హంసశ్చైవ పతఙ్గశ్చ ఊర్ధ్వాయన ఇతీవ చ । సత్యాఙ్గసంజ్ఞాశ్చత్వారో వర్ణాః ప్లక్షస్య ద్వీపకే
హంస, పతంగ, ఊర్ధ్వాయన, సత్యాంగ అనే నలుగురు వర్గాలు ప్లక్ష ద్వీపంలో నివసిస్తున్నాయి.
సహస్రాయుప్రమాణాశ్చ వివిధోపమదర్శనాః । స్వర్గద్వారం త్రయీవిద్యావిధినార్కం యజన్తి తే
వారు వెయ్యేళ్ళు జీవిస్తారు, విభిన్నమైన రూపాలతో ఉంటారు. మూడు వేదాల విధానంతో వారు సూర్యుని స్వర్గానికి ద్వారంగా భావించి పూజిస్తారు.
ప్రత్నస్య విష్ణో రూపం చ సత్యర్తస్య చ బ్రహ్మణః । అమృతస్య చ మృత్యోశ్చ సూర్యమాత్మానమీమహి
మనం సూర్యుని పురాతన విష్ణువు రూపంగా, నిజమైన యజ్ఞ స్వరూపంగా, అమృతమూ మరణమూ అయిన తత్త్వంగా ధ్యానిస్తాము.
ప్లక్షాదిషు చ సర్వేషు పజ్జద్వీపేషు నారద । ఆయురిన్ద్రియమోజశ్చ బలం బుద్ధిః సహోఽపి చ
నారదా, ప్లక్ష మొదలైన అన్ని ద్వీపాలలో దీర్ఘాయువు, ఇంద్రియాల బలము, శక్తి, బుద్ధి, సహనం ఉంటాయి.
విక్రమః సర్వలోకానాం సిద్ధిరౌత్పత్తికీ సదా । ప్లక్షద్వీపాత్పరం చేక్షురసోదః సరితామ్పతిః
అక్కడ అన్ని లోకాలలో పరాక్రమం, సహజ సిద్ధి, విజయము ఉంటాయి. ప్లక్ష ద్వీపానికి అవతల సురోద నది ప్రవహిస్తుంది, అది నదులలో అధిపతి.
ప్లక్షద్వీపం సమగ్రం చ పరివార్యావతిష్ఠతే । శాల్మలాఖ్యస్తతో ద్వీపశ్చాస్మాద్ ద్విగుణవిస్తరః
సురోద నది ప్లక్ష ద్వీపాన్ని పూర్తిగా చుట్టి ఉంటుంది. దాని తరువాత ఉన్న ద్వీపం శాల్మలిగా పిలవబడుతుంది, అది ప్లక్ష ద్వీపం కంటే రెట్టింపు వెడల్పుతో ఉంటుంది.
సమానేన సురోదేన సిన్ధునా పరివేష్టితః । యత్ర వై శాల్మలీవృక్షః ప్లక్షాయామః ప్రకీర్తితః
ఆ ద్వీపాన్ని సమాన వెడల్పుతో ఉన్న సురోద నది చుట్టి ఉంది. అక్కడ ప్లక్ష చెట్టు పరిమాణంతో సమానమైన శాల్మలి చెట్టు ప్రసిద్ధిగా ఉంది.
స్థానం తత్పక్షిరాజస్య గరుడస్య మహాత్మనః । తస్య ద్వీపస్య నాథో హి యజ్ఞబాహుః ప్రియవ్రతాత్
అది మహాత్ముడైన పక్షిరాజు గరుత్మంతుని నివాసస్థలం. ఆ ద్వీపానికి యజ్ఞబాహు అనే ప్రియవ్రతుని కుమారుడు అధిపతి.
జాతః స ఏవ సప్తభ్యః స్వపుత్రేభ్యో దదౌ ధరామ్ । తద్వర్షాణాం చ నామాని కథితాని నిబోధత
అతడు అక్కడ జన్మించి తన ఏడుగురు కుమారులకు భూమిని ఇచ్చాడు. ఇప్పుడు ఆ ప్రాంతాల పేర్లు విను.
సురోచనం సౌమనస్యం రమణం దేవవర్షకమ్ । పారిభద్రే తథా చాప్యాయనం విజ్ఞాతనామకమ్
ఆ ప్రాంతాలు సురోచన, సౌమనస్య, రమణ, దేవవర్షక, పారిభద్ర, అప్యాయన, విజ్ఞాతనామ అనే పేర్లతో ప్రసిద్ధి చెందాయి.
