జమ్బాఖ్యేన యథా మేరుస్తథా క్షారోదకేన చ । క్షారోదధిస్తు ద్విగుణః ప్లక్షాఖ్యేనోపవేష్టితః
ఎలా మెరు పర్వతాన్ని జంబు అని పిలుస్తారో, అలాగే అది ఉప్పు నీటి సముద్రంతో చుట్టబడి ఉంది. ఆ ఉప్పు సముద్రం రెండు రెట్లు విస్తృతంగా ఉండి, ప్లక్ష అనే ద్వీపం దానిని చుట్టి ఉంది.
యథైవ పరిఖా బాహ్యోపవనేన హి వేష్ట్యతే । ప్లక్షాఖ్యశ్చ స్వయం జమ్బుప్రమాణో ద్వీపరూపధృక్
ఎలా ఒక పక్కగట్టు బయట తోటతో చుట్టబడి ఉంటుందో, అలాగే ప్లక్ష అనే ద్వీపం కూడా జంబూద్వీపానికి సమాన పరిమాణంతో, ద్వీపరూపంలో ఉంది.
హిరణ్మయోఽగ్నిస్తత్రైవ తిష్ఠతీతి వినిశ్చయః । ప్రియవతాత్మజస్తత్ర సప్తజిహ్వ ఇతి స్మృతః
అక్కడ స్వర్ణవర్ణమైన అగ్నిదేవుడు నివసిస్తాడని నిశ్చయం. ఆయన ప్రియమైన కుమారుడు సప్తజిహ్వ అని పిలవబడతాడు.
అగ్నిస్తదధిపస్త్విధ్మజిహ్వః స్వం ద్వీపమేవ చ । విభజ్య సప్తవర్షాణి స్వపుత్రేభ్యో దదౌ విభుః
అక్కడ అగ్నిదేవుడు, ఇధ్మజిహ్వ అనే పేరు కలిగి, ఆ ద్వీపానికి అధిపతి. తన ద్వీపాన్ని ఏడు భాగాలుగా విడగొట్టి, వాటిని తన కుమారులకు ఇచ్చాడు.
స్వయమాత్మవిదాం మాన్యాం యోగచర్యాం సమాశ్రితః । తేనైవ చాత్మయోగేన భగవన్తముపాగతః
ఆయన తానే జ్ఞానులకు గౌరవమైన యోగాచర్యను ఆచరించి, అదే యోగబలంతో భగవంతుని చేరుకున్నాడు.
శివం చ యవసం భద్రం శాన్తం క్షేమామృతే తథా । అభయం చేతి సప్తైవ తద్వర్షాణి సదేక్షతామ్
శివ, యవస, భద్ర, శాంత, క్షేమ, అమృత, అభయ — ఇవే ఆ ఏడు ప్రాంతాలు. ఇవన్నీ ఆయన కుమారులే పాలిస్తున్నారు.
తేషు ప్రోక్తా నదీః సప్త గిరయః సప్త చైవ హి । అరుణా నృమ్ణాఙ్గిరసీ సావిత్రీ సుప్రభాతికా
అందులో ఏడు నదులు, ఏడు పర్వతాలు ఉన్నాయని చెబుతారు. అవి అరుణ, నృమ్ణాంగిరసీ, సావిత్రీ, సుప్రభాతికా,
ఋతమ్భరా సత్యమ్భరా ఇతి నద్యః ప్రకీర్తితాః । మణికూటో వజ్రకూట ఇన్ద్రసేనస్తథైవ చ
ఋతంభర, సత్యంభర — ఇవే ఆ నదుల పేర్లు. మణికూట, వజ్రకూట, ఇంద్రసేన కూడా ఉన్నాయి.
జ్యోతిష్మాన్వై సుపర్ణశ్చ హిరణ్యష్ఠీవ ఏవ చ । మేఘమాల ఇతి ఖ్యాతాః ప్లక్షద్వీపస్య పర్వతాః
జ్యోతిష్మంత్, సుపర్ణ, హిరణ్యష్టీవ, మేఘమాల — ఇవే ప్లక్షద్వీపంలోని పర్వతాల పేర్లు.
నదీనాం జలమాత్రేణ దర్శనస్పర్శనాదిభిః । నిర్ధూతాశేషరజసో నిస్తమస్కాః ప్రజాస్తథా
ఆ నదుల నీటిని కేవలం చూడటంతో, తాకటంతో మొదలైన వాటితో అక్కడి ప్రజలు అన్ని మలినాలనుండి శుద్ధులై, అజ్ఞానాన్ని దాటి వెలుగులోకి వస్తారు.
