయ మహ్యం చ కథితం కిల । మయా గృహీతం తత్సర్వం పురాణం చాతివిస్తరమ్
సూతుడు ఇలా అన్నాడు: ఆయన తన కుమారుడికి, నాకు కూడా ఇదే చెప్పాడు. నేను ఆ విస్తృతమైన పురాణాన్ని పూర్తిగా గ్రహించాను.
శుకోఽధీత్య పురాణం తు స్థితో వ్యాసాశ్రమే శుభే । న లేభే శర్మ ధర్మాత్మా బ్రహ్మాత్మజ ఇవాపరః
శుకుడు పురాణాన్ని అధ్యయనం చేసి, వ్యాసాశ్రమంలో ఉన్నాడు. అయినా, బ్రహ్మ కుమారుడిలా, ఆ ధార్మికుడు శాంతిని పొందలేకపోయాడు.
ఏకాన్తసేవీ వికలః స శూన్య ఇవ లక్ష్యతే । నాత్యన్తభోజనాసక్తో నోపవాసరతస్తథా
ఒక్కడే ఉండే వాడు, మనసులో బాధతో, ఖాళీగా ఉన్నట్టు కనిపిస్తాడు. అతడు తినడంలో మితిమీరిన ఆసక్తి చూపడు, ఉపవాసంలోను మక్కువ చూపడు.
చిన్తావిష్టం శుకం దృష్ట్వా వ్యాసః ప్రాహ సుతం ప్రతి । కిం పుత్ర చిన్త్యతే నిత్యం కస్మాద్వ్యగ్రోఽసి మానద
శుకుడు ఆలోచనలో మునిగిపోయినట్టు చూసి, వ్యాసుడు తన కుమారునితో ఇలా అన్నాడు: "నా బిడ్డా, నీవు ఎప్పుడూ ఎందుకు ఆలోచనలో పడిపోతున్నావు? ఏమిటి నీ మనస్తాపానికి కారణం?"
ఆస్సే ధ్యానపరో నిత్యమృణగ్రస్త ఇవాధనః । కా చిన్తా వర్తతే పుత్ర మయి తాతే తు తిష్ఠతి
నీవు ఎప్పుడూ ధ్యానంలో కూర్చుంటావు, అప్పు బాధతో ఉన్న బీదవాడిలా కనిపిస్తున్నావు. నా కుమారా, నేను నీవొద్ద ఉన్నప్పటికీ నీకు ఏ బాధ మిగిలింది?
సుఖం భుంక్ష్వ యథాకామం ముఞ్చ శోకం మనోగతమ్ । జ్ఞానం చిన్తయ శాస్త్రోక్తం విజ్ఞానే చ మతిం కురు
నీవు ఇష్టమైనట్టుగా ఆనందంగా జీవించు, మనసులో ఉన్న శోకాన్ని వదిలిపెట్టు. శాస్త్రాలలో చెప్పిన జ్ఞానాన్ని ఆలోచించు, విజ్ఞానంలో నీ మనస్సును నిలిపి పెట్టు.
న చేన్మనసి తే శాన్తిర్వచసా మమ సువ్రత । గచ్ఛ త్వం మిథిలాం పుత్ర పాలితాం జనకేన హ
నా మాటల వల్ల నీ మనసుకు శాంతి రాకపోతే, ఓ సద్బుద్ధి కలవాడా, నీవు జనకుడు పాలించే మిథిలా నగరానికి వెళ్ళు.
స తే మోహం మహాభాగ నాశయిష్యతి భూపతిః । జనకో నామ ధర్మాత్మా విదేహః సత్యసాగరః
అతడు, ఓ భాగ్యశాలి, నీ మాయను తొలగిస్తాడు. జనకుడు అనే ధర్మాత్ముడు, విదేహుడు, సత్యస్వరూపుడై ఉన్నాడు.
తం గత్వా నృపతిం పుత్ర సన్దేహం స్వం నివర్తయ । వర్ణాశ్రమాణాం ధర్మాంస్త్వం పృచ్ఛ పుత్ర యథాతథమ్
ఆ రాజును దర్శించి, నీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేసుకో, కుమారా. వర్ణాశ్రమ ధర్మాల గురించి నిజంగా ఏవో తెలుసుకోవాలంటే, అతనిని అడుగు.
జీవన్ముక్తః స రాజర్షిర్బహ్మజ్ఞానమతిః శుచిః । తథ్యవక్తాతిశాన్తశ్చ యోగీ యోగప్రియః సదా
ఆ రాజర్షి బ్రహ్మజ్ఞానంతో, పవిత్రమైన మనస్సుతో, బ్రతికుండానే ముక్తుడై ఉన్నాడు. అతడు ఎప్పుడూ సత్యమే మాట్లాడతాడు, చాలా శాంతంగా ఉంటాడు, యోగాన్ని ప్రేమించే యోగి.
సూత ఉవాచ తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తస్య వ్యాసస్యామితతేజసః । ప్రత్యువాచ మహాతేజాః శుకశ్చారణిసమ్భవః
సూతుడు చెప్పాడు: అపారమైన తేజస్సుతో ఉన్న వ్యాసుని మాటలు విని, అరణి నుంచి జన్మించిన మహాతేజస్వి శుకుడు ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
దమ్భోఽయం కిల ధర్మాత్మన్భాతి చిత్తే మమాధునా । జీవన్ముక్తో విదేహశ్చ రాజ్యం శాస్తి ముదాన్వితః
ఓ ధర్మాత్మా, ఇప్పుడు నా మనసులో ఇది మాయగా అనిపిస్తోంది: బ్రతికుండానే ముక్తుడైన విదేహుడు, ఆనందంగా రాజ్యాన్ని పాలిస్తున్నాడట.
