మేరుప్రదక్షిణేనైవ యోజితం చేశ్వరేణ తు । అష్టావింశతిసంఖ్యాని గణితాని సహాభిజిత్
మేరుపర్వతాన్ని ప్రదక్షిణగా తిరుగుతూ, పరమేశ్వరుని చేత ఏర్పాటు చేయబడింది. అబ్జిత్తుతో కలిపి ఇరవై ఎనిమిది నక్షత్రాలు లెక్కించబడతాయి.
తతః శుక్రో ద్విలక్షేణ యోజనానామథోపరి । పురః పశ్చాత్సహైవాసావర్కస్య పరివర్తతే
ఆ తరువాత శుక్రుడు రెండు లక్షల యోజనల ఎత్తులో ఉంటుంది. అది సూర్యునితో ముందూ వెనకా తిరుగుతూ సంచరిస్తుంది.
శీఘ్రమన్దసమానాభిర్గతిభిర్విచరన్విభుః । లోకానామనుకూలోఽయం ప్రాయః ప్రోక్తః శుభావహః
ఈ గ్రహం వేగంగా, మెల్లగా రెండు విధాలుగా సంచరిస్తూ, లోకాలకు సాధారణంగా శుభాన్ని కలిగించేదిగా భావించబడుతుంది.
వృష్టివిష్టమ్భశమనో భార్గవః సర్వదా మునే । శుక్రాద్ బుధః సమాఖ్యాతో యోజనానాం ద్విలక్షతః
మహర్షీ, భృగుపుత్రుడు అయిన శుక్రుడు ఎప్పుడూ వర్షాభావాన్ని తొలగిస్తాడు. శుక్రుని నుండి రెండు లక్షల యోజనాల దూరంలో ఉన్నప్పుడు అతడిని బుధుడు అంటారు.
శీఘ్రమన్దసమానాభిర్గతిభిః శుక్రవత్సదా । యదార్కాద్వ్యతిరిచ్యేత సౌమ్యః ప్రాయేణ తత్ర తు
శుక్రుని వలెనే ఎప్పుడూ వేగంగా, మెల్లగా సంచరిస్తూ, బుధుడు సూర్యుని దాటి ముందుకు పోయినప్పుడు, సాధారణంగా ఆ దూరంలోనే ఉంటాడు.
అతివాతాభ్రపాతానాం వృష్ట్యాదిభయసూచకః । ఉపరిష్ఠాత్తతో భౌమో యోజనానాం ద్విలక్షతః
తీవ్రమైన గాలులు, మేఘాలు కురవడం, వర్షం మొదలైన భయాలను సూచిస్తూ, ఆ స్థానం పైన రెండు లక్షల యోజనాల దూరంలో అంగారకుడు ఉంటాడు.
పక్షైస్త్రిభిస్త్రిభిః సోఽయం భుఙ్క్తే రాశీనథైకశః । ద్వాదశాపి చ దేవర్షే యది వక్రో న జాయతే
అతడు ఒక్కో రాశిలో మూడు పక్షాలు సంచరిస్తాడు, దేవర్షీ! వక్రంగా మారకపోతే, అన్ని పన్నెండు రాశులను ఒక్కొక్కటిగా దాటి వెళ్తాడు.
ప్రాయేణాశుభకృత్సోఽయం గ్రహౌఘానాం చ సూచకః । నతో ద్విలక్షమానేన యోజనానాం చ గీష్పతిః
ఈ గ్రహం సాధారణంగా అశుభదాయకుడిగా, ఇతర గ్రహాలకు సంకేతంగా భావించబడుతుంది. రెండు లక్షల యోజనాల దూరంలో వాగ్దేవతకు చెందిన గ్రహం దిగువన ఉంటుంది.
ఏకైకస్మిన్నథో రాశౌ భుఙ్గే సంవత్సరం చరన్ । యది వక్రో భవేన్నైవానుకూలో బ్రహ్మవాదినామ్
అతడు ఒక్కో రాశిలో ఒక సంవత్సరం సంచరిస్తాడు. వక్రంగా మారకపోతే, బ్రహ్మజ్ఞులకూ అనుకూలంగా ఉండడు.
తతః శనైశ్చరో ఘోరో లక్షద్వయపరో మితః । యోజనైః సూర్యపుత్రోఽయం త్రింశన్మాసైః పరిభ్రమన్
ఆ తరువాత భయంకరుడైన శనైశ్చరుడు, సూర్యుని నుండి రెండు లక్షల యోజనాల దూరంలో, ముప్పది నెలల్లో తన ప్రదక్షిణను పూర్తిచేస్తాడు.
