అరుణోదసవర్ణేన అరుణోదా ప్రవర్తతే । నదీ రమ్యజలా దేవదైత్యరాజప్రపూజితా
ఉదయించే సూర్యుని వర్ణంతో అరుణోదా అనే నది ప్రవహించడం ప్రారంభమవుతుంది. ఆ నది అందమైన నీటితో, దేవతలు, రాక్షసులు, రాజులు పూజించే విధంగా ఉంటుంది.
అరుణాఖ్యా మహారాజ వర్తతే పాపహారిణీ । పూజయన్తి చ తాం దేవీం సర్వకామఫలప్రదామ్
ఓ మహారాజా, అరుణా అనే నది పాపాలను తొలగించేది. అక్కడ ఆ దేవిని పూజిస్తారు, ఆమె అన్ని కోరికలను తీర్చే తల్లి.
నానోపహారబలిభిః కల్మషఘ్న్యభయప్రదామ్ । తస్యాః కృపావలోకేన క్షేమారోగ్యం వ్రజన్తి తే
వివిధ రకాల నైవేద్యాలు, బలులతో ఆమెను పూజిస్తారు. ఆమె పాపాలను తొలగించి, భయాన్ని తొలగిస్తుంది. ఆమె కరుణతో చూసినవారికి శాంతి, ఆరోగ్యం లభిస్తుంది.
ఆద్యా మాయాతులానన్తా పుష్టిరీశ్వరమాలినీ । దుష్టనాశకరీ కాన్తిదాయినీతి స్మృతా భువి
ఆమె ఆద్య, మాయకు సమానమైనది, అనంతమైనది, పోషణను ఇచ్చే తల్లి, పరమాధిపత్యంతో అలంకృతమైనది, దుష్టులను నశింపజేసేది, కాంతిని ప్రసాదించే తల్లి అని భూమిపై ప్రసిద్ధి.
అస్యాః పూజాప్రభావేణ జామ్బూనదముదావహత్
ఆమె పూజా మహిమ వలన బంగారు నది ప్రవహిస్తుంది.
భువనకోశవర్ణనేఽరుణోదాదినదీనాం నిసర్గస్థానవర్ణనమ్ శ్రీనారాయణ ఉవాచ అరుణోదా నదీ యా తు మయా ప్రోక్తా చ నారద । మన్దరాన్నిపతన్తీ సా పూర్వేణేలావృతం ప్లవేత్
బ్రహ్మాండ నిర్మాణం, అరుణోదా మొదలైన నదుల సహజ స్థలాల వివరాలు. శ్రీనారాయణుడు ఇలా అన్నాడు: నారదా, నేను చెప్పిన అరుణోదా నది మందర పర్వతం నుంచి ఉద్భవించి, తూర్పు వైపు ప్రవహిస్తూ ఇలావృతాన్ని చుట్టుకుంటుంది.
యజ్జోషణాద్భవాన్యాశ్చానుచరీణాం స్త్రియామపి । యక్షగన్ధర్వపత్నీనాం దేహగన్ధవహోఽనిలః
భవానీ సేవకులైన యక్ష, గంధర్వ స్త్రీల శరీర సుగంధాన్ని మోసుకొచ్చే గాలి చుట్టూ వ్యాపిస్తుంది.
వాసయత్యభితో భూమిం దశయోజనసంఖ్యయా । ఏవం జమ్బూఫలానాం చ తుఙ్గదేశనిపాతనాత్
ఆ గాలి పది యోజనల దూరం వరకు భూమిని పరిమళంతో నింపుతుంది. అలాగే, ఎత్తైన ప్రాంతంలో జంబూ పండ్లు పడిపోవడం వల్ల కూడా పరిమళం వ్యాపిస్తుంది.
విశీర్యతామనస్థీనాం కుఞ్జరాఙ్గప్రమాణినామ్ । రసేన చ నదీ జమ్బూనామ్నీ మేర్వాఖ్యమన్దరాత్
ఆ పండ్లు ఏనుగు అవయవాలంత పెద్దవిగా ఉండి, పడి పగిలినప్పుడు వాటి రసం జంబూ అనే నదిగా మారి, మేరు లేదా మందర పర్వతం నుంచి ప్రవహిస్తుంది.
పతన్తీ భూమిభాగే చ దక్షిణేలావృతం గతా । దేవీ జమ్బూఫలాస్వాదతుష్టా జమ్బ్వాదినీ స్మృతా
ఆ రసం భూమిపై పడుతూ, దక్షిణ ఇలావృత ప్రాంతానికి చేరుతుంది. జంబూ పండ్ల రుచితో తృప్తిపడే ఆ దేవిని జంబ్వాదినీ అని పిలుస్తారు.
