తస్యాన్తర్విశతః క్రూరసటాఘాతప్రపీడితః । సముద్రోఽథాబ్రవీద్దేవ రక్ష మాం శరణార్తిహన్
అతడు లోపలికి ప్రవేశిస్తున్నప్పుడు, అతని భయంకరమైన దంతాల తాకిడితో బాధపడిన సముద్రుడు, 'దేవా! శరణు కోరినవారిని రక్షించే వాడా, నన్ను కాపాడు' అని ప్రార్థించాడు.
ఇత్యాకర్ణ్య సముద్రోక్తం వచనం హరిరీశ్వరః । విదారయఞ్జలచరాఞ్జగామాన్తర్జలే విభుః
సముద్రుడు చెప్పిన మాటలు విని, భగవంతుడు హరి తన చేతులతో జలాన్ని విడదీసి లోతుగా లోపలికి వెళ్లాడు.
ఇతస్తతోఽభిధావన్సన్ విచిన్వన్పృథివీం ధరామ్ । ఆఘ్రాయాఘ్రాయ సర్వేశో ధరామాసాదయచ్ఛనైః
అతడు అక్కడక్కడా తిరుగుతూ, భూమిని వెతుకుతూ, మళ్లీ మళ్లీ వాసన పడి, చివరకు భూమిని నెమ్మదిగా కనుగొన్నాడు.
అనర్జలగతాం భూమిం సర్వసత్త్వాశ్రయాం తదా । భూమిం స దేవదేవేశో దంష్ట్రయోదాజహార తామ్
అప్పుడు దేవతల దేవుడు తన దంతాలతో, నీటిలో మునిగిపోయి అన్ని జీవులకు ఆధారమైన భూమిని పైకి ఎత్తాడు.
తాం సముద్ధృత్య దంష్టాగ్రే యజ్ఞేశో యజ్ఞపూరూషః । శుశుభే దిగ్గజో యద్వదుద్ధృత్యాథ సుపద్మీనీమ్
దంతాల చివర భూమిని పైకి తీసి, యజ్ఞేశ్వరుడు, యజ్ఞపురుషుడు, ఏనుగు అందమైన కమలాన్ని పైకి ఎత్తినట్లు ప్రకాశించాడు.
తం దృష్ట్వా దేవదేవేశో విరఞ్చిః సమనుః స్వరాట్ । తుష్టావ వాగ్భిర్దేవేశం దంష్ట్రోద్ధతవసున్ధరమ్
ఆ దేవతల దేవుణ్ణి, దంతంతో భూమిని పైకి ఎత్తిన భగవంతుణ్ణి, విరంచి బ్రహ్మ, మనువు, స్వయంభువు కలిసి వాక్యాలతో స్తుతించారు.
బ్రహ్మోవాచ జితం తే పుణ్డరీకాక్ష భక్తానామార్తినాశన । ఖర్వీకృతసురాధార సర్వకామఫలప్రద
బ్రహ్మ ఇలా అన్నాడు: 'పద్మనయనా! భక్తుల బాధను తొలగించేవాడా! దేవతల అహంకారాన్ని తగ్గించేవాడా! అన్ని కోరికలను నెరవేర్చేవాడా! నీకు జయం కలగాలి.'
ఇయం చ ధరణీ దేవ శోభతే వసుధా తవ । పద్యినీవ సుపత్రాఢ్యా మతఙ్గజకరోద్ధృతా
ప్రభూ! ఈ భూమి నీదై ప్రకాశిస్తోంది. పెద్ద ఏనుగు తన సొంపైన సొగసైన కమలాన్ని తినుకుతో పైకి ఎత్తినట్లు, నీ భూమి కూడా అద్భుతంగా కనిపిస్తోంది.
ఇదం చ తే శరీరం వై శోభతే భూమిసఙ్గమాత్ । ఉద్ధృతామ్బుజశుణ్డాగ్రకరీన్ద్రతనుసన్నిభమ్
భూమిని తాకినందువల్ల నీ శరీరం కూడా, కమలాన్ని తన సొండతో పైకి ఎత్తిన ఏనుగు శరీరంలా ప్రకాశిస్తోంది.
నమో నమస్తే దేవేశ సృష్టిసంహారకారక । దానవానాం వినాశాయ కృతనానాకృతే ప్రభో
దేవతల అధినాయకుడా! సృష్టి, లయానికి కారణమైనవాడా! దానవులను నాశనం చేయడానికి అనేక రూపాలు ధరించేవాడా! ప్రభూ! నీకు నమస్కారం, నమస్కారం.
