వటపత్రశయానాయ విష్ణవే బాలరూపిణే । కేనాస్మి బాలభావేన నిర్మితోఽహం చిదాత్మనా
వటవృక్షపు ఆకుపై శిశువుగా విశ్రాంతి తీసుకుంటున్న విష్ణువుకు నమస్సులు. నేను చైతన్యస్వరూపుడినై, ఈ బాల్యస్థితిలో ఎవరి చేత సృష్టించబడ్డాను?
కిమర్థం కేన ద్రవ్యేణ కథం జానామి చాఖిలమ్ । ఇత్యేవం చిన్త్యమానాయ ముకున్దాయ మహాత్మనే
ఇది అంతా ఎందుకు, ఎవరి చేత, ఏ వస్తువుతో తెలుసుకున్నాను? ఇలా ఆలోచిస్తూ, ముకుందుడైన మహాత్మునికి—
శ్లోకార్ధేన తయా ప్రోక్తం భగవత్యాఖిలార్థదమ్ । సర్వం ఖల్విదమేవాహం నాన్యదస్తి సనాతనమ్
ఆ దేవీ అర్థాన్ని చెప్పేలా అర్ధశ్లోకంలో ఇలా పలికింది: 'ఈ సమస్తం నానే, శాశ్వతంగా వేరే ఏదీ లేదు.'
తద్వచో విష్ణునా పూర్వం సంవిజ్ఞాతం మనస్యపి । కేనోక్తా వాగియం సత్యా చిన్తయామాస చేతసా
ఆ మాటను విష్ణువు ముందే తన మనస్సులో గ్రహించాడు. 'ఈ యథార్థమైన మాటను ఎవరు పలికారు?' అని లోతుగా ఆలోచించాడు.
కథం వేద్మి ప్రవక్తారం స్త్రీపుంసౌ వా నపుంసకమ్ । ఇతి చిన్తాప్రపన్నేన ధృతం భాగవతం హృది
ఈ వేదాన్ని ఎవరు చెప్పబోతున్నారు? ఆ వక్త పురుషుడా, స్త్రీనా, లేక రెండింటికీ చెందని వారా? ఇలాంటి సందేహాలతో నా హృదయంలో భాగవతాన్ని నిలిపుకున్నాను.
పునః పునః కృతోచ్చారస్తస్మినేవాస్తచేతసా । వటపత్రే శయానః సన్నభూచ్చిన్తాసమన్వితః
అలా ఆలోచనలతో మనసు నిండిపోయి, మళ్లీ మళ్లీ ఆ మాటల్ని పలికాడు. ఆ వటవృక్షపు ఆకుపై పడుకుని, ఆందోళనతో ఉన్నాడు.
తదా శాన్తా భగవతీ ప్రాదురాస చతుర్భుజా । శఙ్ఖచక్రగదాపద్మవరాయుధధరా శివా
అప్పుడే శాంతమైన దేవీ, నలుగురు చేతులతో, శంఖం, చక్రం, గద, పద్మం పట్టుకుని, మంగళకరమైన రూపంలో ప్రత్యక్షమయ్యింది.
దివ్యామ్బరధరా దేవీ దివ్యభూషణభూషితా । సంయుతా సదృశీభిశ్చ సఖీభిః స్వవిభూతిభిః
ఆ దేవీ దివ్య వస్త్రాలు ధరించి, దివ్యాభరణాలతో అలంకరించబడి, తనతో పోలిన సఖులతో, తన మహిమతో ప్రకాశిస్తూ నిలిచింది.
ప్రాదుర్బభూవ తస్యాగ్రే విష్ణోరమితతేజసః । మన్దహాస్యం ప్రయుఞ్జానా మహాలక్ష్మీః శుభాననా
అమితమైన తేజస్సుతో ఉన్న విష్ణువు ఎదుట, మృదువుగా నవ్వుతూ, మంగళమయమైన ముఖంతో మహాలక్ష్మి ప్రత్యక్షమయ్యింది.
సూత ఉవాచ తాం తథా సంస్థితాం దృష్ట్వా హృదయే కమలేక్షణః । విస్మితః సలిలే తస్మిన్నిరాధారా మనోరమామ్
సూతుడు చెప్పాడు: ఆమెను అలా నిలబడి చూసి, కమలదళం లాంటి కళ్లున్న వాడు, ఆ నీటిలో, ఆధారం లేకుండా, ఆశ్చర్యంతో మనసు మైమరచిపోయాడు.
