ఏకైకరాశౌ పర్యేతి సర్వాన్ రాశీన్మహాగ్రహః । సర్వేషామశుభో మన్దః ప్రోక్తః కాలవిదాం వరైః
ఈ మహాగ్రహం ఒక్కో రాశిలో తిరుగుతూ, కాలజ్ఞులందరిచేత అందరికీ అశుభదాయకుడిగా చెప్పబడతాడు.
తత ఉత్తరతః ప్రోక్తమేకాదశసులక్షకైః । యోజనైః పరిసంఖ్యాతం సప్తర్షీణాం చ మణ్డలమ్
ఆ తరువాత, ఉత్తర దిశలో, పదకొండు లక్షల యోజనాల దూరంలో సప్తర్షుల మండలం ఉంది అని చెప్పబడింది.
ధ్రువమణ్డలసంస్థానవర్ణనమ్ శ్రీనారాయణ ఉవాచ అథర్షిమణ్డలాదూర్ధ్వం యోజనానాం ప్రమాణతః । లక్షైస్త్రయోదశమితైః పరమం వైష్ణవం పదమ్
శ్రీనారాయణుడు ఇలా అన్నాడు: సప్తర్షుల మండలం పైన, పదమూడు లక్షల యోజనాల దూరంలో పరమ వైష్ణవ పదం ఉంది.
మహాభాగవతః శ్రీమాన్ వర్తతే లోకవన్దితః । ఔత్తానపాదిరిన్ద్రేణ వహ్నినా కశ్యపేన చ
అక్కడ మహాభాగవతుడైన ధ్రువుడు, లోకాలందరిచేత పూజించబడుతూ, ఉత్తానపాదుడు, ఇంద్రుడు, అగ్ని, కశ్యపుడు కూడా ఉంటారు.
ధర్మేణ సహ చైవాస్తే సమకాలయుజా ధ్రువః । బహుమానం దక్షిణతః కుర్వద్భిః ప్రేక్షకైః సదా
ధర్ముడితో సమాన వయసులో ఉన్న ధ్రువుడు అక్కడే నివసిస్తూ, దక్షిణదిశనుండి చూసే వారందరిచేత ఎప్పుడూ గౌరవించబడుతున్నాడు.
ఆజీవ్యః కల్పజీవినాముపాస్తే భగవత్పదమ్ । జ్యోతిర్గణానాం సర్వేషాం గ్రహనక్షత్రభాదినామ్
కల్పకాలం జీవించే వారు పూజించవలసిన ధ్రువుడు, అన్ని జ్యోతిర్గణాలు, గ్రహాలు, నక్షత్రాలతో కలిసి భగవంతుని పాదాలను సేవిస్తున్నాడు.
కాలేనానిమిషేణాయం భ్రామ్యతాం వ్యక్తరంహసా । అవష్టమ్భస్థాణురివ విహితశ్చేశ్వరేణ సః
నిమిషమాత్రంలోనే కాలచక్రం వేగంగా తిరుగుతూ, ఇవన్నీ తిరుగుతుంటే, ధ్రువుడు ప్రభువు ఏర్పాటు చేసిన స్థిరమైన స్థంభంలా నిలిచివుంటాడు.
భాసతే భాసయన్భాసా స్వీయయా దేవపూజితః । మేఢిస్తమ్భే యథా యుక్తాః పశవః కర్షణార్థకాః
తన స్వంత ప్రకాశంతో వెలిగిస్తూ, దేవతలచేత పూజించబడుతూ, ధ్రువుడు, యేతటికి పశువులను కట్టినట్లు, మధ్యపు స్థంభానికి అనుసంధానమై ఉన్నాడు.
మణ్డలాని చరన్తీమే సవనత్రితయేన చ । ఏవం గ్రహాదయః సర్వే భగణాద్యా యథాక్రమమ్
ఈ మండలాలు మూడు విధాల వాయువుతో తిరుగుతున్నాయి. అలాగే, సూర్యుడు మొదలుకొని అన్ని గ్రహాలు, జ్యోతిర్గణాలు తమ క్రమంలో సంచరిస్తున్నాయి.
అన్తర్బహిర్విభాగేన కాలచక్రే నియోజితాః । ధ్రువమేవావలమ్బ్యాశు వాయునోదీరితాశ్చ తే
అవి లోపల, బయట వేరుచేసి, కాలచక్రంలో ఏర్పాటు చేయబడి, ధ్రువుని ఆధారంగా, వేగంగా వాయువుచేత నడిపించబడుతున్నాయి.