హంసశ్చైవ పతఙ్గశ్చ ఊర్ధ్వాయన ఇతీవ చ । సత్యాఙ్గసంజ్ఞాశ్చత్వారో వర్ణాః ప్లక్షస్య ద్వీపకే
హంస, పతంగ, ఊర్ధ్వాయన, సత్యాంగ అనే నలుగురు వర్గాలు ప్లక్ష ద్వీపంలో నివసిస్తున్నాయి.
సహస్రాయుప్రమాణాశ్చ వివిధోపమదర్శనాః । స్వర్గద్వారం త్రయీవిద్యావిధినార్కం యజన్తి తే
వారు వెయ్యేళ్ళు జీవిస్తారు, విభిన్నమైన రూపాలతో ఉంటారు. మూడు వేదాల విధానంతో వారు సూర్యుని స్వర్గానికి ద్వారంగా భావించి పూజిస్తారు.
ప్రత్నస్య విష్ణో రూపం చ సత్యర్తస్య చ బ్రహ్మణః । అమృతస్య చ మృత్యోశ్చ సూర్యమాత్మానమీమహి
మనం సూర్యుని పురాతన విష్ణువు రూపంగా, నిజమైన యజ్ఞ స్వరూపంగా, అమృతమూ మరణమూ అయిన తత్త్వంగా ధ్యానిస్తాము.
ప్లక్షాదిషు చ సర్వేషు పజ్జద్వీపేషు నారద । ఆయురిన్ద్రియమోజశ్చ బలం బుద్ధిః సహోఽపి చ
నారదా, ప్లక్ష మొదలైన అన్ని ద్వీపాలలో దీర్ఘాయువు, ఇంద్రియాల బలము, శక్తి, బుద్ధి, సహనం ఉంటాయి.
విక్రమః సర్వలోకానాం సిద్ధిరౌత్పత్తికీ సదా । ప్లక్షద్వీపాత్పరం చేక్షురసోదః సరితామ్పతిః
అక్కడ అన్ని లోకాలలో పరాక్రమం, సహజ సిద్ధి, విజయము ఉంటాయి. ప్లక్ష ద్వీపానికి అవతల సురోద నది ప్రవహిస్తుంది, అది నదులలో అధిపతి.
ప్లక్షద్వీపం సమగ్రం చ పరివార్యావతిష్ఠతే । శాల్మలాఖ్యస్తతో ద్వీపశ్చాస్మాద్ ద్విగుణవిస్తరః
సురోద నది ప్లక్ష ద్వీపాన్ని పూర్తిగా చుట్టి ఉంటుంది. దాని తరువాత ఉన్న ద్వీపం శాల్మలిగా పిలవబడుతుంది, అది ప్లక్ష ద్వీపం కంటే రెట్టింపు వెడల్పుతో ఉంటుంది.
సమానేన సురోదేన సిన్ధునా పరివేష్టితః । యత్ర వై శాల్మలీవృక్షః ప్లక్షాయామః ప్రకీర్తితః
ఆ ద్వీపాన్ని సమాన వెడల్పుతో ఉన్న సురోద నది చుట్టి ఉంది. అక్కడ ప్లక్ష చెట్టు పరిమాణంతో సమానమైన శాల్మలి చెట్టు ప్రసిద్ధిగా ఉంది.
స్థానం తత్పక్షిరాజస్య గరుడస్య మహాత్మనః । తస్య ద్వీపస్య నాథో హి యజ్ఞబాహుః ప్రియవ్రతాత్
అది మహాత్ముడైన పక్షిరాజు గరుత్మంతుని నివాసస్థలం. ఆ ద్వీపానికి యజ్ఞబాహు అనే ప్రియవ్రతుని కుమారుడు అధిపతి.
జాతః స ఏవ సప్తభ్యః స్వపుత్రేభ్యో దదౌ ధరామ్ । తద్వర్షాణాం చ నామాని కథితాని నిబోధత
అతడు అక్కడ జన్మించి తన ఏడుగురు కుమారులకు భూమిని ఇచ్చాడు. ఇప్పుడు ఆ ప్రాంతాల పేర్లు విను.
సురోచనం సౌమనస్యం రమణం దేవవర్షకమ్ । పారిభద్రే తథా చాప్యాయనం విజ్ఞాతనామకమ్
ఆ ప్రాంతాలు సురోచన, సౌమనస్య, రమణ, దేవవర్షక, పారిభద్ర, అప్యాయన, విజ్ఞాతనామ అనే పేర్లతో ప్రసిద్ధి చెందాయి.
