జగతస్తత్త్వమాద్యం యత్తన్మే వద యథేప్సితమ్ । జాయతే కుత ఏవేదం కుతశ్చేదం ప్రతిష్ఠితమ్
ఈ జగత్తు యొక్క అసలు తత్వం ఏమిటో, ఇది ఎక్కడ నుండి పుట్టిందో, దేనిపై ఆధారపడి ఉందో, నాకిష్టమైనట్లు చెప్పు.
కుతోఽన్తం ప్రాప్నుయాత్కాలే కుత్ర సర్వఫలోదయః । కేన జ్ఞాతేన మాయైషా మోహభూర్నాశమాప్నుయాత్
కాలానుగుణంగా ఇది ఎక్కడ ముగుస్తుందో, అన్ని ఫలితాలు ఎక్కడ కలుగుతాయో, ఏది తెలిసినప్పుడు మాయ వల్ల కలిగే మోహం పోతుందో చెప్పు.
కయార్చయా కిం జపేన కిం ధ్యానేనాత్మహృత్కజే । ప్రకాశో జాయతే దేవ తమస్యర్కోదయో యథా
ఏ పూజతో, ఏ జపంతో, లేదా హృదయ పద్మంలో ఏ ధ్యానంతో, దేవా! చీకటిలో సూర్యోదయం జరిగినట్లు జ్ఞానప్రకాశం కలుగుతుంది?
ఏతత్ప్రశ్నోత్తరం దేవ బ్రూహి సర్వమశేషతః । యథా లోకస్తరేదన్ధతమసం త్వఞ్జసైవ హి
ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానాలు పూర్తిగా చెప్పు దేవా! నీ కృపతో లోకం ఈ ఘనమైన చీకటి నుంచి త్వరగా బయటపడగలుగుతుంది.
వ్యాస ఉవాచ ఏవం దేవర్షిణా పృష్టః ప్రాచీనో మునిసత్తమః । నారాయణో మహాయోగీ ప్రతినన్ద్య వచోఽబ్రవీత్
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: దేవర్షి అడిగినప్పుడు, ఆ పురాతన మునిశ్రేష్ఠుడు, మహాయోగి నారాయణుడు, అతని మాటలను ఆహ్వానించి ఇలా చెప్పాడు.
శ్రీనారాయణ ఉవాచ శృణు దేవర్షివర్యాత్ర జగతస్తత్త్వముత్తమమ్ । యేన జ్ఞాతేన మర్త్యో హి జాయతే న జగద్భ్రమే
శ్రీనారాయణుడు ఇలా అన్నాడు: దేవర్షిశ్రేష్ఠా! జగత్తు యొక్క పరమ తత్వాన్ని విను. ఇది తెలిసినవాడు ఇకపై లోకమోహంలో పడడు.
జగతస్తత్త్వమిత్యేవ దేవీ ప్రోక్తా మయాపి హి । ఋషిభిర్దేవగన్ధర్వైరన్యైశ్చాపి మనీషిభిః
ఈ జగత్తు యొక్క సారాంశాన్ని దేవీ అని నేను, ఋషులు, దేవతలు, గంధర్వులు మరియు ఇతర జ్ఞానులు కూడా ప్రకటించారు.
సా జగత్సృజతే దేవీ తయా చ ప్రతిపాల్యతే । తయా చ నాశ్యతే సర్వమితి ప్రోక్తం గుణత్రయాత్
ఆ దేవీ ఈ జగత్తును సృష్టిస్తుంది, ఆమెద్వారా ఇది పోషించబడుతుంది, మళ్లీ ఆమె వల్లే అన్నీ నశించిపోతాయి; ఇది మూడు గుణాల ద్వారా జరుగుతుందని చెప్పబడింది.
తస్యాః స్వరూపం వక్ష్యామి దేవ్యాః సిద్ధర్షిపూజితమ్ । స్మరతాం సర్వపాపఘ్నం కామదం మోక్షదం తథా
ఆ దేవీ యొక్క అసలైన స్వరూపాన్ని నేను వివరించబోతున్నాను; ఆ దేవిని సిద్ధులూ ఋషులూ పూజిస్తారు. ఆమెను స్మరించేవారికి అన్ని పాపాలు తొలగిపోతాయి, కోరికలు నెరవేరుతాయి, మోక్షం కూడా లభిస్తుంది.
మనుః స్వాయమ్భువస్త్వాద్యః పద్మపుత్రః ప్రతాపవాన్ । శతరూపాపతిః శ్రీమాన్సర్వమన్వన్తరాధిపః
పద్మంలో జన్మించిన మొదటి మనువు, శక్తిశాలి, శతరూపా భర్త, అన్ని మన్వంతరాల అధిపతి.
