వ్యాధోఽహం క్రూరకర్మాహం సత్కర్మాహం మహాజనః । స్త్రీపున్నపుంసకాకారోఽప్యహమేవ న సంశయః
నేనే వేటగాడు, నేనే క్రూరకర్మ చేసే వాడు, నేనే సత్కర్మ చేసే వాడు, నేనే మహానుభావుడిని. స్త్రీ, పురుషుడు, నపుంసకుడు అన్నీ నేనే, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
యచ్చ కిఞ్చిత్క్వచిద్వస్తు దృశ్యతే శ్రూయతేఽపి వా । అన్తర్బహిశ్చ తత్సర్వం వ్యాప్యాహం సర్వదా స్థితా
ఏదైనా వస్తువు ఎక్కడైనా కనిపించినా, వినిపించినా, లోపలైనా బయటైనా, ఆ అన్నింటినీ నేను వ్యాపించి ఎప్పుడూ ఉంటాను.
న తదస్తి మయా త్యక్తం వస్తు కిఞ్చిచ్చరాచరమ్ । యద్యస్తి చేత్తచ్ఛూన్యం స్యాద్వన్ధ్యాపుత్రోపమం హి తత్
నా వల్ల విడిపోయిన ఏదైనా చరాచర వస్తువు లేదు. ఉంటే అది శూన్యమే, వంధ్యకు పుట్టిన కొడుకు లాంటిది.
రజ్జుర్యథా సర్పమాలాభేదైరేకా విభాతి హి । తథైవేశాదిరూపేణ భామ్యహం నాత్ర సంశయః
ఒకే దారాన్ని కొందరు పాము అనుకుంటారు, మరికొందరు హారమని భావిస్తారు. అలాగే నేనే ఇశ్వరునిగా, ఇతర రూపాలుగా ప్రకాశిస్తాను, ఇందులో సందేహం లేదు.
అధిష్ఠానాతిరేకేణ కల్పితం తన్న భాసతే । తస్మాన్మత్సత్తయైవైతత్సత్తావాన్నాన్యథా భవేత్
ఆధారాన్ని మించి ఊహించబడినది వెలుగుపెట్టదు. కాబట్టి, నా ఉనికివల్లే ఈ జగత్తు ఉంది, వేరేలా కాదు.
హిమాలయ ఉవాచ యథా వదసి దేవేశి సమష్ట్యాఽఽత్మవపుస్త్విదమ్ । తథైవ ద్రష్టుమిచ్ఛామి యది దేవి కృపా మయి
హిమాలయుడు ఇలా అన్నాడు: దేవతల దేవీ! ఈ జగత్తంతా నీ సమష్టి స్వరూపమని నీవు చెప్పినట్టు, అదే రూపాన్ని నేను చూడాలని కోరుకుంటున్నాను. దేవీ! నాపై నీ కృప చూపించు.
వ్యాస ఉవాచ ఇతి తస్య వచః శ్రుత్వా సర్వే దేవాః సవిష్ణవః । ననన్దుర్ముదితాత్మానః పూజయన్తశ్చ తద్వచః
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: హిమాలయుని మాటలు విని, విష్ణువు సహా అందరు దేవతలు ఎంతో ఆనందించారు, హర్షంతో ఆ మాటలను గౌరవించారు.
అథ దేవమతం జ్ఞాత్వా భక్తకామదుఘా శివా । అదర్శయన్నిజం రూపం భక్తకామప్రపూరిణీ
అంతట దేవతల మనసు తెలుసుకున్న శివా, భక్తుల కోరికలు తీరుస్తూ, తన అసలైన రూపాన్ని చూపించింది, భక్తుల కోరికలు నెరవేర్చింది.
అపశ్యంస్తే మహాదేవ్యా విరాడ్రూపం పరాత్పరమ్ । ద్యౌర్మస్తకం భవేద్యస్య చన్ద్రసూర్యౌ చ చక్షుషీ
అందరు మహాదేవి పరమాత్మ స్వరూపాన్ని చూశారు. ఆవిడ తల ఆకాశం, కళ్లుగా చంద్రుడు, సూర్యుడు ఉన్నారు.
దిశః శ్రోత్రే వచో దేవాః ప్రాణో వాయుః ప్రకీర్తితః । విశ్వం హృదయమిత్యాహుః పృథివీ జఘనం స్మృతమ్
ఆమె చెవులు దిక్కులు, మాట దేవతలు, ఊపిరిగా గాలి, హృదయం విశ్వం, నడుముగా భూమి ఉన్నట్లు చెప్పారు.
