మర్త్యావతారస్త్విహ మర్త్యశిక్షణం రక్షోవధాయైవ న కేవలం విభో । కుతోఽన్యథా స్యాద్ఽఽరమతః స్వ ఆత్మనః సీతాకృతాని వ్యసనానీశ్వరస్య
ప్రభూ! మానవులకోపదేశం చేయడానికే, రాక్షసులను సంహరించడానికే నీ అవతారం కాదు. ఎప్పుడూ ఆనందంగా ఉండే నీ స్వరూపానికి, సీతా కారణంగా కలిగిన బాధలు ఎలా అనుభవించగలుగుతావు?
న వై స ఆత్మాత్మవతాం సుహృత్తమః సక్తస్విలోక్యాం భగవాన్వాసుదేవః । న స్త్రీకృతం కశ్మలమశ్నువీత న లక్షణం చాపి విహాతుమర్హతి
ఆ పరమాత్మ, ఆత్మజ్ఞానులకు మిత్రుడైన వాసుదేవుడు, లోక విషయాలలో ఆసక్తి కలవాడు కాదు. స్త్రీ కారణంగా కలిగే అపవిత్రత అతనికి రాదు. తన స్వరూపాన్ని విడిచిపెట్టడమూ అతనికి తగదు.
న జన్మ నూనం మహతో న సౌభగం న వాఙ్ న చుద్ధిర్నాకృతిస్తోషహేతుః । తైర్యద్విసృష్టానపి నో వనౌకస- శ్చకార సఖ్యే బత లక్ష్మణాగ్రజః
పుట్టుక, మహిమ, అదృష్టం, మాట, బుద్ధి, రూపం ఇవేవీ సంతృప్తికి కారణం కావు. అయినా, వీటిని సృష్టించిన రాముడు, లక్ష్మణుని అన్నయ్య అయిన వాడు, అడవిలో నివసించే వారికి స్నేహితుడయ్యాడు – ఎంత ఆశ్చర్యం!
సురోఽసురో వాప్యథవా నరోఽనరః సర్వాత్మనా యః సుకృతజ్ఞముత్తమమ్ । భజేత రామం మనుజాకృతిం హరిం య ఉత్తరాననయత్కోసలాన్ దివమ్
దేవుడైనా, అసురుడైనా, మానవుడైనా, మానవేతరుడైనా, ఎవరు సంపూర్ణంగా ధర్మాన్ని తెలిసిన రాముని, మానవరూపంలో ఉన్న హరిని, కోసల ప్రజలను స్వర్గానికి చేర్చిన వాడిని భజిస్తారో, వారు పరమ పదాన్ని పొందుతారు.
శ్రీనారాయణ ఉవాచ ఏవం కిమ్పురుషే వర్షే సత్యసన్ధం దృఢవ్రతమ్ । రామం రాజీవపత్రాక్షం హనుమాన్ వానరోత్తమః
శ్రీనారాయణుడు ఇలా అన్నాడు: కింపురుషవర్షంలో, వానరులలో శ్రేష్ఠుడైన హనుమంతుడు, సత్యసంధుడైన, దృఢవ్రతుడైన, కమలదళనేత్రుడైన రాముని స్తుతిస్తున్నాడు.
స్తౌతి గాయతి భక్త్యా చ సంపూజయతి సర్వశః । య ఏతచ్ఛృణుయాచ్చిత్రం రామచన్ద్రకథానకమ్ । సర్వపాపవిశుద్ధాత్మా యాతి రామసలోకతామ్
అతడు భక్తితో రాముని స్తుతిస్తూ, పాడుతూ, అన్ని విధాలా పూజిస్తున్నాడు. ఎవరు ఈ అద్భుతమైన రామచంద్రుని కథను వినతారో, వారు అన్ని పాపాలనుండి పవిత్రులై, రామునితో సమానమైన లోకాన్ని పొందుతారు.
భువనకోశవర్ణనే భారతవర్షవర్ణనమ్ శ్రీనారాయణ ఉవాచ భారతాఖ్యే చ వర్షేఽస్మిన్నహమాదిజపూరుషః । తిష్ఠామి భవతా చైవ స్తవనం క్రియతేఽనిశమ్
భువనాల వివరణలో, భారతవర్ష వివరణ: శ్రీనారాయణుడు ఇలా అన్నాడు – భారతం అనే ఈ దేశంలో నేను ఆదిపురుషుడిగా నివసిస్తున్నాను. నీవు నన్ను ఎల్లప్పుడూ స్తుతిస్తూ ఉంటావు.