వన్ధ్యాపుత్ర ఇవాభాతి రాజాసౌ జనకః పితః । కుర్వన్ రాజ్యం విదేహః కిం సన్దేహోఽయం మమాద్భుతః
ఆ రాజు జనకుడు, వంద్యకు పుట్టిన కొడుకులా అనిపిస్తున్నాడు. విదేహుడు రాజ్యాన్ని పాలిస్తుంటే, ఇది ఎలా సాధ్యమవుతుంది? నా ఈ సందేహం ఆశ్చర్యంగా ఉంది.
ద్రష్టుమిచ్ఛామ్యహం భూపం విదేహం నృపసత్తమమ్ । కథం తిష్ఠతి సంసారే పద్మపత్రమివామ్భసి
నేను ఆ భూపతి విదేహుడిని, రాజులలో శ్రేష్ఠుడైనవాడిని చూడాలనుకుంటున్నాను. అతడు ఈ లోకంలో, నీటిలోని తామరాకులా ఎలా ఉంటున్నాడు?
సన్దేహోఽయం మహాంస్తాత విదేహే పరివర్తతే । మోక్షః కిం వదతాం శ్రేష్ఠ సౌగతానామివాపరః
ఓ తండ్రి, ఈ గొప్ప సందేహం విదేహుడి గురించి నాకు కలుగుతోంది. ముక్తి అంటే బౌద్ధుల ముక్తిలా ఉందా, లేక వేరేలా ఉందా?
కథం భుక్తమభుక్తం స్యాదకృతం చ కృతం కథమ్ । వ్యవహారః కథం త్యాజ్య ఇన్ద్రియాణాం మహామతే
తిన్నది తిననట్టుగా, చేయనిది చేసినట్టుగా ఎలా అవుతుంది? ఓ మహామతి, ఇంద్రియాల విషయాలను ఎలా వదిలేయాలి?
మాతా పుత్రస్తథా భార్యా భగినీ కులటా తథా । భేదాభేదః కథం న స్యాద్యద్యేతన్ముక్తతా కథమ్
తల్లి, కుమారుడు, భార్య, అక్క, వేశ్య — వీటిలో భేదం లేక భేదాభావం లేకుండా ఎలా ఉండగలుగుతారు? అలా అయితే ముక్తి అంటే ఏమిటి?
కటు క్షారం తథా తీక్ష్ణాం కషాయం మిష్టమేవ చ । రసనా యది జానాతి భుంక్తే భోగాననుత్తమాన్
రుచి తెలిసిన నాలుక, చేదు, ఉప్పు, కారం, కషాయం, తీపి రుచులను గ్రహిస్తే, అద్భుతమైన భోగాలను అనుభవిస్తుంది.
శీతోష్ణుసుఖదుఃఖాదిపరిజ్ఞానం యదా భవేత్ । ముక్తతా కీదృశీ తాత సన్దేహోఽయం మమాద్భుతః
చలి, వేడి, సుఖం, దుఃఖం వంటి అనుభూతులు తెలిసినప్పుడు, ఓ తండ్రి, అలాంటి ముక్తి ఎలా ఉంటుంది? ఈ సందేహం నాకు ఆశ్చర్యంగా ఉంది.
శత్రుమిత్రపరిజ్ఞానం వైరం ప్రీతికరం సదా । వ్యవహారే పరే తిష్ఠన్కథం న కురుతే నృపః
శత్రువు, మిత్రుడు అని తెలుసుకుంటూ, ద్వేషం, ప్రేమ ఎప్పుడూ ఉండగా, రాజు లోకవ్యవహారంలో ఉండి వాటిని ఎలా అనుసరించడు?
చౌరం వా తాపసం వాపి సమానం మన్యతే కథమ్ । అసమా యది బుద్ధిః స్యాన్ముక్తతా తర్హి కీదృశీ
దొంగను, తపస్సు చేసే వాడిని ఒకేలా ఎలా చూడగలరు? వివేకం లేకపోతే, అలాంటి విముక్తి ఎలా ఉంటుంది?
దృష్టపూర్వో న మే కశ్చిజ్జీవన్ముక్తశ్చ భూపతిః । శఙ్కేయం మహతీ తాత గృహే ముక్తః కథం నృపః
జీవన్ముక్తుడైన రాజును నేను ఎప్పుడూ చూడలేదు, ఓ రాజా! ఇల్లు వదలకుండా రాజు విముక్తుడు ఎలా అవుతాడో నాకు పెద్ద సందేహం ఉంది.
దిదృక్షా మహతీ జాతా శ్రుత్వా తం భూపతిం తథా । సన్దేహవినివృత్త్యర్థం గచ్ఛామి మిథిలాం ప్రతి
ఆ రాజు గురించి విని, అతన్ని చూడాలనే పెద్ద ఆసక్తి నాకు కలిగింది. నా సందేహాన్ని తీర్చుకోవడానికి మిథిలా నగరానికి వెళ్తాను.
శుకస్య రాజమన్దిరప్రవేశవర్ణనమ్ సూత ఉవాచ ఇత్యుక్త్వా పితరం పుత్రః పాదయోః పతితః శుకః । బద్ధాఞ్జలిరువాచేదం గన్తుకామో మహామనాః
సూతుడు చెప్పాడు: ఇలా తన తండ్రితో చెప్పి, శుకుడు అతని పాదాలకు నమస్కరించి, చేతులు జోడించి, వెళ్లాలనే ఉద్దేశంతో ఇలా అన్నాడు.