తేషు వర్షాద్రయః సప్త సప్తైవ సరితః స్మృతాః । సరసః శతశృఙ్గశ్చ వామదేవశ్చ కన్దకః
ఆ ప్రాంతాల్లో ఏడు పర్వతాలు, ఏడు నదులు ఉన్నాయి. పర్వతాలు శతశృంగ, వామదేవ, కందక అనే పేర్లతో ఉన్నాయి.
కుముదః పుష్పవర్షశ్చ సహస్రశ్రుతిరేవ చ । ఏతే చ పర్వతాః సప్త నదీనామాని చోచ్యతే
కుముద, పుష్పవర్ష, సహస్రశ్రుతి అనే పర్వతాలు కూడా ఉన్నాయి. ఇవే ఆ ఏడుపర్వతాలు. ఇప్పుడు నదుల పేర్లు చెబుతాను.
అనుమతిః సినీవాలీ సరస్వతీ కుహూస్తథా । రజనీ చైవ నన్దా చ రాకేతి పరికీర్తితాః
అనుమతి, సినీవాళి, సరస్వతి, కుహూ, రజనీ, నంద, రాక అనే నదులు అక్కడ ప్రసిద్ధి చెందాయి.
తద్వర్షపురుషాః సర్వే చాతుర్వర్ణ్యసమాహ్వయాః । శ్రుతధరో వీర్యధరో వసున్ధర ఇషున్ధరః
ఆ ప్రాంతాల ప్రజలు నాలుగు వర్గాలుగా పిలవబడతారు. వారు శ్రుతధర, వీర్యధర, వసుంధర, ఇషుంధర అనే పేర్లతో ఉంటారు.
భగవన్తం వేదమయం యజన్తే సోమమీశ్వరమ్ । స్వగోభిః పితృదేవేభ్యో విభజత్కృష్ణశుక్లయోః
వారు వేదమయుడైన భగవంతుణ్ణి, సోమేశ్వరుణ్ణి పూజిస్తారు. తమ పశువులతో పితృదేవతలకు, దేవతలకు నైవేద్యాన్ని నల్ల, తెల్లగా విభజించి సమర్పిస్తారు.
సర్వాసాం చ ప్రజానాం చ రాజా సోమః ప్రసీదతు । ఏవం సురోదాద్ ద్విగుణః స్వమానేన ప్రకీర్తితః
అన్ని ప్రజలకూ రాజైన సోముడు ప్రసన్నంగా ఉండాలి. సురోద నదికి అవతల ద్వీపం దాని కంటే రెట్టింపు పరిమాణంతో ఉంది.
ఘృతోదేనావృతః సోఽయం కుశద్వీపః ప్రకాశతే । యస్మిన్నాస్తే కుశస్తమ్బో ద్వీపాఖ్యాకారణో జ్వలన్
ఆ ద్వీపం ఘృతోద నదితో చుట్టబడిన కుశ ద్వీపంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. అక్కడ కుశ ముల్లు మెరిసిపోతూ ద్వీపానికి పేరు ఇచ్చింది.
స్వశష్పరోచిషా కాష్ఠా భాసయన్పరితిష్ఠతే । హిరణ్యరేతాస్తద్ద్వీపపతిః ప్రైయవ్రత స్వరాట్
ఆ ముల్లు తానుగా వెలిగిపోతూ చుట్టుపక్కల వెలుగు ప్రసరిస్తుంది. ప్రియవ్రతుని కుమారుడైన హిరణ్యరేతా ఆ ద్వీపానికి అధిపతి.
స్వపుత్రేభ్యశ్చ సప్తభ్యస్తద్ద్వీపం సన్తధాభజత్ । వసుశ్చ వసుదానశ్చ తథా దృఢరుచిః పరః
ఆ ద్వీపాన్ని తన ఏడుగురు కుమారులకు విభజించి ఇచ్చాడు. వారిలో వసు, వసుదాన, దృఢరుచిః, పర, నాభిగుప్త, స్థుత్యవ్రత, వివిక్తనామదేవుడు ఉన్నారు.
నాభిగుప్తస్తుత్యవ్రతౌ వివిక్తనామదేవకౌ । తేషాం వర్షేషు సప్తైవ సీమాగిరివరాః స్మృతాః
నాభిగుప్తుడు, స్థుత్యవ్రతుడు, వివిక్తనామదేవుడు—ఈ ఏడూ ప్రాంతాలను గొప్ప పర్వతాలు చుట్టుముట్టి ఉన్నాయని చెబుతారు.