ఇదం హి యోగేశ్వరయోగనైపుణం హిరణ్యగర్భో భగవాఞ్జగాద యత్ । యదన్తకాలే త్వయి నిర్గుణే మనో భక్త్యా దధీతోజ్ఝితదుష్కలేవరః
ఇది యోగేశ్వరుడి యోగ నైపుణ్యం. భగవంతుడైన హిరణ్యగర్భుడు చెప్పినదీ ఇదే: మరణ సమయమందు, నీవు నిర్గుణుడవని భావించి, భక్తితో మనస్సు స్థిరపరిచి, చెడు శరీరాన్ని విడిచిపెట్టాలి.
యథైహికాముష్మికకామలమ్పటః సుతేషు దారేషు ధనేషు చిన్తయన్ । శఙ్కేత విద్వాన్ కుకలేవరాత్యయా- ద్యస్తస్య యత్నః శ్రమ ఏవ కేవలమ్
ఇహపర లోక సుఖాలకు ఆశపడే వాడు, కుమారులు, భార్య, ధనం గురించి ఎప్పుడూ ఆలోచిస్తూ ఉంటాడు. అలాగే, చెడు శరీరాన్ని పోగొట్టిపోతానని భయపడే జ్ఞాని ఎంత కష్టపడినా, అది వ్యర్థమే.
తన్నః ప్రభో త్వం కుకలేవరార్పితాం త్వం మాయయాహం మమతామధోక్షజ । భిన్ద్యామ యేనాశు వయం సుదుర్భిదాం విధేహి యోగం త్వయి నః స్వభావజమ్
ప్రభూ! ఈ చెడు శరీరంపై మమకారాన్ని నీ మాయ వల్ల నేను పొందాను. ఆ దుర్బంధాన్ని త్వరగా తెంచి వేయమని, మా సహజ స్వభావంలో నుంచే నీపై స్థిరమయ్యే యోగాన్ని మాకు అనుగ్రహించు.
ఏవం స్తౌతి సదా దేవం నారాయణమనామయమ్ । నారదో మునిశార్దూలః ప్రజ్ఞాతాఖిలసారదృక్
ఇలా నారదుడు, మునులలో శ్రేష్ఠుడు, అన్నిటి సారాన్ని తెలిసినవాడు, ఎప్పుడూ నామాయమైన నారాయణుడిని స్తుతిస్తూ ఉంటాడు.
అస్మిన్ వై భారతే వర్షే సరిచ్ఛైలాస్తు సన్తి హి । తాన్ప్రవక్ష్యామి దేవర్షే శృణుష్వైకాగ్రమానసః
ఈ భారతదేశంలో అనేక నదులు, పర్వతాలు ఉన్నాయి. వాటిని నేను నీకు వివరించబోతున్నాను. దేవర్షీ! నీవు ఏకాగ్రతతో విను.
మలయో మఙ్గలప్రస్థో మైనాకశ్చ త్రికూటకః । ఋషభః కూటకః కోల్లః సహ్యో దేవగిరిస్తథా
మలయ, మంగళప్రస్థం, మైనాక, త్రికూటం, ఋషభం, కూటకం, కొల్ల, సహ్య, దేవగిరి – ఇవే పర్వతాలు.
ఋష్యమూకశ్చ శ్రీశైలో వ్యఙ్కటాద్రిర్మహేన్ద్రకః । వారిధారశ్చ విన్ధ్యశ్చ ముక్తిమానృక్షపర్వతః
ఋష్యమూక, శ్రీశైలము, వెంకటాద్రి, మహేంద్ర, వారిధార, వింధ్య, ముక్తిమాన్, ఋక్షపర్వతము — ఇవన్నీ ప్రసిద్ధమైన పర్వతాలు.
పారియాత్రస్తథా ద్రోణశ్చిత్రకూటగిరిస్తథా । గోవర్ధనో రైవతకః కకుభో నీలపర్వతః
పారియాత్ర, ద్రోణ, చిత్రకూటపర్వతము, గోవర్ధనము, రైవతకము, కకుభ, నీలపర్వతము కూడా ఉన్నాయి.
