నద్యః సప్తైవ సన్తీహ తన్నామాని నిబోధత । చక్రస్తథా చతుఃశృఙ్గః కపిలశ్చిత్రకూటకః
ఇక్కడ ఏడు నదులు ఉన్నాయి. వాటి పేర్లు వినండి: చక్ర, చతుఃశృంగ, కపిల, చిత్రకూటక.
దేవానీకశ్చోర్ధ్వరోమా ద్రవిణ సప్త పర్వతాః । రసకుల్యా మధుకుల్యా మిత్రవిన్దా తథైవ చ
దేవానీక, ఊర్ధ్వరోమ, ద్రవిణ—ఇవి ఆ ఏడుపర్వతాలు. అలాగే రసకుల్య, మధుకుల్య, మిత్రవిందా కూడా ఉన్నాయి.
శ్రుతవిన్దా దేవగర్భా ఘృతచ్యున్మన్దమాలికే । యత్పయోభిః కుశద్వీపవాసినః సర్వ ఏవ తే
శృతవిందా, దేవగర్భా, ఘృతచ్యు, మందమాలిక—వీటి నీటితో కుశద్వీపంలో నివసించే అందరూ జీవిస్తున్నారు.
కుశలః కోవిదశ్చైవాప్యభియుక్తస్తథైవ చ । కులకశ్చేతి సంజ్ఞాభిశ్చతుర్వర్ణాః ప్రకీర్తితాః
కుశల, కోవిద, అభియుక్త, కులక—ఇవి అక్కడి నాలుగు వర్ణాల పేర్లు.
జాతవేదసరూపం తం దేవం కర్మజకౌశలైః । యజన్తే దేవవర్యాభాః సర్వే సర్వవిదో జనాః
అక్కడి ప్రజలు అందరూ యజ్ఞకార్యాల్లో నైపుణ్యం కలిగి, జాతవేదస్వరూపుడైన అగ్నిదేవుని దేవతలలో శ్రేష్ఠుడిగా పూజిస్తారు.
పరస్యబ్రహ్మణః సాక్షాజ్జాతవేదోఽసి హవ్యవాట్ । దేవానాం పురుషాఙ్గానాం యజ్ఞేన పురుషం యజ । ఏవం యజన్తే జ్వలనం సర్వే ద్వీపాధివాసినః
ఓ జాతవేదా! నీవు పరబ్రహ్మకు నైవేద్యాన్ని చేర్చే అగ్నిస్వరూపుడవు. యజ్ఞంలో దేవతల అవయవాలైన పురుషుని పూజించు. ఇలానే ఆ ద్వీపంలో నివసించే అందరూ అగ్నిని పూజిస్తారు.
భువనకోశవర్ణనే క్రౌఞ్చశాకపుష్కరద్వీపవర్ణనమ్ నారద ఉవాచ శిష్టద్వీపప్రమాణం చ వద సర్వార్థదర్శన । యేన విజ్ఞాతమాత్రేణ పరానన్దమయో భవేత్
భువనకోశ వర్ణన, కౌంచ, శాక, పుష్కర ద్వీపాల వర్ణన. నారదుడు ఇలా అడిగాడు: మిగతా ద్వీపాల పరిమాణాన్ని చెప్పు, వాటిని తెలుసుకుంటే పరమానందం కలుగుతుంది.
శ్రీరానారాయణ ఉవాచ కుశద్వీపస్య పరితో ఘృతోదావరణం మహత్ । తతో బహిః క్రౌంచద్వీపో ద్విగుణః స్యాత్స్వమానతః
శ్రీనారాయణుడు ఇలా అన్నాడు: కుశద్వీపాన్ని చుట్టుముట్టి ఘృతసముద్రం ఉంది. దాని బయట కౌంచద్వీపం ఉంది, అది ముందటి ద్వీపానికి రెట్టింపు పరిమాణంలో ఉంటుంది.
క్షీరోదేనావృతో భాతి యస్మిన్క్రౌంచాద్రిరస్తి చ । నామనిర్వర్తకః సోఽయం ద్వీపస్య పరివర్తతే
ఆ ద్వీపాన్ని పాలు సముద్రం చుట్టుముట్టి ఉంది. అందులో కౌంచపర్వతం ఉంది. ఆ పర్వతమే ద్వీపానికి సరిహద్దుగా గుర్తించబడుతుంది.
యోఽసౌ గుహస్య శక్త్యా చ భిన్నకుక్షిః పురాభవత్ । క్షీరోదేనాసిచ్యమానో వరుణేన చ రక్షితః
ఆ పర్వతాన్ని గుహశక్తితో ఒకప్పుడు చీల్చారు. తర్వాత పాలు సముద్రం దానిని అభిషేకించి, వరుణుడు కాపాడాడు.
