ఘ్రాణం సుఖం సుగన్ధేన కర్ణజం శ్రవణేన చ । స్త్రీసుఖం తు స్త్రియా నూనం పుత్రోఽహం కిం కరోమి తే
ముక్కు సువాసనతో ఆనందిస్తుంది, చెవి వినడంలో సంతోషిస్తుంది. మహిళ ఆనందం మహిళతోనే కలుగుతుంది. నేను నీ కుమారుడినై, నీకు ఏమి చేయగలను?
అజీగర్తేన పుత్రోఽపి హరిశ్చన్ద్రాయ భూభుజే । పశుకామాయ యజ్ఞార్థే దత్తో మౌల్యేన సర్వథా
అజీగర్తుడు తన కుమారుడిని హరిశ్చంద్రునికి పశువుల కోసమూ, యజ్ఞార్థంగా కూడా అమ్మేశాడు. సంపూర్ణంగా ధనానికి ఇచ్చాడు.
సుఖానాం సాధనం ద్రవ్యం ధనాత్సుఖసముచ్చయః । ధనమర్జయ లోభశ్చేత్పుత్రోఽహం కిం కరోమ్యహమ్
సుఖాలకు కారణం ధనం, ధనంతోనే సుఖాలు లభిస్తాయి. నీవు లోభంతో ధనాన్ని కోరితే, నేను నీ కుమారుడిగా ఏమి చేయగలను?
మాం ప్రబోధయ బుద్ధ్యా త్వం దైవజ్ఞోఽసి మహామతే । యథా ముచ్యేయమత్యన్తం గర్భవాసభయాన్మునే
నీవు దైవజ్ఞుడవు, మహామతివంతుడవు. నీ జ్ఞానంతో నన్ను బోధించు. నేను పూర్తిగా గర్భవాస భయాల నుంచి విముక్తి పొందాలంటే, మునీ!
దుర్లభం మానుషం జన్మ కర్మభూమావిహానఘ । తత్రాపి బ్రాహ్మణత్వం వై దుర్లభం చోత్తమే కులే
ఈ కర్మభూమిలో మానవ జన్మ దొరకడం చాలా అరుదు, పాపరహితుడా! అందులోను ఉత్తమ వంశంలో బ్రాహ్మణుడిగా పుట్టడం మరింత అరుదు.
బద్ధోఽహమితి మే బుద్ధిర్నాపసర్పతి చిత్తతః । సంసారవాసనాజాలే నివిష్టా వృద్ధిగామినీ
నేను బంధించబడ్డానని నా మనస్సులో నిత్యం ఆలోచన నిలిచిపోయింది. ఈ సంసార ఆశల జాలంలో అది బలంగా పెరుగుతోంది.
సూత ఉవాచ ఇత్యుక్తస్తు తదా వ్యాసః పుత్రేణామితబుద్ధినా । ప్రత్యువాచ శుకం శాన్తం చతుర్థాశ్రమమానసమ్
సూతుడు చెప్పాడు: ఇలా తన అమితబుద్ధి గల కుమారుడు అడిగినప్పుడు, వ్యాసుడు శాంతమైన, చతుర్థాశ్రమాన్ని ఆశించిన శుకుని ఇలా సమాధానం ఇచ్చాడు.
వ్యాస ఉవాచ పఠ పుత్ర మహాభాగ మయా భాగవతం కృతమ్ । శుభం న చాతివిస్తీర్ణం పురాణం బ్రహ్మసమ్మితమ్
వ్యాసుడు చెప్పాడు: మహాభాగుడా కుమారా! నేను రచించిన భాగవతాన్ని పఠించు. అది శుభప్రదం, విస్తృతంగా లేదు, పురాణాలలో బ్రహ్మ సమానంగా భావించబడుతుంది.
స్కన్ధా ద్వాదశ తత్రైవ పఞ్చలక్షణసంయుతమ్ । సర్వేషాం చ పురాణానాం భూషణం మమ సమ్మతమ్
దానిలో పన్నెండు స్కంధాలు, ఐదు లక్షణాలు ఉన్నాయి. అన్ని పురాణాలలో అది నాకు అలంకారంగా కనిపిస్తుంది.
సదసజ్జ్ఞానవిజ్ఞానం శ్రుతమాత్రేణ జాయతే । యేన భాగవతేనేహ తత్పఠ త్వం మహామతే
ఈ భాగవతాన్ని వినగానే సత్యాసత్య జ్ఞానం, నిజమైన వివేచన కలుగుతుంది. అందుకే, మహామతివంతుడా, దాన్ని పఠించు.