నభస్తలం నాభిసరో జ్యోతిశ్చక్రమురఃస్థలమ్ । మహర్లోకస్తు గ్రీవా స్యాజ్జనోలోకో ముఖం స్మృతమ్
ఆమె నాభి ఆకాశం, ఛాతి వెలుగుల వలయం, మెడ మహర్లోకం, ముఖంగా జనలోకం అని గుర్తించారు.
తపోలోకో రరాటిస్తు సత్యలోకాదధః స్థితః । ఇన్ద్రాదయో బాహవః స్యుః శబ్దః శ్రోత్రం మహేశితుః
తపోలకం ఆమె గొంతు, సత్యలోకం దిగువన ఉంది. ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతలు ఆమె చేతులు, శబ్దం మహేశ్వరి చెవిగా ఉంది.
నాసత్యదస్రౌ నాసే స్తో గన్ధో ఘ్రాణం స్మృతో బుధైః । ముఖమగ్నిః సమాఖ్యాతో దివారాత్రీ చ పక్ష్మణీ
అశ్వినులు ఆమె ముక్కులో, వాసన ఆమె ఘ్రాణశక్తి. అగ్ని ఆమె నోరు, పగలు-రాత్రి ఆమె కనుబొమ్మల వెంట్రుకలు.
బ్రహ్మస్థానం భ్రూవిజృమ్భోఽప్యాపస్తాలుః ప్ర్కీర్తితాః । రసో జిహ్వా సమాఖ్యాతా యమో దంష్ట్రాః ప్రకీర్తితాః
బ్రహ్మ స్థానం ఆమె కనుబొమ్మ వంపు, నీరు ఆమె తాలువు, రుచి ఆమె నాలుక, యముడు ఆమె పళ్ళు అని చెప్పారు.
దన్తాః స్నేహకలా యస్య హాసో మాయా ప్రకీర్తితా । సర్గస్త్వపాఙ్గమోక్షః స్యాద్ వ్రీడోర్ధ్వోష్ఠో మహేశితుః
ఆమె పళ్ళు ప్రేమ దశలు, నవ్వు మాయ, సృష్టి ఆమె చూపు, లజ్జ ఆమె పై పెదవి.
లోభః స్యాదధరోష్ఠోఽస్యాధర్మమార్గస్తు పృష్ఠభూః । ప్రజాపతిశ్చ మేఢ్రం స్యాద్యః స్రష్టా జగతీతలే
లోభం ఆమె క్రింది పెదవి, అధర్మ మార్గం ఆమె వెనుక భాగం, ప్రజాపతి భూమిపై సృష్టికర్తగా ఆమె జననేంద్రియంగా ఉన్నాడు.
కుక్షిః సముద్రా గిరయోఽస్థీని దేవ్యా మహేశితుః । నద్యో నాడ్యః సమాఖ్యాతా వృక్షాః కేశాః ప్రకీర్తితాః
ఆమె పొట్ట సముద్రాలు, ఎముకలు పర్వతాలు, నాడులు నదులు, జుట్టు వృక్షాలు.
కౌమారయౌవనజరా వయోఽస్య గతిరుత్తమా । బలాహకాస్తు కేశాః స్యుః సన్ధ్యే తే వాససీ విభో
బాల్యం, యవ్వనం, వృద్ధాప్యం ఆమె గమనాలు. మేఘాలు ఆమె జుట్టు, సంధ్యలు ఆమె వస్త్రాలు.
రాజఞ్ఛ్రీజగదమ్బాయాశ్చన్ద్రమాస్తు మనః స్మృతః । విజ్ఞానశక్తిస్తు హరీ రుద్రోఽన్తఃకరణం స్మృతమ్
ఓ రాజా! జగదంబ మానసంగా చంద్రుడు, జ్ఞానశక్తిగా విష్ణువు, అంతఃకరణంగా రుద్రుడు గుర్తించబడ్డారు.
అశ్వా హి జాతయః సర్వాః శ్రోణిదేశే స్థితా విభోః । అతలాదిమహాలోకాః కట్యధోభాగతాం గతాః
అన్ని అశ్వ జాతులు ఆమె నడుము భాగంలో ఉన్నాయి. అతల మొదలైన లోకాలు ఆమె నడుము కింద భాగంలో ఉన్నాయి.
