అనాద్యనిర్వాచ్యమిదమజ్ఞానం తు తృతీయకః । దేహోఽయమాత్మనో భాతి కారణాత్మా నగేశ్వర
ఆది లేని, వర్ణించలేని అజ్ఞానం మూడవది. ఈ కారణదేహమే ఆత్మకు మూడవ ఉపాధి, ఓ పర్వతాధిపతి.
ఉపాధివిలయే జాతే కేవలాత్మావశిష్యతే । దేహత్రయే పఞ్చకోశా అన్తఃస్థాః సన్తి సర్వదా
ఈ ఉపాధులు లయమయ్యాక, కేవలం ఆత్మ మాత్రమే మిగిలిపోతుంది. మూడు దేహాల్లో, ఐదు కోశాలు ఎప్పుడూ అంతర్గతంగా ఉంటాయి.
పఞ్చకోశపరిత్యాగే బ్రహ్మ పుచ్ఛం హి లభ్యతే । నేతినేతీత్యాదివాక్యైర్మమ రూపం యదుచ్యతే
ఐదు కోశాలను విడిచినప్పుడు బ్రహ్మాన్ని, ఆధారాన్ని పొందుతారు. 'ఇది కాదు, అది కాదు' అనే వాక్యాల ద్వారా నా నిజమైన స్వరూపం వివరించబడుతుంది.
న జాయతే మ్రియతే తత్కదాచి- న్నాయం భూత్వా న బభూవ కశ్చిత్ । అజో నిత్యః శాశ్వతోఽయం పురాణో న హన్యతే హన్యమానే శరీరే
అది ఎప్పుడూ పుట్టదు, ఎప్పుడూ చావదు. ఒకసారి ఉనికిలోకి వచ్చాక, అది ఎప్పటికీ నశించదు. అది జనించని, నిత్యమైనది, శాశ్వతమైనది, పురాతనమైనది. శరీరం నశించినా, అది నశించదు.
హతం చేన్మన్యతే హన్తుం హతశ్చేన్మన్యతే హతమ్ । ఉభౌ తౌ న విజానీతౌ నాయం హన్తి న హన్యతే
దాన్ని చంపుతాడని, లేదా అది చనిపోయిందని ఎవరు భావించినా, ఇద్దరికీ నిజమైన జ్ఞానం లేదు. అది ఎవ్వరినీ చంపదు, దాన్ని ఎవ్వరూ చంపలేరు.
అణోరణీయాన్మహతో మహీయా- నాత్మాస్య జన్తోర్నిహితో గుహాయామ్ । తమక్రతుః పశ్యతి వీతశోకో ధాతుః ప్రసాదాన్మహిమానమస్య
అతి సూక్ష్మమైనదానికంటే సూక్ష్మమైనది, అతి మహత్తరమైనదానికంటే గొప్పది ఆత్మ. అది జీవిలోని గుహలో దాగి ఉంటుంది. కోరికలు, శోకాలు లేని వాడు, సృష్టికర్త కృపతో దాని మహిమను చూస్తాడు.
ఆత్మానం రథినం విద్ధి శరీరం రథమేవ తు । బుద్ధిం తు సారథిం విద్ధి మనః ప్రగ్రహమేవ చ
ఆత్మను రథికుడిగా, శరీరాన్ని రథంగా తెలుసుకో. బుద్ధిని రథసారథిగా, మనస్సును పట్టీలుగా తెలుసుకో.
ఇన్ద్రియాణి హయానాహుర్విషయాంస్తేషు గోచరాన్ । ఆత్మేన్ద్రియమనోయుక్తం భోక్తేత్యాహుర్మనీషిణః
ఇంద్రియాలను గుర్రాలుగా, వాటి విషయాలను వాటి మార్గాలుగా అంటారు. ఆత్మ, ఇంద్రియాలు, మనస్సుతో కూడి అనుభవించేవాడని జ్ఞానులు చెబుతారు.
యస్త్వవిద్వాన్భవతి చామనస్కశ్చ సదాశుచిః । న తత్పదమవాప్నోతి సంసారం చాధిగచ్ఛతి
అజ్ఞానంతో, మనస్సు అదుపులో లేకుండా, ఎప్పుడూ అపవిత్రంగా ఉండేవాడు ఆ స్థితిని పొందడు. అతడు జనన మరణాల చక్రంలో పడిపోతాడు.