స మనుః పితరం దేవం ప్రజాపతిమకల్మషమ్ । భక్త్యా పర్యచరత్పూర్వం తమువాచాత్మభూః సుతమ్
ఆ మనువు భక్తితో తన తండ్రి అయిన పాపరహితుడు, ప్రజాపతి దేవుడిని సేవించాడు. ఆత్మభూతుడు తన కుమారుడితో ఇలా అన్నాడు.
పుత్ర పుత్ర త్వయా కార్యం దేవ్యారాధనముత్తమమ్ । తత్ప్రసాదేన తే తాత ప్రజాసర్గః ప్రసిద్ధ్యతి
బిడ్డా, నీవు దేవిని అత్యుత్తమంగా ఆరాధించాలి. ఆమె కృప వల్ల నీకు ప్రజాసృష్టి కార్యం సాఫల్యం అవుతుంది.
ఏవముక్తః ప్రజాస్రష్ట్రా మనుః స్వాయమ్భువో విరాట్ । జగద్యోనిం తదా దేవీం తపసాతర్పయద్ విభుః
ప్రజలను సృష్టించే తండ్రి ఇలా చెప్పిన తరువాత, స్వాయంభువ మనువు, మహాశక్తివంతుడు, austerity ద్వారా జగత్తుకు మూలమైన దేవిని సంతృప్తిపరిచాడు.
తుష్టావ దేవీం దేవేశీం సమాహితమతిః కిల । ఆద్యాం మాయాం సర్వశక్తిం సర్వకారణకారణామ్
ఆ మనువు ఏకాగ్రతతో దేవతల అధిష్ఠాత్రి అయిన దేవిని, ఆదిమ మాయను, సమస్త శక్తుల అధినేత్రిని, అన్ని కారణాలకు మూలమైనవారిని స్తుతించాడు.
మనురువాచ నమో నమస్తే దేవేశి జగత్కారణకారణే । శఙ్ఖచక్రగదాహస్తే నారాయణహృదాశ్రితే
మనువు ఇలా అన్నాడు: నమస్కారం, నమస్కారం దేవతల అధిపతిగా, జగత్తుకు కారణమైన కారణముగా, శంఖం, చక్రం, గదను ధరించినవారుగా, నారాయణుని హృదయంలో నివసించే దేవీకి.
వేదమూర్త్తే జగన్మాతః కారణస్థానరూపిణి । వేదత్రయప్రమాణజ్ఞే సర్వదేవనుతే శివే
వేదమూర్తి, జగత్కు తల్లి, కారణస్థానం రూపిణి, మూడు వేదాల ప్రామాణ్యాన్ని తెలిసినవారు, అన్ని దేవతలు స్తుతించే శివే!
మాహేశ్వరి మహాభాగే మహామాయే మహోదయే । మహాదేవప్రియావాసే మహాదేవప్రియంకరి
మహేశ్వరి, మహాభాగ్యవంతురాలు, మహామాయ, మహోదయ, మహాదేవుని ప్రియమైన వాసస్థలంలో నివసించే, మహాదేవుని అనుగ్రహాన్ని ప్రసాదించే దేవీ!
గోపేన్ద్రస్య ప్రియే జ్యేష్ఠే మహానన్దే మహోత్సవే । మహామారీభయహరే నమో దేవాదిపూజితే
గోపాలునికి ప్రియురాలు, పెద్దదానవు, మహానందమయురాలు, మహోత్సవాలకర్త, మహామారి భయాన్ని తొలగించేవారు, దేవతలందరూ పూజించే దేవీ, నీకు నమస్కారం.
సర్వమఙ్గలమాఙ్గల్యే శివే సర్వార్థసాధికే । శరణ్యే త్ర్యమ్బకే గౌరి నారాయణి నమోఽస్తు తే
సర్వ మంగళాలకు మూలమైన మంగళదాయిని, శివే, అన్ని కార్యాలను సిద్ధిపరిచే, శరణాగతులకు ఆశ్రయం, త్రయంబకీ, గౌరీ, నారాయణి, నీకు నమస్కారం.
యతశ్చేదం యయా విశ్వమోతం ప్రోతం చ సర్వదా । చైతన్యమేకమాద్యన్తరహితం తేజసాం నిధిమ్
ఈ విశ్వం ఎప్పుడూ యావత్తూ యావత్తూ నీ వల్లే ఏర్పడింది, నీవే అది అల్లిపోసినది, ఆది అంతం లేని చైతన్యమూర్తి, తేజస్సుకు నిలయం.