రతిర్భూతిస్తథా బుద్ధిర్మతిః కీర్తిః స్మృతిర్ధృతిః । శ్రద్ధా మేధా స్వధా స్వాహా క్షుధా నిద్రా దయా గతిః
ప్రేమ, ఐశ్వర్యం, బుద్ధి, విచక్షణ, కీర్తి, జ్ఞాపకం, ధైర్యం, విశ్వాసం, మేధ, స్వధా, స్వాహా, ఆకలి, నిద్ర, దయ, కదలిక—
తుష్టిః పుష్టిః క్షమా లజ్జా జృమ్భా తన్ద్రా చ శక్తయః । సంస్థితాః సర్వతః పార్శ్వే మహాదేవ్యాః పృథక్పృథక్
సంతృప్తి, పోషణ, సహనం, లజ్జ, జంబహనం, అలసట—ఈ శక్తులు అన్నీ మహాదేవి చుట్టూ, ఒక్కొక్కటీ వేర్వేరుగా నిలిచాయి.
వరాయుధధరాః సర్వా నానాభూషణభూషితాః । మన్దారమాలాకులితా ముక్తాహారవిరాజితాః
అందరూ ఉత్తమ ఆయుధాలు ధరించి, నానా రకాల అలంకారాలతో, మందారమాలలతో అలంకరించబడి, ముత్యాల హారాలతో మెరిసిపోతూ ఉన్నారు.
తాం దృష్ట్వా తాశ్చ సంవీక్ష్య తస్మిన్నేకార్ణవే జలే । విస్మయావిష్టహృదయః సమ్బభూవ జనార్దనః
ఆమెను, ఆమెతో ఉన్నవారిని, ఆ ఒక్కటి సముద్రపు నీటిలో చూసి, జనార్దనుని హృదయం ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయింది.
చిన్తయామాస సర్వాత్మా దృష్టమాయోఽతివిస్మితః । కుతో భూతాః స్త్రియః సర్వాః కుతోఽహం వటతల్పగః
అంతా చూసిన అనంతాత్మ, ఈ అద్భుతాన్ని చూసి ఆశ్చర్యపడి, 'ఈ స్త్రీలు అన్నీ ఎక్కడి నుండి వచ్చారు? నేను వటపత్రంపై ఎలా పడుకున్నాను?' అని ఆలోచించాడు.
అస్మిన్నేకార్ణవే ఘోరే న్యగ్రోధః కథముత్థితః । కేనాహం స్థాపితోఽస్మ్యత్ర శిశుం కృత్వా శుభాకృతిమ్
ఈ భయంకరమైన ఏకార్ణవంలో ఈ వటవృక్షం ఎలా పెరిగింది? ఎవరు నన్ను ఇక్కడ పెట్టారు? ఎవరు నన్ను శిశువుగా మలిచారు?
మమేయం జననీ నో వా మాయా వా కాపి దుర్ఘటా । దర్శనం కేనచిత్త్వద్య దత్తం వా కేన హేతునా
ఈమె నా తల్లా, కాదా? లేక మాయా అనే తెలియని శక్తి ఏదైనా? ఈ దర్శనం నాకెవరు ఇచ్చారు? ఎందుకు ఇచ్చారు?
కిం మయా చాత్ర వక్తవ్యం గన్తవ్యం వా న వా క్వచిత్ । మౌనమాస్థాయ తిష్ఠేయం బాలభావాదతన్ద్రితః
ఇక్కడ నేను ఏమి చెప్పాలి? ఎక్కడికైనా వెళ్లాలా, వద్దా? లేక మౌనంగా, బాలబుద్ధితో, అప్రమత్తంగా ఉండిపోవాలా?
వ్యాసోపదేశవర్ణనమ్ దృష్ట్వా తం విస్మితం దేవం శయానం వటపత్రకే । ఉవాచ సస్మితం వాక్యం విష్ణో కిం విస్మితో హ్యసి
వ్యాసుని ఉపదేశ వివరణ: ఆ ఆశ్చర్యపోయిన దేవుడు వటపత్రంపై పడుకుని ఉన్నాడని చూసి, ఆమె చిరునవ్వుతో ఇలా అడిగింది: 'విష్ణూ, నీవు ఎందుకు ఆశ్చర్యపడ్డావు?'
మహాశక్త్యాః ప్రభావేణ త్వం మాం విస్మృతవాన్పురా । ప్రభవే ప్రలయే జాతే భూత్వా భూత్వా పునః పునః
మహాశక్తి ప్రభావంతో నీవు ఒకప్పుడు నన్ను మరచిపోయావు. సృష్టి, లయ సమయంలో మళ్లీ మళ్లీ జన్మిస్తావు.
