ఇయం చ సాక్షాద్భగవత్పదీ లోకేషు విశ్రుతా । కాలేన మహతా సా తు యుగసాహస్రకేణ తు
ఈ నదిని భగవత్పదీ అని లోకాల్లో ప్రసిద్ధిగా పిలుస్తారు. ఎంతో కాలం, వేల యుగాల పాటు ఆమె ప్రవహించింది.
దివో మూర్ధానమాగత్య దేవీ దేవనదీశ్వరీ । యత్తద్విష్ణుపదం నామ స్థానం త్రైలోక్యవిశ్రుతమ్
దేవతానదుల అధిపతిగా ఉన్న ఆ దేవీ ఆకాశపు శిఖరానికి చేరింది. ఆ స్థలాన్ని మూడు లోకాలందరికి ప్రసిద్ధమైన విష్ణుపదం అంటారు.
ఔత్తానపాదిర్యత్రాస్తే ధ్రువః పరమపావనః । భగవత్పాదయుగలం పద్మకోశరజో దధత్
అక్కడ ఉత్తానపాదుని కుమారుడు ధ్రువుడు, పరమ పవిత్రుడిగా, భగవంతుని పద్మపాదాల ధూళిని ధరించి నివసిస్తున్నాడు.
అద్యాప్యాస్తే స రాజర్షిః పదవీమచలాం శ్రితః । తత్ర సప్తర్షయస్తస్య ప్రభావజ్ఞా మహాశయాః
ఈ రోజు కూడా ఆ రాజర్షి అచలమైన మార్గంలో స్థిరంగా అక్కడే ఉన్నాడు. అక్కడే ఏడుగురు మహర్షులు, ఆయన ప్రభావాన్ని గ్రహించి,
ప్రదక్షిణం ప్రక్రమన్తి సర్వలోకహితేప్సవః । ఆత్యన్తికీ సిద్ధిరియం తపతాం సిద్ధిదాయినీ
అన్ని లోకాల శ్రేయస్సు కోరుతూ ఆయన చుట్టూ ప్రదక్షిణ చేస్తారు. ఇది పరమ సిద్ధి, తపస్సు చేసే వారికి సిద్ధిని ప్రసాదిస్తుంది.
ఆద్రియన్తే చ శిరసా జటాజూటోషితేన చ । తతో విష్ణుపదాద్దేవీ నైకసాహస్రకోటిభిః
వారు జటాజూటాలతో తలవంచి ఆ దేవిని గౌరవిస్తారు. ఆ తరువాత విష్ణుపదం నుండి ఆ దేవి అనేక కోట్ల దేవతా విమానాలతో దిగిపోతుంది.
విమానైరాకులే దేవయానేఽవతరతీ చ సా । చన్ద్రమణ్డలమాప్లావ్య పతన్తీ బ్రహ్యసద్యని
ఆమె చంద్ర మండలంతో నిండి, దేవయాన మార్గంలో దిగుతుంది. చంద్ర లోకాన్ని నింపి, బ్రహ్మసదనానికి పడిపోతుంది.
చతుర్ధా భిద్యమానా సా బ్రహ్మలోకే చ నారద । చతుర్భిర్నామభిర్దేవీ చతుర్దిశమభిసృతా
నారదా! బ్రహ్మలోకంలో ఆమె నది నలుగుగా విభజించబడింది. ఆ దేవి నాలుగు పేర్లతో నాలుగు దిశల్లో ప్రవహించింది.
సరితాం చ నదీనాం చ పతిమేవాన్వపద్యత । సీతా చాలకనన్దా చ చతుర్భద్రేతి* నామభిః
ఆమె నదులకూ, ప్రవాహాలకూ అధిపతిగా మారింది. సీత, అలకానంద, చతుర్భద్ర అనే పేర్లతో ప్రసిద్ధి చెందింది.
*చక్షుర్భద్రేతి? సీతా చ బ్రహ్మసదనాచ్ఛిఖరేభ్యః క్షమాభృతామ్ । కేసరాభిధనామ్నా చ ప్రస్రవన్తీ చ స్వర్ణదీ
సీత, బ్రహ్మసదనంలోనుండి, పర్వత శిఖరాల నుండి, కేసర అనే పేరుతో, ప్రస్రవంతి, స్వర్ణదీ అనే పేర్లతో కూడా పిలవబడుతుంది.