ఘృతపృష్ఠో నామ యస్య విభాతి కిల నాయకః । ప్రియవ్రతాత్మజః శ్రీమాన్ సర్వలోకనమస్కృతః
ఆ ద్వీపానికి ఘృతపృష్టుడు అనే రాజు ఉన్నాడు. అతను ప్రియవ్రతుని కుమారుడు, అన్ని లోకాలు అతన్ని గౌరవిస్తాయి.
స్వద్వీపం తు విభజ్యైవ సప్తధా స్వాత్మజాన్దదౌ । పుత్రనామసు వర్షేషు వర్షపాన్సన్నివేశయన్
ఆయన తన ద్వీపాన్ని ఏడుగా విభజించి, తన కుమారులకు ఇచ్చాడు. ఆ ప్రాంతాలు వారి పేర్లతో ప్రసిద్ధి చెందాయి.
స్వయం భగవతస్తస్య శరణం సఞ్జగామ హ । ఆమో మధురుహశ్చైవ మేఘపృష్ఠః సుధామకః
ఆయన తానే భగవంతుని ఆశ్రయాన్ని పొందాడు. కుమారులు—ఆమ, మధురుహ, మేఘపృష్ట, సుధామక.
భ్రాజిష్ఠో లోహితార్ణశ్చ వనస్పతిరితీవ చ । నగా నద్యశ్చ సప్తైవ విఖ్యాతా భువి సర్వతః
భ్రాజిష్ఠ, లోహితార్ణ, వనస్పతి—ఇలా ఏడుగురు కుమారులు. అలాగే అక్కడ ఏడుపర్వతాలు, ఏడునదులు ప్రసిద్ధిగా ఉన్నాయి.
శుక్లో వై వర్ధమానశ్చ భోజనశ్చోపబర్హణః । నన్దశ్చ నన్దనః సర్వతోభద్ర ఇతి కీర్తితాః
ఆ పర్వతాల పేర్లు: శుక్ల, వర్ధమాన, భోజన, ఉపబర్హణ, నంద, నందన, సర్వతోభద్ర.
అభయా అమృతౌఘా చార్యకా తీర్థవతీతి చ । వృత్తిరూపవతీ శుక్లా పవిత్రవతికా తథా
నదుల పేర్లు: అభయా, అమృతఘ, ఆర్యకా, తీర్థవతీ, వృత్తిరూపవతీ, శుక్లా, పవిత్రవతికా.
ఏతాసాముదకం పుణ్యం చాతుర్వర్ణ్యేన పీయతే । పురుషఋషభౌ తద్వద్ ద్రవిణాఖ్యశ్చ దేవకః
ఈ పవిత్రమైన నీటిని నాలుగు వర్ణాలవారు త్రాగుతారు. అలాగే, పురుషశ్రేష్ఠులు ఇద్దరూ, ద్రవిణ అనే దేవకుడూ కూడా త్రాగుతారు.
ఏతే చతుర్వర్ణజాతాః పురుషా నివసన్తి హి । తత్రత్యాః పురుషా ఆపోమయం దేవమపాం పతిమ్
ఈ నాలుగు వర్ణాలకు చెందిన మనుషులు అక్కడ నివసిస్తున్నారు. అక్కడి ప్రజలు నీటితో కూడిన దేవుడైన అపాంపతిని ఆరాధిస్తారు.
పూర్ణేనాఞ్జలినా భక్త్యా యజన్తే వివిధక్రియాః । ఆపః పురుషవీర్యాః స్థ పునన్తీర్భూర్భువః స్వరః
పూర్ణమైన అంజలితో, భక్తితో, వారు ఎన్నో విధాల పూజలు చేస్తారు. ఆ నీళ్లు పురుషుల బలంతో భూమిని, మధ్యలోని లోకాన్ని, స్వర్గాన్ని పవిత్రం చేస్తాయి.
తా నః పునీతామీవఘ్నీః స్పృశతామాత్మనా భువః । ఇతి మన్త్రజపాన్తే చ స్తువన్తి వివిధైః స్తవైః
ఆ నీళ్లు మమ్మల్ని పవిత్రం చేయాలని, పాపాలను తొలగించాలని, తమ తత్వంతో భూమిని తాకాలని వారు కోరుకుంటారు. మంత్రజపం చివరలో వారు అనేక స్తోత్రాలతో ఆ నీటిని స్తుతిస్తారు.