ఏకైకరాశౌ పర్యేతి సర్వాన్ రాశీన్మహాగ్రహః । సర్వేషామశుభో మన్దః ప్రోక్తః కాలవిదాం వరైః
ఈ మహాగ్రహం ఒక్కో రాశిలో తిరుగుతూ, కాలజ్ఞులందరిచేత అందరికీ అశుభదాయకుడిగా చెప్పబడతాడు.
తత ఉత్తరతః ప్రోక్తమేకాదశసులక్షకైః । యోజనైః పరిసంఖ్యాతం సప్తర్షీణాం చ మణ్డలమ్
ఆ తరువాత, ఉత్తర దిశలో, పదకొండు లక్షల యోజనాల దూరంలో సప్తర్షుల మండలం ఉంది అని చెప్పబడింది.
ధ్రువమణ్డలసంస్థానవర్ణనమ్ శ్రీనారాయణ ఉవాచ అథర్షిమణ్డలాదూర్ధ్వం యోజనానాం ప్రమాణతః । లక్షైస్త్రయోదశమితైః పరమం వైష్ణవం పదమ్
శ్రీనారాయణుడు ఇలా అన్నాడు: సప్తర్షుల మండలం పైన, పదమూడు లక్షల యోజనాల దూరంలో పరమ వైష్ణవ పదం ఉంది.
మహాభాగవతః శ్రీమాన్ వర్తతే లోకవన్దితః । ఔత్తానపాదిరిన్ద్రేణ వహ్నినా కశ్యపేన చ
అక్కడ మహాభాగవతుడైన ధ్రువుడు, లోకాలందరిచేత పూజించబడుతూ, ఉత్తానపాదుడు, ఇంద్రుడు, అగ్ని, కశ్యపుడు కూడా ఉంటారు.
ధర్మేణ సహ చైవాస్తే సమకాలయుజా ధ్రువః । బహుమానం దక్షిణతః కుర్వద్భిః ప్రేక్షకైః సదా
ధర్ముడితో సమాన వయసులో ఉన్న ధ్రువుడు అక్కడే నివసిస్తూ, దక్షిణదిశనుండి చూసే వారందరిచేత ఎప్పుడూ గౌరవించబడుతున్నాడు.
ఆజీవ్యః కల్పజీవినాముపాస్తే భగవత్పదమ్ । జ్యోతిర్గణానాం సర్వేషాం గ్రహనక్షత్రభాదినామ్
కల్పకాలం జీవించే వారు పూజించవలసిన ధ్రువుడు, అన్ని జ్యోతిర్గణాలు, గ్రహాలు, నక్షత్రాలతో కలిసి భగవంతుని పాదాలను సేవిస్తున్నాడు.
కాలేనానిమిషేణాయం భ్రామ్యతాం వ్యక్తరంహసా । అవష్టమ్భస్థాణురివ విహితశ్చేశ్వరేణ సః
నిమిషమాత్రంలోనే కాలచక్రం వేగంగా తిరుగుతూ, ఇవన్నీ తిరుగుతుంటే, ధ్రువుడు ప్రభువు ఏర్పాటు చేసిన స్థిరమైన స్థంభంలా నిలిచివుంటాడు.
భాసతే భాసయన్భాసా స్వీయయా దేవపూజితః । మేఢిస్తమ్భే యథా యుక్తాః పశవః కర్షణార్థకాః
తన స్వంత ప్రకాశంతో వెలిగిస్తూ, దేవతలచేత పూజించబడుతూ, ధ్రువుడు, యేతటికి పశువులను కట్టినట్లు, మధ్యపు స్థంభానికి అనుసంధానమై ఉన్నాడు.
మణ్డలాని చరన్తీమే సవనత్రితయేన చ । ఏవం గ్రహాదయః సర్వే భగణాద్యా యథాక్రమమ్
ఈ మండలాలు మూడు విధాల వాయువుతో తిరుగుతున్నాయి. అలాగే, సూర్యుడు మొదలుకొని అన్ని గ్రహాలు, జ్యోతిర్గణాలు తమ క్రమంలో సంచరిస్తున్నాయి.
అన్తర్బహిర్విభాగేన కాలచక్రే నియోజితాః । ధ్రువమేవావలమ్బ్యాశు వాయునోదీరితాశ్చ తే
అవి లోపల, బయట వేరుచేసి, కాలచక్రంలో ఏర్పాటు చేయబడి, ధ్రువుని ఆధారంగా, వేగంగా వాయువుచేత నడిపించబడుతున్నాయి.