గన్ధమాదనమూర్ధ్నీహ పతితా పాపహారిణీ । అన్తరేణ తు భద్రాశ్వవర్షం ప్రాచ్యాం సమాగతా
ఆమె గంధమాదన పర్వత శిఖరంపై పడింది. ఆమె పాపాలను హరించేది. భద్రాశ్వవర్షాన్ని దాటి, తూర్పు సముద్రాన్ని చేరింది.
క్షారోదధిం గతా సా తు ద్యునదీ దేవపూజితా । తతో మాల్యవతః శృఙ్గాద్ ద్వితీయా పరినిర్గతా
ఆమె దేవతలచే పూజింపబడే దివ్యనదిగా, ఉప్పు సముద్రాన్ని చేరింది. ఆ తరువాత మాల్యవత్పర్వత శిఖరంనుండి రెండవ ప్రవాహం బయలుదేరింది.
తతో వేగవతీ భూత్వా కేతుమాలం సమాగతా । చక్షుర్నామ్నీ దేవనదీ ప్రతీచ్యాం దిశ్యుపాగతా
తర్వాత ఆమె వేగవతిగా మారి, కేతుమాల దేశాన్ని చేరింది. చక్షుస్ అనే దేవనది పడమర దిశగా ప్రవహించింది.
సరితాం పతిమావిష్టా సా గఙ్గా దేవవన్దితా । తతస్తృతీయా ధారా తు నామ్నా ఖ్యాతా చ నారద
ఆమె నదుల అధిపతిలో ప్రవేశించి, దేవతలచే వందించబడే గంగా అయ్యింది. ఆ తరువాత, నారదా! మూడవ ప్రవాహం పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందింది.
పుణ్యా చాలకనన్దా వై దక్షిణేనాబ్జభూపదాత్ । వనాని గిరికూటాని సమతిక్రమ్య చాగతా
పుణ్యమైన అలకానందా నది, కమలంలో జన్మించిన దేవుని నివాసం దక్షిణ భాగం నుంచి, అడవులు, కొండ శిఖరాలు దాటి ఇక్కడికి వచ్చింది.
హేమకూటం గిరివరం ప్రాప్తాతోఽపీహ నిర్గతా । అతివేగవతీ భూత్వా భారతం చాగతాపరా
ఆమె హేమకూట అనే గొప్ప పర్వతాన్ని చేరుకొని, అక్కడ నుంచి మరొక వేగంగా ప్రవహించే నదిగా మారి, భారతదేశానికి ప్రవేశించింది.
దక్షిణం జలధిం ప్రాప్తా తృతీయా సా సరిద్వరా । యస్యాః స్నానాయ సరతాం మనుజానాం పదే పదే
మూడవ గొప్ప నది దక్షిణ సముద్రాన్ని చేరింది. ఆమె నీటిలో స్నానం చేసే మనుషులకు ప్రతి అడుగునా —
రాజసూయాశ్వమేధాది ఫలం తు న హి దుర్లభమ్ । తతశ్చతుర్థీ ధారా తు భృఙ్గవత్పర్వతాత్పునః
రాజసూయ, అశ్వమేధ వంటి మహాయజ్ఞాల ఫలితాలు పొందడం వారికి సులభమే. ఆ తరువాత, నాల్గవ ప్రవాహం మళ్లీ భృంగవత్ పర్వతం నుంచి —
భద్రాభిధా సంస్రవన్తీ కురూన్సన్తర్ప్య చోత్తరాన్ । సముద్రం సమనుప్రాప్తా గఙ్గా త్రైలోక్యపావనీ
భద్రా అనే పేరుతో ప్రవహిస్తూ, ఉత్తర కురులను తృప్తిపరిచి, సముద్రాన్ని చేరింది. ఆమెనే మూడు లోకాల్ని పవిత్రం చేసే గంగా.
అన్యే నదాశ్చ నద్యశ్చ వర్షే వర్షేఽపి సన్తి హి । బహుశో మేరుమన్దారప్రసూతాశ్చైవ నారద
నారదా! ప్రతి ప్రాంతంలో ఇంకా ఎన్నో నదులు, వాగులు ఉన్నాయి. వాటిలో చాలావి మేరు, మందార పర్వతాల నుంచి ఉద్భవించాయి.