ఆకల్పాన్తం చ క్రమన్తి ఖే శ్యేనాద్యాః ఖగా ఇవ । కర్మసారథయో వాయువశగాః సర్వ ఏవ తే
కల్పాంతం వరకు, ఆకాశంలో పక్షులు, ముఖ్యంగా గద్దలు ఎగిరిపోతున్నట్టు, వీరందరూ తమ కర్మ ఫలితానికి లోబడి, గాలివెత్తున సాగిపోతుంటారు.
ఏవం జ్యోతిర్గణాః సర్వే ప్రకృతేః పురుషస్య చ । సంయోగానుగృహీతాస్తే భూమౌ న నిపతన్తి చ
ఇలా, ప్రకృతి-పురుషుల కలయిక వల్ల సహాయపడే ఆ జ్యోతిర్మయ గణాలు భూమిపై పడిపోవు.
జ్యోతిశ్చక్రం కేచిదేతచ్ఛిశుమారస్వరూపకమ్ । సోపయోగం భగవతో యోగధారణకర్మణి
ఈ జ్యోతిర్మయ వలయాన్ని కొందరు శిశుమార రూపంగా పిలుస్తారు; ఇది భగవంతుని యోగధారణ సాధనకు ఉపయోగపడుతుంది.
యస్యార్వాక్శిరసః కుణ్డలీభూతవపుషో మునే । పుచ్ఛాగ్రే కల్పితో యోఽయం ధ్రువ ఉత్తానపాదజః
మహర్షీ, ఈ వలయాకారపు రూపంలో దిగువ తలవైపు, తోక చివర వద్ద ఉత్తానపాదుని కుమారుడు ధ్రువుడు స్థాపించబడ్డాడు.
లాఙ్గూలేఽస్య చ సమ్ప్రోక్తః ప్రజాపతిరకల్మషః । అగ్నిరిన్ద్రశ్చ ధర్మశ్చ తిష్ఠన్తే సురపూజితాః
ఈ తోక వద్ద పాపరహితుడైన ప్రజాపతి ఉన్నాడని చెబుతారు; అక్కడే అగ్ని, ఇంద్రుడు, ధర్ముడు కూడా దేవతలచే పూజింపబడుతూ నిలిచివుంటారు.
ధాతా విధాతా పుచ్ఛాన్తే కట్యాం సప్తర్షయస్తతః । దక్షిణావర్తభోగేన కుణ్డలాకారమీయుషః
తోక చివర వద్ద ధాత, విధాతలు ఉంటారు; నడుము భాగంలో కుడివైపు తిరిగే వలయాకారంలో సప్తర్షులు ఉంటారు.
ఉత్తరాయణభానీహ దక్షపార్శ్వేఽర్పితాని చ । దక్షిణాయనభానీహ సవ్యే పార్శ్వేఽర్పితాని చ
ఇక్కడ ఉత్తరాయణ నక్షత్రాలు కుడివైపు, దక్షిణాయన నక్షత్రాలు ఎడమవైపు అమర్చబడ్డాయి.
కుణ్డలాభోగవేశస్య పార్శ్వయోరుభయోరపి । సమసంఖ్యాశ్చావయవా భవన్తి కజనన్దన
ఈ వలయాకార రూపానికి రెండు వైపులా, కజనంద కుమారుడా, అవయవాలు సమానంగా ఉంటాయి.
అజవీథీ పృష్ఠభాగే ఆకాశసరిదౌదరే । పునర్వసుశ్చ పుష్యశ్చ శ్రోణ్యౌ దక్షిణవామయోః
అజవీధి వెనుక భాగంలో, ఆకాశగంగ కడుపులో, పునర్వసు, పుష్య నక్షత్రాలు కుడి, ఎడమ నడుము భాగాల్లో ఉంటాయి.
ఆర్ద్రాశ్లేషే పశ్చిమయోః పాదయోర్దక్షవామయోః । అభిజిచ్చోత్తరాషాఢా నాసయోర్దక్షవామయోః
ఆర్ద్ర, ఆశ్లేష నక్షత్రాలు కుడి, ఎడమ పాదాల్లో; అభిజిత్, ఉత్తరాషాఢ నక్షత్రాలు కుడి, ఎడమ ముక్కు భాగాల్లో ఉంటాయి.