బ్రహ్మా యదీక్షణాత్సర్వం కరోతి చ హరిః సదా । పాలయత్యపి విశ్వేశః సంహర్తా యదనుగ్రహాత్
నీ దృష్టితో బ్రహ్మా సృష్టి చేస్తాడు, హరి ఎప్పుడూ పోషిస్తాడు, విశ్వేశ్వరుడు నశింపజేస్తాడు — ఇవన్నీ నీ అనుగ్రహంతో జరుగుతాయి.
మధుకైటభసమ్భూతభయార్తః పద్మసమ్భవః । యస్యాః స్తవేన ముముచే ఘోరదైత్యభవామ్బుధేః
మధు, కైటభుల వల్ల కలిగిన భయంతో బాధపడిన పద్మసంభవుడు, నీ స్తోత్రంతో భయంకరమైన దైత్యసముద్రం నుంచి విముక్తుడయ్యాడు.
త్వం హ్రీః కీర్తిః స్మృతిః కాన్తిః కమలా గిరిజా సతీ । దాక్షాయణీ వేదగర్భా సిద్ధిదాత్రీ సదాభయా
నీవే హ్రీ, కీర్తి, స్మృతి, కాంతి, కమల, గిరిజ, సతీ, దాక్షాయణి, వేదగర్భ, సిద్ధులను ప్రసాదించే, ఎప్పుడూ భయములేని దేవీ.
స్తోష్యే త్వాం చ నమస్యామి పూజయామి జపామి చ । ధ్యాయామి భావయే వీక్షే శ్రోష్యే దేవి ప్రసీద మే
నేను నిన్ను స్తుతిస్తాను, నమస్కరిస్తాను, పూజిస్తాను, జపిస్తాను, ధ్యానిస్తాను, భావిస్తాను, దర్శిస్తాను, వినిపిస్తాను. దేవీ! దయచూపు.
బ్రహ్మా వేదనిధిః కృష్ణో లక్ష్యావాసః పురన్దరః । త్రిలోకాధిపతిః పాశీ యాదసామ్పతిరుత్తమః
బ్రహ్మ దేవుడు వేదాల గని, కృష్ణుడు అందరికీ చేరవలసిన లక్ష్యం, పురందరుడు నివాసస్థానం, మూడు లోకాల అధిపతి పాశధారి, యాదవులలో శ్రేష్ఠుడు.
కుబేరో నిధినాథోఽభూద్యమో జాతః పరేతరాట్ । నైర్ఋతో రక్షసాం నాథః సోమో జాతో హ్యపోమయః
కుబేరుడు ధనానికి అధిపతి అయ్యాడు, యముడు మరణించినవారికి రాజు అయ్యాడు, నైరృతుడు రాక్షసులకు నాయకుడు అయ్యాడు, సోముడు నీటిలోంచి పుట్టాడు.
త్రిలోకవన్ద్యే లోకేశి మహామాఙ్గల్యరూపిణి । నమస్తేఽస్తు పునర్భూయో జగన్మాతర్నమో నమః
మూడు లోకాలు వందించే లోకేశ్వరి, మహా మంగళకరమైన రూపముగల అమ్మా, జగన్మాతా! మళ్లీ మళ్లీ నీకు నమస్కరిస్తున్నాను.
శ్రీనారాయణ ఉవాచ ఏవం స్తుతా భగవతీ దుర్గా నారాయణీ పరా । ప్రసన్నా ప్రాహ దేవర్షే బ్రహ్మపుత్రమిదం వచః
శ్రీనారాయణుడు ఇలా అన్నాడు — అలా స్తుతించబడిన పరమేశ్వరి దుర్గా నారాయణి, సంతోషించి బ్రహ్మపుత్రుడైన ఋషికి ఇలా పలికింది.
దేవ్యువాచ వరం వరయ రాజేన్ద్ర బ్రహ్మపుత్ర యదిచ్ఛసి । ప్రసన్నాహం స్తవేనాత్ర భక్త్యా చారాధనేన చ
దేవి ఇలా చెప్పింది — రాజేంద్రా, బ్రహ్మపుత్రా! నీవు కోరిన వరాన్ని అడుగు. నీ స్తోత్రం, భక్తి, ఆరాధన వల్ల నేను సంతోషించాను.
మనురువాచ యది దేవి ప్రసన్నాసి భక్త్యా కారుణికోత్తమే । తదా నిర్విఘ్నతః సృష్టిః ప్రజాయాః స్యాత్తవాజ్ఞయా
మనువు ఇలా అన్నాడు — అమ్మా! నీవు నా భక్తి, దయను చూసి సంతోషించావా? అయితే, నీ ఆజ్ఞ వల్ల సృష్టి నిరవధిగా, ఎలాంటి ఆటంకం లేకుండా జరిగిపోవాలి.