యస్తు విజ్ఞానవాన్భవతి సమనస్కః సదా శుచిః । స తు తత్పదమాప్నోతి యస్మాద్భూయో న జాయతే
జ్ఞానం కలిగి, మనస్సు నియంత్రణలో ఉండి, ఎప్పుడూ పవిత్రంగా ఉండేవాడు ఆ స్థితిని పొందుతాడు. అక్కడ నుంచి తిరిగి జన్మించడు.
విజ్ఞానసారథిర్యస్తు మనః ప్రగ్రహవాన్నరః । సోఽధ్వనః పారమాప్నోతి మదీయం యత్పరం పదమ్
వివేకమే రథసారధి, మనస్సు నియంత్రణగా ఉంచుకున్నవాడు, ఆ మార్గాన్ని దాటి, నా పరమ పదాన్ని చేరుకుంటాడు.
ఇత్థం శ్రుత్యా చ మత్యా చ నిశ్చిత్యాత్మానమాత్మనా । భావయేన్మామాత్మరూపాం నిదిధ్యాసనతోఽపి
శాస్త్రాలు, తర్కం ద్వారా ఆత్మను తెలుసుకొని, ఆత్మ రూపమైన నన్ను మనస్సులో మరింతగా ధ్యానించాలి.
యోగవృత్తేః పురా స్వస్మిన్భావయేదక్షరత్రయమ్ । దేవీప్రణవసఞ్జ్ఞస్య ధ్యానార్థం మన్త్రవాచ్యయోః
యోగ సాధనకు ముందు, దేవీ ప్రణవంగా ప్రసిద్ధమైన మూడు అక్షరాలను, మంత్రమూ, దాని అర్థమూ గా ధ్యానించాలి.
హకారః స్థూలదేహః స్యాద్రకారః సూక్ష్మదేహకః । ఈకారః కారణాత్మాసౌ హ్రీఙ్కారోఽహం తురీయకమ్
'హ' అక్షరం స్థూలదేహం, 'ర' అక్షరం సూక్ష్మదేహం, 'ఈ' అక్షరం కారణదేహం, 'హ్రీం' అనే నేను తురీయ స్థితిని సూచిస్తుంది.
ఏవం సమష్టిదేహేఽపి జ్ఞాత్వా బీజత్రయం క్రమాత్ । సమష్టివ్యష్ట్యోరేకత్వం భావయేన్మతిమాన్నరః
ఇలా సమష్టి దేహంలో మూడు బీజాలను క్రమంగా తెలుసుకొని, జ్ఞాని సమష్టి, వ్యష్టి ఏకత్వాన్ని మనస్సులో ధ్యానించాలి.
సమాధికాలాత్పూర్వం తు భావయిత్వైవమాదృతః । తతో ధ్యాయేన్నిలీనాక్షో దేవీం మాం జగదీశ్వరీమ్
సమాధి సమయంలోకి ముందు, ఇలా భక్తితో ధ్యానం చేసి, అనంతరం ఇంద్రియాలను ఉపసంహరించి, జగదీశ్వరి అయిన దేవిని ధ్యానించాలి.
ప్రాణాపానౌ సమౌ కృత్వా నాసాభ్యన్తరచారిణౌ । నివృత్తవిషయాకాఙ్క్షో వీతదోషో విమత్సరః
ప్రాణ, అపాన వాయువులను సమంగా చేసి, అవి ముక్కులో ప్రవహిస్తూ, విషయాలపై ఆశ లేకుండా, దోషాలు, అసూయ లేని స్థితిలో ఉండాలి.
భక్త్యా నిర్వ్యాజయా యుక్తో గుహాయాం నిఃస్వనే స్థలే । హకారమ్ విశ్వమాత్మానం రకారే ప్రవిలాపయేత్
నిజమైన భక్తితో, హృదయ గుహలో నిశ్శబ్దంగా ఉండి, 'హ' అనే విశ్వాత్మను 'ర'లో లీనంచేయాలి.
రకారం తైజసం దేవమీకారే ప్రవిలాపయేత్ । ఈకారం ప్రాజ్ఞమాత్మానం హ్రీఙ్కారే ప్రవిలాపయేత్
'ర' అనే తైజస దేవతను 'ఈ'లో లీనంచేయాలి. 'ఈ' అనే ప్రాజ్ఞాత్మను 'హ్రీం'లో లీనంచేయాలి.
వాచ్యవాచకతాహీనం ద్వైతభావవివర్జితమ్ । అఖణ్డం సచ్చిదానన్దం భావయేత్తచ్ఛిఖాన్తరే
పదార్థ సంబంధం లేని, ద్వైత భావం లేని, అఖండమైన సచ్చిదానంద స్వరూపాన్ని కిరీట భాగంలో ధ్యానించాలి.