నద్యః సప్తైవ సన్తీహ తన్నామాని నిబోధత । చక్రస్తథా చతుఃశృఙ్గః కపిలశ్చిత్రకూటకః
ఇక్కడ ఏడు నదులు ఉన్నాయి. వాటి పేర్లు వినండి: చక్ర, చతుఃశృంగ, కపిల, చిత్రకూటక.
దేవానీకశ్చోర్ధ్వరోమా ద్రవిణ సప్త పర్వతాః । రసకుల్యా మధుకుల్యా మిత్రవిన్దా తథైవ చ
దేవానీక, ఊర్ధ్వరోమ, ద్రవిణ—ఇవి ఆ ఏడుపర్వతాలు. అలాగే రసకుల్య, మధుకుల్య, మిత్రవిందా కూడా ఉన్నాయి.
శ్రుతవిన్దా దేవగర్భా ఘృతచ్యున్మన్దమాలికే । యత్పయోభిః కుశద్వీపవాసినః సర్వ ఏవ తే
శృతవిందా, దేవగర్భా, ఘృతచ్యు, మందమాలిక—వీటి నీటితో కుశద్వీపంలో నివసించే అందరూ జీవిస్తున్నారు.
కుశలః కోవిదశ్చైవాప్యభియుక్తస్తథైవ చ । కులకశ్చేతి సంజ్ఞాభిశ్చతుర్వర్ణాః ప్రకీర్తితాః
కుశల, కోవిద, అభియుక్త, కులక—ఇవి అక్కడి నాలుగు వర్ణాల పేర్లు.
జాతవేదసరూపం తం దేవం కర్మజకౌశలైః । యజన్తే దేవవర్యాభాః సర్వే సర్వవిదో జనాః
అక్కడి ప్రజలు అందరూ యజ్ఞకార్యాల్లో నైపుణ్యం కలిగి, జాతవేదస్వరూపుడైన అగ్నిదేవుని దేవతలలో శ్రేష్ఠుడిగా పూజిస్తారు.
పరస్యబ్రహ్మణః సాక్షాజ్జాతవేదోఽసి హవ్యవాట్ । దేవానాం పురుషాఙ్గానాం యజ్ఞేన పురుషం యజ । ఏవం యజన్తే జ్వలనం సర్వే ద్వీపాధివాసినః
ఓ జాతవేదా! నీవు పరబ్రహ్మకు నైవేద్యాన్ని చేర్చే అగ్నిస్వరూపుడవు. యజ్ఞంలో దేవతల అవయవాలైన పురుషుని పూజించు. ఇలానే ఆ ద్వీపంలో నివసించే అందరూ అగ్నిని పూజిస్తారు.
భువనకోశవర్ణనే క్రౌఞ్చశాకపుష్కరద్వీపవర్ణనమ్ నారద ఉవాచ శిష్టద్వీపప్రమాణం చ వద సర్వార్థదర్శన । యేన విజ్ఞాతమాత్రేణ పరానన్దమయో భవేత్
భువనకోశ వర్ణన, కౌంచ, శాక, పుష్కర ద్వీపాల వర్ణన. నారదుడు ఇలా అడిగాడు: మిగతా ద్వీపాల పరిమాణాన్ని చెప్పు, వాటిని తెలుసుకుంటే పరమానందం కలుగుతుంది.
శ్రీరానారాయణ ఉవాచ కుశద్వీపస్య పరితో ఘృతోదావరణం మహత్ । తతో బహిః క్రౌంచద్వీపో ద్విగుణః స్యాత్స్వమానతః
శ్రీనారాయణుడు ఇలా అన్నాడు: కుశద్వీపాన్ని చుట్టుముట్టి ఘృతసముద్రం ఉంది. దాని బయట కౌంచద్వీపం ఉంది, అది ముందటి ద్వీపానికి రెట్టింపు పరిమాణంలో ఉంటుంది.
క్షీరోదేనావృతో భాతి యస్మిన్క్రౌంచాద్రిరస్తి చ । నామనిర్వర్తకః సోఽయం ద్వీపస్య పరివర్తతే
ఆ ద్వీపాన్ని పాలు సముద్రం చుట్టుముట్టి ఉంది. అందులో కౌంచపర్వతం ఉంది. ఆ పర్వతమే ద్వీపానికి సరిహద్దుగా గుర్తించబడుతుంది.
యోఽసౌ గుహస్య శక్త్యా చ భిన్నకుక్షిః పురాభవత్ । క్షీరోదేనాసిచ్యమానో వరుణేన చ రక్షితః
ఆ పర్వతాన్ని గుహశక్తితో ఒకప్పుడు చీల్చారు. తర్వాత పాలు సముద్రం దానిని అభిషేకించి, వరుణుడు కాపాడాడు.