తత్రాపి భారతం వర్షం కర్మక్షేత్రముశన్తి హి । అన్యాని చాష్టవర్షాణి భౌమస్వర్గప్రదాని చ
వాటిలో భారతదేశాన్ని కర్మభూమి అంటారు. మిగతా ఎనిమిది ప్రాంతాలు భూమిపై స్వర్గసుఖాలను ఇస్తాయి.
స్వర్గిణాం పుణ్యశేషస్య భోగస్థానాని నారద । పురుషాణాం చాయుతాయుర్వజ్రాఙ్గా దేవసన్నిభాః
నారదా! స్వర్గంలో పుణ్యఫలితాలు మిగిలినవారికి ఇవి అనుభూతి ప్రదేశాలు. అక్కడి మనుషులకు పది వేల సంవత్సరాల ఆయుష్షు, వజ్రంలాంటి శరీరాలు, దేవతలతో సమానంగా ఉంటారు.
పురుషా నాగసాహస్రైర్దశభిః పరికల్పితాః । మహాసౌరతసన్తుష్టాః కలత్రాఢ్యాః సుఖాన్వితాః
ఆ మనుషులు పది వేల ఏనుగుల బలంతో ఉండి, మహా కామసుఖంతో తృప్తిగా, అనేక భార్యలతో, సుఖసంపదలతో జీవిస్తారు.
ఏకవర్షోనకే చాయుష్యాప్తగర్భాః స్త్రియోఽపి హి । త్రేతాయుగసమః కాలో వర్తతే సర్వదైవ హి
ప్రతి ప్రాంతంలో అక్కడి స్త్రీలు దీర్ఘాయువు కలిగి, గర్భధారణ లేకుండా ఉంటారు. అక్కడ కాలం ఎప్పుడూ త్రేతాయుగంలా నడుస్తుంది.
భువనకోశవర్ణనే ఇలావృతభద్రాశ్వవర్షవర్ణనమ్ శ్రీనారాయణ ఉవాచ తేషు వర్షేషు దేవేశాః పూర్వోక్తైః స్తవనైః సదా । పూజయన్తి మహాదేవీం జపధ్యానసమాధిభిః
శ్రీనారాయణుడు ఇలా అన్నాడు — ఆ ప్రాంతాల్లో, దేవతాధిపతులారా! ముందుగా చెప్పిన స్తోత్రాలతో, జపం, ధ్యానం, సమాధి ద్వారా మహాదేవిని ఎప్పుడూ పూజిస్తారు.
సర్వర్తుకుసుమశ్రేణీ శోభితా వనరాజయః । ఫలానాం పల్లవానాం చ యత్ర శోభా నిరన్తరమ్
అక్కడి అడవులు ప్రతి ఋతువులో పూలతో అలంకరించబడి ఉంటాయి. పండ్లూ, కొత్త మొగ్గలతో ఎప్పుడూ అందంగా కనిపిస్తాయి.
తేషు కాననవర్షేషు వర్షపర్వతసానుషు । గిరిద్రోణీషు సర్వాసు నిర్మలోదకరాశిషు
ఆ అడవి ప్రాంతాల్లో, పర్వత శిఖరాలపై, కొండ లోయలన్నింటిలో, నిర్మలమైన నీటి సముదాయాల్లో —
వికచోత్పలమాలాసు హంససారససఞ్చయైః । విమిశ్రితేషు తేష్వేవ పక్షిభిః కూజితేషు చ
పుష్పించిన కమలాల దండల్లో, హంసలు, సారస పక్షుల గుంపులతో కలసి, పక్షుల కిలకిలారావాలతో నిండిన చోట —
జలక్రీడాదిభిశ్చిత్రవినోదైః క్రీడయన్తి చ । సున్దరీలలితభ్రూణాం విలాసాయతనేషు చ
వివిధ రకాల నీటిలో ఆటలతో, వినోదాలతో, అందమైన స్త్రీల సౌందర్య భవనాల్లో ఆనందంగా విహరిస్తారు.
తత్రత్యా విహరన్త్యత్ర స్వైరం యువతిభిః సహ । నవస్వపి చ వర్షేషు భగవానాదిపూరుషః
అక్కడి ప్రజలు యువతులతో స్వేచ్ఛగా సంతోషంగా విహరిస్తారు. ఆ తొమ్మిది ప్రాంతాల్లో కూడా భగవంతుడు, ఆదిపురుషుడు —