ఇతి ధ్యానేన మాం రాజన్ సాక్షాత్కృత్య నరోత్తమః । మద్రూప ఏవ భవతి ద్వయోరప్యేకతా యతః
ఈ విధంగా ధ్యానం చేసి, ఓ రాజా, ఉత్తముడు నన్ను ప్రత్యక్షంగా తెలుసుకొని, నా రూపమే అవుతాడు. ఎందుకంటే ఇద్దరిలో ఏకత్వం కలుగుతుంది.
యోగయుక్త్యానయా దృష్ట్వా మామాత్మానం పరాత్పరమ్ । అజ్ఞానస్య సకార్యస్య తత్క్షణే నాశకో భవేత్
ఈ యోగ విధానంతో పరమాత్మ అయిన నన్ను దర్శించినవాడు, అజ్ఞానం మరియు దాని ఫలితాలను వెంటనే నాశనం చేయగలడు.
శ్రీదేవీవిరాడ్రూపదర్శనసహితం దేవకృతతత్స్తవవర్ణనమ్ హిమాలయ ఉవాచ యోగం వద మహేశాని సాఙ్గం సంవిత్ప్రదాయకమ్ । కృతేన యేన యోగ్యోఽహం భవేయం తత్త్వదర్శనే
హిమాలయుడు ఇలా అడిగాడు: ఓ మహేశాని! సర్వాంగ సహితమైన, సత్య జ్ఞానం ప్రసాదించే యోగాన్ని చెప్పండి. దాని ద్వారా నేను తత్త్వ దర్శనానికి యోగ్యుడనవుతాను.
శ్రీదేవ్యువాచ న యోగో నభసః పృష్ఠే న భూమౌ న రసాతలే । ఐక్యం జీవాత్మనోరాహుర్యోగం యోగవిశారదాః
శ్రీదేవి ఇలా చెప్పింది: యోగం ఆకాశంలో, భూమిపై, పాతాళంలో ఉండదు. జీవాత్మ, పరమాత్మల ఏకత్వమే యోగమని యోగ నిపుణులు చెబుతారు.
తత్ప్రత్యూహాః షడాఖ్యాతా యోగవిఘ్నకరానఘ । కామక్రోధౌ లోభమోహౌ మదమాత్సర్యసఞ్జ్ఞకౌ
ఆ యోగానికి ఆరు అడ్డంకులు ఉన్నాయని, అవి యోగాన్ని విఘటింపజేసేవని చెబుతారు. అవి: కామం, క్రోధం, లోభం, మోహం, మదం, మత్సరం.
యోగాఙ్గైరేవ భిత్త్వా తాన్యోగినో యోగమాప్నుయుః । యమం నియమమాసనప్రాణాయామౌ తతః పరమ్
యోగులు యోగాంగాల ద్వారా ఆ అవరోధాలను తొలగించి, యమ, నియమ, ఆసన, ప్రాణాయామం తదితర యోగాన్ని సాధిస్తారు.
ప్రత్యాహారం ధారణాఖ్యం ధ్యానం సార్ధం సమాధినా । అష్టాఙ్గాన్యాహురేతాని యోగినాం యోగసాధనే
ప్రత్యాహారం, ధారణ, ధ్యానం, సమాధి కలిపి, యోగ సాధనలో యోగులకు అష్టాంగాలు అని అంటారు.
అహింసా సత్యమస్తేయం బ్రహ్మచర్యం దయాఽఽర్జవమ్ । క్షమా ధృతిర్మితాహారః శౌచం చేతి యమా దశ
అహింస, సత్యం, అపహరణం, బ్రహ్మచర్యం, దయ, నేరుగా ఉండడం, క్షమ, ధైర్యం, తక్కువ తినడం, శుచిత్వం—ఇవి పది యమాలు.
తపః సన్తోష ఆస్తిక్యం దానం దేవస్య పూజనమ్ । సిద్ధాన్తశ్రవణం చైవ హ్రీర్మతిశ్చ జపో హుతమ్
తపస్సు, సంతృప్తి, విశ్వాసం, దానం, దేవుని పూజ, సిద్ధాంతాన్ని శ్రద్ధగా వినడం, లజ్జ, వివేకం, జపం, హోమం— ఇవన్నీ కలవు.
దశైతే నియమాః ప్రోక్తా మయా పర్వతనాయక । పద్మాసనం స్వస్తికం చ భద్రం వజ్రాసనం తథా
ఈ పది నియమాలు నేను చెప్పినవి, ఓ పర్వతాధిపతి! పద్మాసనం, స్వస్తికం, భద్రాసనం, వజ్రాసనం—