అగ్రతశ్చ నమస్తేఽస్తు పృష్ఠతశ్చ నమో నమః । సర్వామరాధారభూత బృహద్ధామ నమోఽస్తు తే
ముందు నుంచీ నీకు నమస్కారం, వెనుక నుంచీ మళ్లీ నమస్కారం. దేవతలందరికీ ఆధారమైన మహత్తరమైన నివాసమూ అయినవాడా, నీకు నా వందనం.
త్వయాహం చ ప్రజాసర్గే నియుక్త: శక్తిబృంహితః । త్వదాజ్ఞావశతః సర్గం కరోమి వికరోమి చ
నీ శక్తితో నేను ప్రజలను సృష్టించేందుకు నియమించబడ్డాను. నీ ఆజ్ఞతోనే సృష్టిని చేస్తూ, మార్పులు కూడా తేవడం జరుగుతోంది.
త్వత్సహాయేన దేవేశా అమరాశ్చ పురా హరే । సుధాం విభేజిరే సర్వే యథాకాలం యథాబలమ్
నీ సహాయంతో, దేవతల అధినాయకుడా, పూర్వకాలంలో అమరులు అందరూ, హరివు, తమ శక్తికి తగినట్లు, సమయానుసారం అమృతాన్ని పంచుకున్నారు.
ఇన్ద్రస్త్రిలోకీసామ్రాజ్యం లబ్ధవాంస్తన్నిదేశత: । భూనక్తి లక్ష్మీం బహులాం సురసంఘప్రపూజిత:
నీ ఆజ్ఞతో ఇంద్రుడు మూడు లోకాలకు అధిపతిగా అయ్యాడు. అతడు అపారమైన ఐశ్వర్యాన్ని అనుభవిస్తూ, దేవతలందరి చేత గౌరవింపబడుతున్నాడు.
వహ్నిః పావకతాం లబ్ధ్వా జాఠరాదివిభేదతః । దేవాసురమనుష్యాణాం కరోత్యాప్యాయనం తథా
అగ్ని తాను కాల్చే శక్తిని పొంది, జఠరాగ్ని మొదలైన రూపాల్లో విభజింపబడి, దేవతలు, అసురులు, మనుషులందరికీ పోషణను అందిస్తున్నాడు.
ధర్మరాజోఽథ పితృణామధిపః సర్వకర్మదృక । కర్మణాం ఫలదాతాసౌ త్వన్నియోగాదధీశ్వరః
ధర్మరాజు, పితృదేవతలకు అధిపతి, అన్ని కర్మలను పర్యవేక్షించే వాడు, కర్మఫలాలను ఇచ్చేవాడు, నీ ఆజ్ఞతో పరిపాలకుడయ్యాడు.
నైర్ఋతో రక్షసామీశో యక్షో విఘ్నవినాశన: । సర్వేషాం ప్రాణినాం కర్మసాక్షీ త్వత్తః ప్రజాయతే
నైరితి రాక్షసులకు అధిపతి, యక్షుడు విఘ్నాలను తొలగించేవాడు, అన్ని ప్రాణుల కర్మాలకు సాక్షిగా ఉండేవాడు, నీవు అతన్ని సృష్టించావు.
వరుణో యాదసామీశో లోకపాలో జలాధిపః । త్వదాజ్ఞాబలమాశ్రిత్య లోకపాలత్వమాగతః
వరుణుడు జలజంతువులకు అధిపతి, లోకపాలకుడు, నీటి అధిపతి. నీ శక్తిని ఆశ్రయించి లోకపాలుడయ్యాడు.
వాయుర్గన్ధవహ: సర్వభూతప్రాణనకారణమ్ । జాతస్తవ నిదేశేన లోకపాలో జగద్గురుః
వాయువు పరిమళాన్ని మోసేవాడు, అన్ని ప్రాణులకు జీవనాధారమైన వాడు. నీ ఆజ్ఞతో జన్మించి, లోకపాలుడూ, జగత్తుకు గురువుగా ఉన్నాడు.
కుబేరః కిన్నరాదీనాం యక్షాణాం జీవనాశ్రయః । త్వదాజ్ఞాన్తర్గతః సర్వలోకపేషు చ మాన్యభూ
కుబేరుడు కిన్నరులు, యక్షులకు జీవనాధారమైన వాడు. అతడు నీ ఆజ్ఞలో ఉండి, అన్ని లోకపాలకులలో గౌరవింపబడుతున్నాడు.