తత్రత్యానాం చ లోకానాం దేవనాగర్షిరక్షసామ్ । పూజనీయపదా మాన్యా సర్వభూతదయాకరీ
అక్కడి లోకాలందరిలో, ఆ దేవిని దేవతలు, ఋషులు, రాక్షసులు గౌరవంగా పూజిస్తారు. ఆమె స్థానం పూజకు అర్హమైనది, అందరూ గౌరవించే స్థలం, ఆమె సమస్త జీవుల మీద దయ చూపుతుంది.
పావనీ పాపినాం రోగనాశినీ స్మరతామపి । కీర్తితా విఘ్నసంహర్త్రీ మాననీయా దివౌకసామ్
పాపులైన వారిని కూడా పవిత్రురాలిగా చేస్తుంది, ఆమెను స్మరించే వారికి రోగాలను తొలగిస్తుంది. ఆమెను స్తుతించినప్పుడు, ఆమె అన్ని అడ్డంకులను తొలగిస్తుంది, ఆకాశవాసులందరూ ఆమెను గౌరవిస్తారు.
కోకిలాక్షీ కామకలా కరుణా కామపూజితా । కఠోరవిగ్రహా ధన్యా నాకిమాన్యా గభస్తినీ
ఆమె కుయిలిపక్షి కన్నులవంటి కన్నులతో, కోరికల స్వరూపిణిగా, దయతో నిండినవాడిగా, కోరికలు తీరాలని పూజించబడే దేవిగా ఉంది. ఆమె రూపం ఉగ్రంగా ఉంటుంది, ఆమె ధన్యురాలు, దేవతలందరూ గౌరవిస్తారు, ఆమె కాంతివంతంగా ఉంటుంది.
ఏభిర్నామపదైః కామం జపనీయా సదా నృణామ్ । జమ్బూనదీరోధసోర్యా మృత్తికాతీరవర్తినీ
ఈ పేర్లు, లక్షణాలతో ఆమెను మనుషులు ఎప్పుడూ జపించాలి. ఆమె జంబూ నది ఒడ్డున, మట్టిబండ వద్ద నివసిస్తుంది.
జమ్బూరసేనానువిద్ధ్యమానా వాయ్వర్కయోగతః । విద్యాధరామరస్త్రీణాం భూషణం వివిధం మహత్
జంబూ వృక్ష సైన్యం గాలితో, సూర్యుడి శక్తితో కలిసిపోతూ, విద్యాధర మరియు దేవతా స్త్రీలకు వివిధ రకాల గొప్ప అలంకారాలు ఏర్పడతాయి.
జామ్బూనదం సువర్ణం చ ప్రోక్తం దేవవినిర్మితమ్ । యత్సువర్ణం చ విబుధా యోషిద్భిః కాముకాః సదా
జాంబూనదం అనే బంగారం దేవతల చేత తయారైనదిగా చెప్పబడింది. ఆ బంగారాన్ని దేవతా స్త్రీలు ఎప్పుడూ అలంకరణకు ఉపయోగిస్తారు.
ముకుటం కటిసూత్రం చ కేయూరాదీన్ప్రకుర్వతే । మహాకదమ్బః సమ్ప్రోక్తః సుపార్శ్వగిరిసంస్థితః
దానితో వారు ముకుటాలు, నడికట్టులు, కంకణాలు మరియు ఇతర ఆభరణాలు తయారు చేస్తారు. మహా కదంబ వృక్షం సుపార్శ్వ అనే పర్వతంపై ఉంది అని చెబుతారు.
తస్య కోటరదేశేభ్యః పఞ్చ ధారాశ్చ యాః స్మృతాః । సుపార్శ్వగిరిమూర్ధ్నీహ పతన్త్యేతా భువం గతాః
ఆ వృక్షపు కొమ్మల నుండి ఐదు ప్రవాహాలు ఉద్భవిస్తాయని గుర్తించబడింది. అవి ఇక్కడ సుపార్శ్వ పర్వత శిఖరంపై నుంచి భూమిని చేరుతాయి.
మధుధారాః పఞ్చ తాస్తు పశ్చిమేలావృతం ప్లుతాః । యాశ్చోపభుజ్యమానానాం దేవానాం ముఖగన్ధభృత్
ఆ ఐదు తేనె ప్రవాహాలు పశ్చిమ దిశగా ప్రవహిస్తూ, ఎప్పుడూ పొంగిపోతుంటాయి. వాటిని దేవతలు సేవించినప్పుడు వారి నోరు పరిమళంగా మారుతుంది.
వాయుః సమన్తతోఽగచ్ఛఞ్ఛతయోజనవాసనః । ధారేశ్వరీ మహాదేవీ భక్తానాం కార్యకారిణీ
వాయువు అన్ని వైపులా వెదజల్లుతూ, వంద యోజనల దూరం వరకు పరిమళాన్ని తీసుకెళ్తుంది. ఆ ప్రవాహాల దేవత అయిన మహాదేవి భక్తుల కోరికలను నెరవేర్చుతుంది.