యథాసంఖ్యం చ దేవర్షే శ్రుతిశ్చ జలభం తథా । కల్పితే కల్పనావిద్భిర్నేత్రయోర్దక్షవామయోః
దేవర్షీ, క్రమంగా చెవిలో, జలరాశిలో, నిపుణులచే నిర్ణయించబడిన విధంగా కుడి, ఎడమ కళ్లలో అమర్చబడ్డాయి.
ధనిష్ఠా చైవ మూలం చ కర్ణయోర్దక్షవామయోః । మఘాదీన్యష్టభానీహ దక్షిణాయనగాని చ
ధనిష్ఠ, మూల నక్షత్రాలు కుడి, ఎడమ చెవుల్లో; మఘ మొదలైన ఎనిమిది దక్షిణాయన నక్షత్రాలు కూడా ఇక్కడ అమర్చబడ్డాయి.
యుఞ్జీత వామపార్శ్వీయవంక్రిషు క్రమతో మునే । తథైవ మృగశీర్షాదీన్యుదగ్భాని చ యాని హి
మహర్షీ, వీటిని క్రమంగా ఎడమవైపు మడమలలో అమర్చాలి; అలాగే మృగశిర మొదలైన ఉత్తరాయణ నక్షత్రాలను కూడా అమర్చాలి.
దక్షపార్శ్వే వంక్రికేషు ప్రాతిలోమ్యేన యోజయేత్ । శతతారా తథా జ్యేష్ఠా స్కన్ధయోర్దక్షవామయోః
కుడివైపు మడమలలో వీటిని వ్యతిరేక క్రమంలో అమర్చాలి; శతతార, జ్యేష్ఠ నక్షత్రాలు కుడి, ఎడమ భుజాల్లో ఉంటాయి.
అగస్తిశ్చోత్తరహనావధరాయాం హనౌ యమః । ముఖేష్వఙ్గారకః ప్రోక్తో మన్దః ప్రోక్త ఉపస్థకే
అగస్త్యుడు పై దవడలో, యముడు కింది దవడలో, అంగారకుడు నోటిలో, మందుడు జననాంగంలో ఉంటారు.
బృహస్పతిశ్చ కకుది వక్షస్యర్కో గ్రహాధిపః । నారాయణశ్చ హృదయే చన్ద్రో మనసి తిష్ఠతి
బృహస్పతి కొమ్ములో, గ్రహాధిపతి సూర్యుడు ఛాతిలో, నారాయణుడు హృదయంలో, చంద్రుడు మనస్సులో నివసిస్తారు.
స్తనయోరశ్వినౌ నాభ్యాముశనాః పరికీర్తితః । బుధః ప్రాణాపానయోశ్చ గలే రాహుశ్చ కేతవః
అశ్వినీదేవతలు వక్షస్సులో, ఉశనుడు నాభిలో, బుధుడు ప్రాణ-అపానాలలో, రాహు, ధూమకేతువులు గొంతులో ఉంటారు.
సర్వాఙ్గేషు తథా రోమకూపే తారాగణాః స్మృతాః । ఏతద్భగవతో విష్ణోః సర్వదేవమయం వపుః
అన్ని అవయవాల్లో, రోమకూపాల్లో నక్షత్ర సమూహాలు ఉంటాయని భావిస్తారు; ఇదే భగవంతుడు విష్ణువు యొక్క సమస్త దేవతామయమైన శరీరం.
సన్ధ్యాయాం ప్రత్యహం ధ్యాయేత్ప్రయతో వాగ్యతో మునిః । నిరీక్షమాణశ్చోత్తిష్ఠేన్మన్త్రేణానేన ధీశ్వరః
ప్రతి రోజు సంధ్యాసమయంలో, మనస్సు మాటలపై నియంత్రణ కలిగిన ముని, ఈ మంత్రాన్ని జపిస్తూ, శ్రద్ధతో ధ్యానం చేసి, గమనిస్తూ లేవాలి, ఓ జ్ఞానేశ్వరా.
నమో జ్యోతిర్లోకాయ కాలాయానిమిషాం పతయే మహాపురుషాయాభిధీమహీతి
ప్రకాశించే లోకాధిపతికి, కాలస్వరూపుడికి, నిద్రలేని దేవతలకు అధిపతికి, మహాపురుషునికి నమస్సులు అని మనం ప్రకటించుదాం.