వటపత్రశయానాయ విష్ణవే బాలరూపిణే । కేనాస్మి బాలభావేన నిర్మితోఽహం చిదాత్మనా
వటవృక్షపు ఆకుపై శిశువుగా విశ్రాంతి తీసుకుంటున్న విష్ణువుకు నమస్సులు. నేను చైతన్యస్వరూపుడినై, ఈ బాల్యస్థితిలో ఎవరి చేత సృష్టించబడ్డాను?
కిమర్థం కేన ద్రవ్యేణ కథం జానామి చాఖిలమ్ । ఇత్యేవం చిన్త్యమానాయ ముకున్దాయ మహాత్మనే
ఇది అంతా ఎందుకు, ఎవరి చేత, ఏ వస్తువుతో తెలుసుకున్నాను? ఇలా ఆలోచిస్తూ, ముకుందుడైన మహాత్మునికి—
శ్లోకార్ధేన తయా ప్రోక్తం భగవత్యాఖిలార్థదమ్ । సర్వం ఖల్విదమేవాహం నాన్యదస్తి సనాతనమ్
ఆ దేవీ అర్థాన్ని చెప్పేలా అర్ధశ్లోకంలో ఇలా పలికింది: 'ఈ సమస్తం నానే, శాశ్వతంగా వేరే ఏదీ లేదు.'
తద్వచో విష్ణునా పూర్వం సంవిజ్ఞాతం మనస్యపి । కేనోక్తా వాగియం సత్యా చిన్తయామాస చేతసా
ఆ మాటను విష్ణువు ముందే తన మనస్సులో గ్రహించాడు. 'ఈ యథార్థమైన మాటను ఎవరు పలికారు?' అని లోతుగా ఆలోచించాడు.
కథం వేద్మి ప్రవక్తారం స్త్రీపుంసౌ వా నపుంసకమ్ । ఇతి చిన్తాప్రపన్నేన ధృతం భాగవతం హృది
ఈ వేదాన్ని ఎవరు చెప్పబోతున్నారు? ఆ వక్త పురుషుడా, స్త్రీనా, లేక రెండింటికీ చెందని వారా? ఇలాంటి సందేహాలతో నా హృదయంలో భాగవతాన్ని నిలిపుకున్నాను.
పునః పునః కృతోచ్చారస్తస్మినేవాస్తచేతసా । వటపత్రే శయానః సన్నభూచ్చిన్తాసమన్వితః
అలా ఆలోచనలతో మనసు నిండిపోయి, మళ్లీ మళ్లీ ఆ మాటల్ని పలికాడు. ఆ వటవృక్షపు ఆకుపై పడుకుని, ఆందోళనతో ఉన్నాడు.
తదా శాన్తా భగవతీ ప్రాదురాస చతుర్భుజా । శఙ్ఖచక్రగదాపద్మవరాయుధధరా శివా
అప్పుడే శాంతమైన దేవీ, నలుగురు చేతులతో, శంఖం, చక్రం, గద, పద్మం పట్టుకుని, మంగళకరమైన రూపంలో ప్రత్యక్షమయ్యింది.
దివ్యామ్బరధరా దేవీ దివ్యభూషణభూషితా । సంయుతా సదృశీభిశ్చ సఖీభిః స్వవిభూతిభిః
ఆ దేవీ దివ్య వస్త్రాలు ధరించి, దివ్యాభరణాలతో అలంకరించబడి, తనతో పోలిన సఖులతో, తన మహిమతో ప్రకాశిస్తూ నిలిచింది.
ప్రాదుర్బభూవ తస్యాగ్రే విష్ణోరమితతేజసః । మన్దహాస్యం ప్రయుఞ్జానా మహాలక్ష్మీః శుభాననా
అమితమైన తేజస్సుతో ఉన్న విష్ణువు ఎదుట, మృదువుగా నవ్వుతూ, మంగళమయమైన ముఖంతో మహాలక్ష్మి ప్రత్యక్షమయ్యింది.
సూత ఉవాచ తాం తథా సంస్థితాం దృష్ట్వా హృదయే కమలేక్షణః । విస్మితః సలిలే తస్మిన్నిరాధారా మనోరమామ్
సూతుడు చెప్పాడు: ఆమెను అలా నిలబడి చూసి, కమలదళం లాంటి కళ్లున్న వాడు, ఆ నీటిలో, ఆధారం లేకుండా, ఆశ్చర్యంతో మనసు మైమరచిపోయాడు.