ఆకల్పాన్తం చ క్రమన్తి ఖే శ్యేనాద్యాః ఖగా ఇవ । కర్మసారథయో వాయువశగాః సర్వ ఏవ తే
కల్పాంతం వరకు, ఆకాశంలో పక్షులు, ముఖ్యంగా గద్దలు ఎగిరిపోతున్నట్టు, వీరందరూ తమ కర్మ ఫలితానికి లోబడి, గాలివెత్తున సాగిపోతుంటారు.
ఏవం జ్యోతిర్గణాః సర్వే ప్రకృతేః పురుషస్య చ । సంయోగానుగృహీతాస్తే భూమౌ న నిపతన్తి చ
ఇలా, ప్రకృతి-పురుషుల కలయిక వల్ల సహాయపడే ఆ జ్యోతిర్మయ గణాలు భూమిపై పడిపోవు.
జ్యోతిశ్చక్రం కేచిదేతచ్ఛిశుమారస్వరూపకమ్ । సోపయోగం భగవతో యోగధారణకర్మణి
ఈ జ్యోతిర్మయ వలయాన్ని కొందరు శిశుమార రూపంగా పిలుస్తారు; ఇది భగవంతుని యోగధారణ సాధనకు ఉపయోగపడుతుంది.
యస్యార్వాక్శిరసః కుణ్డలీభూతవపుషో మునే । పుచ్ఛాగ్రే కల్పితో యోఽయం ధ్రువ ఉత్తానపాదజః
మహర్షీ, ఈ వలయాకారపు రూపంలో దిగువ తలవైపు, తోక చివర వద్ద ఉత్తానపాదుని కుమారుడు ధ్రువుడు స్థాపించబడ్డాడు.
లాఙ్గూలేఽస్య చ సమ్ప్రోక్తః ప్రజాపతిరకల్మషః । అగ్నిరిన్ద్రశ్చ ధర్మశ్చ తిష్ఠన్తే సురపూజితాః
ఈ తోక వద్ద పాపరహితుడైన ప్రజాపతి ఉన్నాడని చెబుతారు; అక్కడే అగ్ని, ఇంద్రుడు, ధర్ముడు కూడా దేవతలచే పూజింపబడుతూ నిలిచివుంటారు.
ధాతా విధాతా పుచ్ఛాన్తే కట్యాం సప్తర్షయస్తతః । దక్షిణావర్తభోగేన కుణ్డలాకారమీయుషః
తోక చివర వద్ద ధాత, విధాతలు ఉంటారు; నడుము భాగంలో కుడివైపు తిరిగే వలయాకారంలో సప్తర్షులు ఉంటారు.
ఉత్తరాయణభానీహ దక్షపార్శ్వేఽర్పితాని చ । దక్షిణాయనభానీహ సవ్యే పార్శ్వేఽర్పితాని చ
ఇక్కడ ఉత్తరాయణ నక్షత్రాలు కుడివైపు, దక్షిణాయన నక్షత్రాలు ఎడమవైపు అమర్చబడ్డాయి.
కుణ్డలాభోగవేశస్య పార్శ్వయోరుభయోరపి । సమసంఖ్యాశ్చావయవా భవన్తి కజనన్దన
ఈ వలయాకార రూపానికి రెండు వైపులా, కజనంద కుమారుడా, అవయవాలు సమానంగా ఉంటాయి.
అజవీథీ పృష్ఠభాగే ఆకాశసరిదౌదరే । పునర్వసుశ్చ పుష్యశ్చ శ్రోణ్యౌ దక్షిణవామయోః
అజవీధి వెనుక భాగంలో, ఆకాశగంగ కడుపులో, పునర్వసు, పుష్య నక్షత్రాలు కుడి, ఎడమ నడుము భాగాల్లో ఉంటాయి.
ఆర్ద్రాశ్లేషే పశ్చిమయోః పాదయోర్దక్షవామయోః । అభిజిచ్చోత్తరాషాఢా నాసయోర్దక్షవామయోః
ఆర్ద్ర, ఆశ్లేష నక్షత్రాలు కుడి, ఎడమ పాదాల్లో; అభిజిత్, ఉత్తరాషాఢ నక్షత్రాలు కుడి, ఎడమ ముక్కు భాగాల్లో ఉంటాయి.