ఏతాదృశం మహారూపం దదృశుః సురపుఙ్గవాః । జ్వాలామాలాసహస్రాఢ్యం లేలిహానం చ జిహ్వయా
అలాంటి మహారూపాన్ని, వేల అగ్ని హారాలతో అలంకరించబడిన, నాలుకతో మింగుతున్నదాన్ని దేవతలు చూశారు.
దంష్ట్రాకటకటారావం వమన్తం వహ్నిమక్షిభిః । నానాయుధధరం వీరం బ్రహ్మక్షత్రౌదనం చ యత్
పళ్ళతో ఘోర శబ్దం చేస్తూ, కళ్ల నుంచి అగ్ని పొగలు వదులుతూ, అనేక ఆయుధాలు ధరించి, బ్రాహ్మణ, క్షత్రియాదులను భుజిస్తూ వీరంగా ఉంది.
సహస్రశీర్షనయనం సహస్రచరణం తథా । కోటిసూర్యప్రతీకాశం విద్యుత్కోటిసమప్రభమ్
వెయ్యి తలలు, వెయ్యి కళ్ళు, వెయ్యి కాళ్లు, కోటి సూర్యుల్లా ప్రకాశిస్తూ, కోటి మెరుపుల్లా మెరుస్తోంది.
భయఙ్కరం మహాఘోరం హృదక్ష్ణోస్త్రాసకారకమ్ । దదృశుస్తే సురాః సర్వే హాహాకారం చ చక్రిరే
భయంకరంగా, అత్యంత ఘోరంగా, హృదయాలకు, కళ్లకు భయాన్ని కలిగిస్తూ, అందరు దేవతలు ఆమెను చూసి భయంతో అరవసాగారు.
వికమ్పమానహృదయా మూర్చ్ఛామాపుర్దురత్యయామ్ । స్మరణం చ గతం తేషాం జగదమ్బేయమిత్యపి
వారి హృదయాలు వణికిపోయి, తట్టుకోలేని మూర్చలో పడ్డారు. 'ఇది జగదంబ' అనే జ్ఞాపకమూ పోయింది.
అథ తే యే స్థితా వేదాశ్చతుర్దిక్షు మహావిభోః । బోధయామాసురత్యుగ్రం మూర్ఛాతో మూర్చ్ఛితాన్సురాన్
అప్పుడు మహావిభువు అన్ని దిక్కుల్లో ఉన్న వేదాలు, ఆ తీవ్రమైన మూర్చలో ఉన్న దేవతలను మేల్కొలిపాయి.
అథ తే ధైర్యమాలమ్బ్య లబ్ధ్వా చ శ్రుతిముత్తమామ్ । ప్రేమాశ్రుపూర్ణనయనా రుద్ధకణ్ఠాస్తు నిర్జరాః
అంతట వారు ధైర్యాన్ని కూడగట్టి, పరమమైన జ్ఞానాన్ని పొందిన అనంతరం, అమరులు ప్రేమతో కన్నీళ్లు పొర్లించుకుంటూ, గొంతు కట్టుకొని నిలిచిపోయారు.
బాష్పగద్గదయా వాచా స్తోతుం సముపచక్రిరే । దేవా ఊచుః అపరాధం క్షమస్వామ్బ పాహి దీనాంస్త్వదుద్భవాన్
ఆ ఆనందభరితమైన కన్నీటి స్వరంతో వారు ప్రార్థన చేయడం మొదలుపెట్టారు. దేవతలు ఇలా అన్నారు: "అమ్మా, మా తప్పులను క్షమించు, మేము నీ నుండి పుట్టిన బలహీనులమై ఉన్నాము, మమ్మల్ని రక్షించు."
కోపం సంహర దేవేశి సభయా రూపదర్శనాత్ । కా తే స్తుతిః ప్రకర్తవ్యా పామరైర్నిర్జరైరిహ
దేవతల దేవతా, నీ రూపాన్ని చూసి మేము భయపడుతున్నాము, దయచేసి కోపాన్ని ఉపసంహరించు. మేము పాపాత్ములైన అమరులు, ఇక్కడ నీకు ఎలాంటి స్తుతి చేయగలం?
స్వస్యాప్యజ్ఞేయ ఏవాసౌ యావాన్యశ్చ స్వవిక్రమః । తదర్వాగ్జాయమానానాం కథం స విషయో భవేత్
నీ స్వంత శక్తి నీకే తెలియనింత గొప్పది, మరి మాకు ఎలా తెలుస్తుంది? నీ తరువాత పుట్టిన మేము, పరిమితమైన మాటలతో, దాన్ని ఎలా గ్రహించగలం?