ఈశాన: సర్వరుద్రాణామీశ్వరాన్తకరః ప్రభూః । జాతో లోకేశవన్ద్యోఽసౌ సర్వదేవాధిపాలకః
ఈశానుడు అన్ని రుద్రులకు అధిపతి, ఇశ్వరులను సంహరించేవాడు, ప్రభావశాలి. అతడు లోకపాలకుల చేత పూజింపబడుతూ, దేవతలందరినీ రక్షించే వాడిగా జన్మించాడు.
నమస్తుభ్యం భగవతే జగదీశాయ కుర్మహే । యస్థాంశభాగాః సర్వే హి జాతా దేవాః సహస్రశః
భగవంతుడా, జగద్ఈశ్వరుడా, నీకు నమస్కరిస్తున్నాము. నీ శక్తి భాగాలుగా వేలాది దేవతలు జన్మించారు.
నారద ఉవాచ ఏవ స్తుతో విశ్వసృజా భగవానాదిపూరుష: । లీలావలోకమాత్రేణాప్యనుగ్రహమవాసృజత్
నారదుడు చెప్పాడు: విశ్వసృష్టికర్త ఇలా స్తుతించగా, ఆ ఆదిపురుషుడు తన లీలాదృష్టితో అనుగ్రహాన్ని ప్రసాదించాడు.
తత్రైవాభ్యాగతం దైత్యం హిరణ్యాక్షం మహాసురమ్ । రున్ధానమధ్వనో భీమం గదయాతాడయద్ధరి:
అక్కడే, హిరణ్యాక్షుడు అనే మహాదైత్యుడు వచ్చి మార్గాన్ని అడ్డగించినప్పుడు, హరివు తన గదతో అతడిని బలంగా కొట్టాడు.
తద్రక్తపఙ్కదిగ్ధాఙ్గో భగవానాదిపూరుషః । ఉద్ధృత్య ధరణీం దేవో దంష్ట్రయా లీలయాప్సు తామ్
రక్తమూ మట్టితో కళంకితమైన తన శరీరంతో, ఆ భగవంతుడు, దేవుడు, తన దంతంతో సులభంగా భూమిని నీళ్లలో నుంచి పైకి తీసెత్తాడు.
నివేశ్య లోకనాథేశో జగామ స్థానమాత్మనః । ఏతద్భగవతశ్చిత్రం ధరణ్యుద్ధరణం పరమ్
భూమిని స్థాపించిన తరువాత, లోకనాథుడు తన స్థానానికి వెళ్లాడు. భగవంతుని ఈ అద్భుతమైన భూమి ఉద్ధరణ ఘట్టం అత్యంత మహత్తరమైనది.
శృణూయాద్య: పుమాన్ యశ్చ పఠేచ్చరితముత్తమమ్ । సర్వపాపవినిర్ముక్తో వైష్ణవీం గతిమాప్నుయాత్
ఈ ఉత్తమమైన కథను ఎవరు వినినా, చదివినా, అన్ని పాపాలనుండి విముక్తి పొంది, విష్ణుపథాన్ని పొందుతారు.
భువనకోశవిస్తారే స్వాయమ్భువమనువంశకీర్తనమ్ శ్రీనారాయణ ఉవాచ మహీం దేవ: ప్రతిష్ఠాప్య యథాస్థానే చ నారద । వైకుణ్ఠలోకమగమద్ బ్రహ్మోవాచ స్వమాత్మజమ్
భువనకోశం ఎంత విస్తృతంగా ఉందో, స్వాయంభువమనువు వంశాన్ని గురించి. శ్రీనారాయణుడు ఇలా అన్నాడు: నారదా, భూమిని తన స్థలంలో స్థాపించి, దేవుడు వైకుంఠానికి వెళ్లాడు. బ్రహ్మ తన కుమారునితో మాట్లాడాడు.
స్వాయమ్భూవ మహాబాహో పుత్ర తేజస్వినాంవర । స్థానే మహీమయే తిష్ఠ ప్రజాః సృజ యథోచితమ్
ఓ మహాబాహువైన స్వాయంభువుడు! నీవు ప్రతిభావంతులలో శ్రేష్ఠుడవు. భూమిపై నీకు కేటాయించిన స్థలంలో నిలిచి, యథావిధిగా ప్రజలను సృష్టించు.
దేశకాలవిభాగేన యజ్ఞేశం పురుషం యజ । ఉచ్చావచపదార్థైశ్చ యజ్ఞసాధనకైర్విభో
దేశకాలానికి అనుగుణంగా, యజ్ఞసాధనాలతో, చిన్నదైనా పెద్దదైనా దానాలతో, యజ్ఞేశ్వరుడైన పరమపురుషుని పూజించు, ఓ మహాశయుడా.