రతిర్భూతిస్తథా బుద్ధిర్మతిః కీర్తిః స్మృతిర్ధృతిః । శ్రద్ధా మేధా స్వధా స్వాహా క్షుధా నిద్రా దయా గతిః
ప్రేమ, ఐశ్వర్యం, బుద్ధి, విచక్షణ, కీర్తి, జ్ఞాపకం, ధైర్యం, విశ్వాసం, మేధ, స్వధా, స్వాహా, ఆకలి, నిద్ర, దయ, కదలిక—
తుష్టిః పుష్టిః క్షమా లజ్జా జృమ్భా తన్ద్రా చ శక్తయః । సంస్థితాః సర్వతః పార్శ్వే మహాదేవ్యాః పృథక్పృథక్
సంతృప్తి, పోషణ, సహనం, లజ్జ, జంబహనం, అలసట—ఈ శక్తులు అన్నీ మహాదేవి చుట్టూ, ఒక్కొక్కటీ వేర్వేరుగా నిలిచాయి.
వరాయుధధరాః సర్వా నానాభూషణభూషితాః । మన్దారమాలాకులితా ముక్తాహారవిరాజితాః
అందరూ ఉత్తమ ఆయుధాలు ధరించి, నానా రకాల అలంకారాలతో, మందారమాలలతో అలంకరించబడి, ముత్యాల హారాలతో మెరిసిపోతూ ఉన్నారు.
తాం దృష్ట్వా తాశ్చ సంవీక్ష్య తస్మిన్నేకార్ణవే జలే । విస్మయావిష్టహృదయః సమ్బభూవ జనార్దనః
ఆమెను, ఆమెతో ఉన్నవారిని, ఆ ఒక్కటి సముద్రపు నీటిలో చూసి, జనార్దనుని హృదయం ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయింది.
చిన్తయామాస సర్వాత్మా దృష్టమాయోఽతివిస్మితః । కుతో భూతాః స్త్రియః సర్వాః కుతోఽహం వటతల్పగః
అంతా చూసిన అనంతాత్మ, ఈ అద్భుతాన్ని చూసి ఆశ్చర్యపడి, 'ఈ స్త్రీలు అన్నీ ఎక్కడి నుండి వచ్చారు? నేను వటపత్రంపై ఎలా పడుకున్నాను?' అని ఆలోచించాడు.
అస్మిన్నేకార్ణవే ఘోరే న్యగ్రోధః కథముత్థితః । కేనాహం స్థాపితోఽస్మ్యత్ర శిశుం కృత్వా శుభాకృతిమ్
ఈ భయంకరమైన ఏకార్ణవంలో ఈ వటవృక్షం ఎలా పెరిగింది? ఎవరు నన్ను ఇక్కడ పెట్టారు? ఎవరు నన్ను శిశువుగా మలిచారు?
మమేయం జననీ నో వా మాయా వా కాపి దుర్ఘటా । దర్శనం కేనచిత్త్వద్య దత్తం వా కేన హేతునా
ఈమె నా తల్లా, కాదా? లేక మాయా అనే తెలియని శక్తి ఏదైనా? ఈ దర్శనం నాకెవరు ఇచ్చారు? ఎందుకు ఇచ్చారు?
కిం మయా చాత్ర వక్తవ్యం గన్తవ్యం వా న వా క్వచిత్ । మౌనమాస్థాయ తిష్ఠేయం బాలభావాదతన్ద్రితః
ఇక్కడ నేను ఏమి చెప్పాలి? ఎక్కడికైనా వెళ్లాలా, వద్దా? లేక మౌనంగా, బాలబుద్ధితో, అప్రమత్తంగా ఉండిపోవాలా?
వ్యాసోపదేశవర్ణనమ్ దృష్ట్వా తం విస్మితం దేవం శయానం వటపత్రకే । ఉవాచ సస్మితం వాక్యం విష్ణో కిం విస్మితో హ్యసి
వ్యాసుని ఉపదేశ వివరణ: ఆ ఆశ్చర్యపోయిన దేవుడు వటపత్రంపై పడుకుని ఉన్నాడని చూసి, ఆమె చిరునవ్వుతో ఇలా అడిగింది: 'విష్ణూ, నీవు ఎందుకు ఆశ్చర్యపడ్డావు?'
మహాశక్త్యాః ప్రభావేణ త్వం మాం విస్మృతవాన్పురా । ప్రభవే ప్రలయే జాతే భూత్వా భూత్వా పునః పునః
మహాశక్తి ప్రభావంతో నీవు ఒకప్పుడు నన్ను మరచిపోయావు. సృష్టి, లయ సమయంలో మళ్లీ మళ్లీ జన్మిస్తావు.