ఏవం పరస్తాత్క్షీరోదాత్పరితశ్చోపవేశితః । ద్వాత్రింశల్లక్షసంఖ్యాకయోజనాయామమాశ్రితః
ఇలా, పాలు సముద్రాన్ని దాటి, చుట్టూ ఉన్న ప్రాంతంలో, ముప్పై రెండు లక్షల యోజనాల పొడవుతో ఒక ప్రాంతం ఉంది.
స్వమానేన చ ద్వీపోఽయం దధిమణ్డోదకేన చ । శాకద్వీపో విశిష్టోఽయం యస్మిచ్ఛాకో మహీరుహః
తన కొలత ప్రకారం, పెరుగు నీటితో కూడిన ఈ ద్వీపం శాకద్వీపంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. అక్కడ శాకవృక్షం గొప్ప చెట్టుగా ఉంది.
స్వక్షేత్రవ్యపదేశస్య కారణం స హి నారద । ప్రైయవ్రతోఽధిపస్తస్య మేధాతిథిరితి స్మృతః
దాని ప్రాంతానికి ఆ పేరు వచ్చిన కారణం ఇదే, నారదా. ఆ ద్వీపానికి పాలకుడు ప్రైయవ్రతుడు, అతడిని మేధాతిథి అని కూడా పిలుస్తారు.
విభజ్య సప్త వర్షాణి పుత్రనామాని తేషు చ । సప్త పుత్రాన్నిజాన్ స్థాప్య స్వయం యోగగతిం గతః
ఆయన ఆ ప్రాంతాన్ని ఏడు భాగాలుగా విడగొట్టి, తన కుమారుల పేర్లను పెట్టాడు. ఆ ఏడుగురు కుమారులను అక్కడ స్థాపించి, తాను యోగమార్గాన్ని చేరుకున్నాడు.
పురోజవో మనఃపూర్వజవోఽథ పవమానకః । ధూమ్రానీకశ్చిత్రరేఫో బహురూపోఽథ విశ్వధృక్
పురోజవుడు, మనఃపూర్వజవుడు, తరువాత పవమానకుడు, ధూమ్రానీకుడు, చిత్రరేఫుడు, బహురూపుడు, విశ్వధృకు అనే ఏడుగురు కుమారులు.
మర్యాదాగిరయః సప్త నద్యః సప్తైవ కీర్తితాః । ఈశాన ఊరుశృఙ్గోఽథ బలభద్రః శతకేశరః
అక్కడ ఏడుగురు సరిహద్దు పర్వతాలు, ఏడుగురు నదులు ప్రసిద్ధి. ఈశాన, ఊరుశృంగ, బాలభద్ర, శతకేశర అనే పర్వతాలు ఉన్నాయి.
సహస్రస్రోతకో దేవపాలోఽప్యన్తే మహాశనః । ఏతేఽద్రయః సప్త చోక్తాః సరిన్నామాని సప్త చ
సహస్రస్రోతకుడు, దేవపాలుడు, చివరగా మహాశనుడు. ఇవే ఏడుగురు పర్వతాలు, అలాగే ఏడుగురు నదుల పేర్లు కూడా చెప్పబడ్డాయి.
అనఘా ప్రథమాఽఽయుర్దా ఉభయస్పృష్టిరేవ చ । అపరాజితా పఞ్చపదీ సహస్రశ్రుతిరేవ చ
అనఘ మొదటి నది, ఆయుర్దాయిని, ఉభయస్పృష్టి కూడా అలాగే. అపరాజిత, పంచపది, సహస్రశ్రుతి కూడా ఉన్నాయి.
తతో నిజధృతిశ్చోక్తాః సప్త నద్యో మహోజ్జ్వలాః । తద్వర్షపురుషాః సర్వే సత్యవ్రతక్రతువ్రతౌ
తరువాత వాటి పేర్లు చెప్పబడ్డాయి — ఏడుగురు ప్రకాశవంతమైన నదులు. ఆ ప్రాంతంలోని ప్రజలు అందరూ సత్యవ్రతులు, క్రమంగా వ్రతాలు ఆచరిస్తారు.
దానవ్రతానువ్రతౌ చ చతుర్వర్ణా ఉదీరితాః । భగవన్తం ప్రాణవాయుం ప్రాణాయామేన సంయుతాః
వారు దానం, వ్రతాలు, యజ్ఞాలు పాటిస్తూ, నాలుగు వర్ణాలవారు అక్కడ ఉన్నారు. ప్రాణాయామంతో ఏకమై, భగవంతుడైన ప్రాణవాయువును పూజిస్తారు.