దేవపూజ్యా మహోత్సాహా కాలరూపా మహాననా । వసతే కర్మఫలదా కాన్తారగ్రహణేశ్వరీ
ఆమె దేవతలచే పూజించబడుతుంది, గొప్ప ఉత్సాహంతో ఉంటుంది, కాల స్వరూపిణిగా, విశాలమైన ముఖంతో ఉంటుంది. ఆమె కర్మఫలాలను ప్రసాదించేవారిగా, అరణ్య పర్వతాలకు అధిపతిగా నివసిస్తుంది.
కరాలదేహా కాలాఙ్గీ కామకోటిప్రవర్తినీ । ఇత్యేతైర్నామభిః పూజ్యా దేవీ సర్వసురేశ్వరీ
కఠినమైన శరీరంతో, నల్లవర్ణ అవయవాలతో, అనేక కోరికలను నెరవేర్చే విధంగా ప్రవర్తిస్తుంది. ఈ పేర్లతో ఆ దేవిని, సమస్త దేవతాధిపతిని, పూజిస్తారు.
ఏవం కుముదరూఢో యో నామ్నా శతబలో వటః । తత్స్కన్ధేభ్యోఽధోముఖాశ్చ నదాః కుముదమూర్ధతః
ఇలా, శతబల అనే వటవృక్షంపై కుముదుడు అధిరోహించి ఉన్నాడు. ఆ వృక్షపు కొమ్మల నుండి నదులు కిందికి ప్రవహిస్తూ, కుముద పర్వత శిఖరాన్ని చేరుతాయి.
పయోదధిమధుఘృతగుడాన్నాద్యమ్బరాదిభిః । శయ్యాసనాద్యాభరణైః సర్వే కామదుఘాశ్చ తే
పాలు, తేనె, నెయ్యి, బెల్లం, అన్నం, వస్త్రాలు మరియు ఇతర వస్తువులతో పాటు, మంచాలు, ఆసనాలు, ఆభరణాలు—ఇవి అన్నీ వారికి కోరిక తీరుస్తాయి.
ఉత్తరేణేలావృతం తే ప్లావయన్తి సమన్తతః । మీనాక్షీ తత్తలే దేవీ దేవాసురనిషేవితా
ఉత్తర దిశగా అవి ఎలావృత ప్రాంతాన్ని అన్ని వైపులా ముంచుతాయి. ఆ ప్రదేశపు ఉపరితలంపై మీనాక్షి దేవి దేవతలు, అసురులు సేవిస్తారు.
నీలామ్బరా రౌద్రముఖీ నీలాలకయుతా చ సా । నాకినాం దేవసంఘానాం ఫలదా వరదా చ సా
ఆమె నీలవస్త్రాలు ధరించి, ఉగ్రమైన ముఖంతో, నీలవర్ణ జడలతో అలంకరించబడింది. ఆకాశవాసులైన దేవతా సమూహాలకు ఫలితాలు, వరాలు ప్రసాదిస్తుంది.
అతిమాన్యాతిపూజ్యా చ మత్తమాతఙ్గగామినీ । మదనోన్మాదినీ మానప్రియా మానప్రియాన్తరా
ఆమె అత్యంత గౌరవనీయురాలు, అత్యంత పూజించబడే దేవి. మత్తయిన ఏనుగు వలె నడుస్తుంది. ప్రేమతో మత్తెక్కించే దేవి, గౌరవాన్ని ఇష్టపడుతుంది, గౌరవాన్ని కోరేవారిని సంతోషపరుస్తుంది.
మారవేగధరా మారపూజితా మారమాదినీ । మయూరవరశోభాఢ్యా శిఖివాహనగర్భభూః
ఆమె మన్మథుని వేగాన్ని కలిగి ఉంది, మన్మథుడు ఆమెను పూజిస్తాడు, ఆమె అతనికి ఆనందాన్ని ఇస్తుంది. ఆమె నెమలి అందంతో అలంకరించబడింది, నెమలి వాహనానికి జననస్థానంగా ఉంది.
ఏభిర్నామపదైర్వన్ద్యా దేవీ సా మీనలోచనా । జపతాం స్మరతాం మానదాత్రీ చేశ్వరసఙ్గినీ
ఈ మత్స్యాక్షి దేవిని ఈ పేర్లతో, పదాలతో స్తుతించాలి. వీటిని జపించే వారికి, స్మరించే వారికి ఆమె గౌరవాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. ఆమె పరమేశ్వరునికి ప్రియమైనది.
తేషాం నదానాం పానీయపానానుగతచేతసామ్ । ప్రజానాం న కదాచిత్స్యాద్వలీపలితలక్షణమ్
ఈ నదుల నీటిని సేవించే వారికి, మనసు అర్పించిన ప్రజలకు, ఎప్పుడూ ముడతలు గానీ, తెల్లజుట్టు గానీ కలుగవు.