గౌరముఖశ్చేన్ద్రకీలో గిరిః కామగిరిస్తథా । ఏతే చాన్యేఽప్యసంఖ్యాతా గిరయో బహుపుణ్యదాః
గౌరముఖ, ఇంద్రకీల, కామగిరి — ఇవి మాత్రమే కాదు, ఇంకా ఎన్నో లెక్కలేనన్ని పర్వతాలు ఉన్నాయీ లోకంలో, అవన్నీ గొప్ప పుణ్యాన్ని ఇస్తాయి.
ఏతదుత్పన్నసరితః శతశోఽథ సహస్రశః । పానావగాహనస్నానదర్శనోత్కీర్తనైరపి
ఈ పర్వతాలనుండి వందలాది, వేలాది నదులు పుట్టుకొస్తాయి. వాటిని త్రాగినా, స్నానం చేసినా, లోతుగా మునిగినా, చూసినా, లేదా వాటి మహిమను కీర్తించినా —
నాశయన్తి చ పాపాని త్రివిధాని శరీరిణామ్ । తామ్రపర్ణీ చన్ద్రవశా కృతమాలా వటోదకా
శరీరధారులకు కలిగే మూడు రకాల పాపాలను అవి తొలగిస్తాయి. తామ్రపర్ణి, చంద్రవశా, కృతమాలా, వటోదకా వంటి నదులు ప్రసిద్ధి చెందినవి.
వైహాయసీ చ కావేరీ వేణా చైవ పయస్వినీ । తుఙ్గభద్రా కృష్ణవేణా శర్కరావర్తకా తథా
వైహాయసీ, కావేరీ, వేణా, పయస్వినీ, తుంగభద్రా, కృష్ణవేణా, శర్కరావర్తకా కూడా ప్రసిద్ధ నదులే.
గోదావరీ భీమరథీ నిర్విన్ధ్యా చ పయోష్ణికా । తాపీ రేవా చ సురసా నర్మదా చ సరస్వతీ
గోదావరి, భీమరథీ, నిర్వింధ్యా, పయోష్ణికా, తాపీ, రేవా, సురసా, నర్మదా, సరస్వతీ — ఇవన్నీ పవిత్రమైన నదులు.
చర్మణ్వతీ చ సిన్ధుశ్చ అన్ధశోణౌ మహానదౌ । ఋషికుల్యా త్రిసామా చ వేదస్మృతిర్మహానదీ
చర్మణ్వతీ, సింధు, అంధశోణ, మహానద, ఋషికుల్యా, త్రిసామా, వేదస్మృతి, మహానదీ కూడా ప్రసిద్ధి చెందినవి.
కౌశికీ యమునా చైవ మన్దాకినీ దృషద్వతీ । గోమతీ సరయూ రోధవతీ సప్తవతీ తథా
కౌశికీ, యమునా, మందాకినీ, దృషద్వతీ, గోమతీ, సరయూ, రోధవతీ, సప్తవతీ కూడా ఉన్నాయి.
సుషోమా చ శతద్రుశ్చ చన్ద్రభాగా మరుద్వృధా । వితస్తా చ అసిక్నీ చ విశ్వా చేతి ప్రకీర్తితాః
సుషోమా, శతద్రు, చంద్రభాగా, మరుద్వృద్ధా, వితస్తా, అసిక్నీ, విశ్వా అనే నదులు కూడా ప్రసిద్ధి చెందినవి.
అస్మిన్వర్షే లబ్ధజన్మపురుషైః స్వస్వకర్మభిః । శుక్లలోహితకృష్ణాఖ్యైర్దివ్యమానుషనారకాః
ఈ భూమిలో ప్రతి ఒక్కరు తమ తమ కర్మఫలానుసారం జన్మిస్తారు. వారు తెలుపు, ఎరుపు, నలుపు రంగుల్లో ఉండవచ్చు; దేవతలుగా, మనుష్యులుగా, నరకవాసులుగా అనుభవిస్తారు.