నిర్గుణా సా పరా శక్తిః సగుణస్త్వం తథాప్యహమ్ । సాత్త్వికీ కిల యా శక్తిస్తాం శక్తిం విద్ధి మామికామ్
ఆమె గుణాలకు అతీతమైన పరాశక్తి. నీవు గుణాలతో ఉన్నవాడవు, నేనూ అలాగే. సాత్వికశక్తి నా స్వంత శక్తి అని తెలుసుకో.
త్వన్నాభికమలాద్బ్రహ్మా భవిష్యతి ప్రజాపతిః । స కర్తా సర్వలోకస్య రజోగుణసమన్వితః
నీ నాభికమలంలో నుండి బ్రహ్ముడు పుట్టి, ప్రజాపతిగా అవతరిస్తాడు. అతడు రజోగుణంతో అన్ని లోకాల సృష్టికర్తవుతాడు.
స తదా తప ఆస్థాయ ప్రాప్య శక్తిమనుత్తమామ్ । రజసా రక్తవర్ణఞ్చ కరిష్యతి జగత్త్రయమ్
ఆ సమయంలో అతడు తపస్సు చేసి, అత్యుత్తమమైన శక్తిని పొందిన తరువాత, రాజోగుణంతో ఎర్రని రూపాన్ని ధరించి, మూడు లోకాలను సృష్టిస్తాడు.
సగుణాన్పఞ్చభూతాంశ్చ సముత్పాద్య మహామతిః । ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియేశాంశ్చ మనఃపూర్వాన్సమన్తతః
ఆ మహామతి, గుణాలు, ఐదు భూతాలు, ఇంద్రియాలు, వాటి అధిపతులు, మనస్సు—ఇవన్నీ క్రమంగా సృష్టిస్తాడు.
కరిష్యతి తతః సర్గం తేన కర్తా స ఉచ్యతే । విశ్వస్యాస్య మహాభాగ త్వం వై పాలయితా తథా
అప్పుడతడు సృష్టిని నిర్వహిస్తాడు. అందుకే అతడిని సృష్టికర్త అంటారు. మహాభాగ, నీవే ఈ జగత్తుకు రక్షకుడవు.
తద్భువోర్మధ్యదేశాచ్చ క్రోధాద్రుద్రో భవిష్యతి । తపః కృత్వా మహాఘోరం ప్రాప్య శక్తిం తు తామసీమ్
భూమి మధ్యభాగం నుండి కోపంతో రుద్రుడు ఉద్భవిస్తాడు. అతడు భయంకరమైన తపస్సు చేసి, తామసిక శక్తిని పొందుతాడు.
కల్పాన్తే సోఽపి సంహర్తా భవిష్యతి మహామతే । తేనాహం త్వాముపాయాతా సాత్త్వికీం త్వమవేహి మామ్
కాలాంతంలో అతడూ సంహారకుడవుతాడు, మహామతి. అందుకే నేను నీ వద్దకు వచ్చాను; నన్ను సాత్విక స్వభావముగలదిగా తెలుసుకో.
స్థాస్యేఽహం త్వత్సమీపస్థా సదాహం మధుసూదన । హృదయే తే కృతావాసా భవామి సతతం కిల
మధుసూదనా! నేను ఎప్పుడూ నీ దగ్గరే ఉంటాను. నీ హృదయంలో శాశ్వతంగా నివసిస్తాను.
విష్ణురువాచ శ్లోకస్యార్ధం మయా పూర్వం శ్రుతం దేవి స్ఫుటాక్షరమ్ । తత్కేనోక్తం వరారోహే రహస్యం పరమం శివమ్
విష్ణువు ఇలా అన్నాడు: దేవీ! ఈ శ్లోకానికి అర్థాన్ని నేను ముందే స్పష్టంగా విన్నాను. ఈ పరమమైన, మంగళకరమైన రహస్యాన్ని ఎవరు చెప్పారు, వదనమధురా?
తన్మే బ్రూహి వరారోహే సంశయోఽయం వరాననే । నిర్ధనో హి యథా ద్రవ్యం తత్స్మరామి పునః పునః
వదనమధురా! నాకు సందేహం ఉంది, దయచేసి నీవు చెప్పు. ధనహీనుడు ధనాన్ని మళ్లీ మళ్లీ గుర్తు చేసుకుంటాడు కదా, అలాగే నేను కూడా దీనిని పదే పదే జ్ఞాపకం చేసుకుంటున్నాను.