తేషు వర్షాద్రయః సప్త సప్తైవ సరితః స్మృతాః । సరసః శతశృఙ్గశ్చ వామదేవశ్చ కన్దకః
ఆ ప్రాంతాల్లో ఏడు పర్వతాలు, ఏడు నదులు ఉన్నాయి. పర్వతాలు శతశృంగ, వామదేవ, కందక అనే పేర్లతో ఉన్నాయి.
కుముదః పుష్పవర్షశ్చ సహస్రశ్రుతిరేవ చ । ఏతే చ పర్వతాః సప్త నదీనామాని చోచ్యతే
కుముద, పుష్పవర్ష, సహస్రశ్రుతి అనే పర్వతాలు కూడా ఉన్నాయి. ఇవే ఆ ఏడుపర్వతాలు. ఇప్పుడు నదుల పేర్లు చెబుతాను.
అనుమతిః సినీవాలీ సరస్వతీ కుహూస్తథా । రజనీ చైవ నన్దా చ రాకేతి పరికీర్తితాః
అనుమతి, సినీవాళి, సరస్వతి, కుహూ, రజనీ, నంద, రాక అనే నదులు అక్కడ ప్రసిద్ధి చెందాయి.
తద్వర్షపురుషాః సర్వే చాతుర్వర్ణ్యసమాహ్వయాః । శ్రుతధరో వీర్యధరో వసున్ధర ఇషున్ధరః
ఆ ప్రాంతాల ప్రజలు నాలుగు వర్గాలుగా పిలవబడతారు. వారు శ్రుతధర, వీర్యధర, వసుంధర, ఇషుంధర అనే పేర్లతో ఉంటారు.
భగవన్తం వేదమయం యజన్తే సోమమీశ్వరమ్ । స్వగోభిః పితృదేవేభ్యో విభజత్కృష్ణశుక్లయోః
వారు వేదమయుడైన భగవంతుణ్ణి, సోమేశ్వరుణ్ణి పూజిస్తారు. తమ పశువులతో పితృదేవతలకు, దేవతలకు నైవేద్యాన్ని నల్ల, తెల్లగా విభజించి సమర్పిస్తారు.
సర్వాసాం చ ప్రజానాం చ రాజా సోమః ప్రసీదతు । ఏవం సురోదాద్ ద్విగుణః స్వమానేన ప్రకీర్తితః
అన్ని ప్రజలకూ రాజైన సోముడు ప్రసన్నంగా ఉండాలి. సురోద నదికి అవతల ద్వీపం దాని కంటే రెట్టింపు పరిమాణంతో ఉంది.
ఘృతోదేనావృతః సోఽయం కుశద్వీపః ప్రకాశతే । యస్మిన్నాస్తే కుశస్తమ్బో ద్వీపాఖ్యాకారణో జ్వలన్
ఆ ద్వీపం ఘృతోద నదితో చుట్టబడిన కుశ ద్వీపంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. అక్కడ కుశ ముల్లు మెరిసిపోతూ ద్వీపానికి పేరు ఇచ్చింది.
స్వశష్పరోచిషా కాష్ఠా భాసయన్పరితిష్ఠతే । హిరణ్యరేతాస్తద్ద్వీపపతిః ప్రైయవ్రత స్వరాట్
ఆ ముల్లు తానుగా వెలిగిపోతూ చుట్టుపక్కల వెలుగు ప్రసరిస్తుంది. ప్రియవ్రతుని కుమారుడైన హిరణ్యరేతా ఆ ద్వీపానికి అధిపతి.
స్వపుత్రేభ్యశ్చ సప్తభ్యస్తద్ద్వీపం సన్తధాభజత్ । వసుశ్చ వసుదానశ్చ తథా దృఢరుచిః పరః
ఆ ద్వీపాన్ని తన ఏడుగురు కుమారులకు విభజించి ఇచ్చాడు. వారిలో వసు, వసుదాన, దృఢరుచిః, పర, నాభిగుప్త, స్థుత్యవ్రత, వివిక్తనామదేవుడు ఉన్నారు.
నాభిగుప్తస్తుత్యవ్రతౌ వివిక్తనామదేవకౌ । తేషాం వర్షేషు సప్తైవ సీమాగిరివరాః స్మృతాః
నాభిగుప్తుడు, స్థుత్యవ్రతుడు, వివిక్తనామదేవుడు—ఈ ఏడూ ప్రాంతాలను గొప్ప పర్వతాలు చుట్టుముట్టి ఉన్నాయని చెబుతారు.