భవన్తి వివిధా భోగాః సర్వేషాం చ నివాసినామ్ । యథా వర్ణవిధానేనాపవర్గో భవతి స్ఫుటమ్
ఇక్కడ నివసించే అందరికీ అనేక రకాల అనుభవాలు కలుగుతాయి. వర్ణవ్యవస్థ ప్రకారం, మోక్షమూ స్పష్టంగా సిద్ధిస్తుంది.
ఏతదేవ చ వర్షస్య ప్రాధాన్యం కార్యసిద్ధితః । వదన్తి మునయో వేదవాదినః స్వర్గవాసినః
ఈ భూమిలో ధర్మకార్యాలు ఫలిస్తాయని, వేదజ్ఞులు, ఋషులు, స్వర్గవాసులు కూడా ఈ దేశాన్ని ముఖ్యమైనదిగా చెబుతారు.
అహో అమీషాం కిమకారి శోభనం ప్రసన్న ఏషాం స్విదుత స్వయం హరిః । యైర్జన్మ లబ్ధం నృషు భారతాజిరే ముకున్దసేవౌపయికం స్పృహా హి నః
అయ్యో! వీరు ఏ మంచి పని చేసారో, లేదా హరి వారికి తానుగా ప్రసన్నుడయ్యాడో? ఎందుకంటే వీరు భారతదేశంలో మానవ జన్మ పొందారు, ముకుందుని సేవకు అర్హులయ్యారు — ఇదే మనకూ కోరిక.
కిం దుష్కరైర్నః క్రతుభిస్తపోవ్రతై- ర్దానాదిభిర్వా ద్యుజయేన ఫల్గునా । న యత్ర నారాయణపదపఙ్కజ- స్మృతిః ప్రముష్టాతిశయేన్ద్రియోత్సవాత్
మనకు కఠినమైన యజ్ఞాలు, తపస్సులు, వ్రతాలు, దానాలు, యుద్ధ విజయాలు ఏమి ఉపయోగం? మన ఇంద్రియాల ఆనందంలో నారాయణుని పాదస్మరణ మరిచిపోతే అవన్నీ వ్యర్థమే.
కల్పాయుషాం స్థానజయాత్పునర్భవా- త్క్షణాయుషాం భారతభూజయో వరమ్ । క్షణేన మర్త్యేన కృతం మనస్వినః సంన్యస్య సంయాన్త్యభయం పదం హరేః
కల్పాంతం జీవించే వారిలా స్థానం గెలుచుకోవడం కన్నా, మళ్లీ పుట్టకుండా విముక్తి పొందడం కన్నా, మనుష్యుడు భారతదేశాన్ని క్షణకాలం పాలించడమే మేలైనది. ఎందుకంటే, ఒక్క క్షణంలోనే మేధావులు అన్నీ వదిలిపెట్టి హరిదేవుని భయరహిత స్థానం చేరుకుంటారు.
నారద ఉవాచ ఓం నమో భగవతే ఉపశమశీలాయోపరతానాత్మ్యాయ నమోఽకిఞ్చనవిత్తాయ ఋషిఋషభాయ నరనారాయణాయ పరమహంసపరమగురవే ఆత్మారామాధిపతయే నమో నమ ఇతి । కర్తాస్య సర్గాదిషు యో న బధ్యతే న హన్యతే దేహగతోఽపి దైహికైః । ద్రష్టుర్న దృశ్యస్య గుణైర్విదూష్యతే తస్మై నమోఽసక్తవివిక్తసాక్షిణే
నారదుడు ఇలా అన్నాడు: ఓం, ఉపశాంత స్వభావం కలవాడికి, అహంకారాన్ని విడిచినవాడికి, ఏదీ తనదిగా భావించని వాడికి, ఋషులలో శ్రేష్ఠుడైన నరనారాయణుడికి, పరమహంసుడికి, పరమగురువుకి, ఆత్మారాముల అధిపతికి పదే పదే నమస్కారం. సృష్టికర్త అయినా సృష్టిలో బంధించబడని వాడికి, శరీరంలో ఉన్నా శరీర సంబంధమైన వాటితో హానిపొందని వాడికి, దృష్టికర్తగానీ, దృశ్యమైన వాటి గుణాలతో కలుషితుడవని వాడికి, ఆ అసక్తి, విభిన్నమైన సాక్షికి నమస్కారం.