ఉపాధిభేదాద్భిన్నాహం ఘటాకాశాదయో యథా । ఉచ్చనీచాదివస్తూని భాసయన్భాస్కరః సదా
పాత్రాల వల్ల నేను వేర్వేరు భాగాలుగా కనిపిస్తాను, మట్టికుండలోని ఆకాశంలా. అలాగే, సూర్యుడు ఎప్పుడూ ఎత్తైనవాటినీ, తక్కువైనవాటినీ ప్రకాశింపజేస్తాడు.
న దుష్యతి తథైవాహం దోషైర్లిప్తా కదాపి న । మయి బుద్ధ్యాదికర్తృత్వమధ్యస్యైవాపరే జనాః
అదే విధంగా, నన్ను ఎప్పుడూ ఎలాంటి లోపాలు తాకవు, అవి నన్ను కలుషితం చేయవు. కొంతమంది నా మీద బుద్ధి మొదలైన వాటి కర్తత్వాన్ని ఊహిస్తారు, అది నిజంగా కాదు.
వదన్తి చాత్మా కర్మేతి విమూఢా న సుబుద్ధయః । అజ్ఞానభేదతస్తద్వన్మాయాయా భేదతస్తథా
తప్పిదంగా ఉన్నవారు మాత్రమే ఆత్మే కర్మలు చేస్తుందని అంటారు, జ్ఞానులు అలా చెప్పరు. అజ్ఞానం వల్లే ఈ భేదాలు కలుగుతాయి, మాయ వల్లే వేరుపడినట్టు అనిపిస్తుంది.
జీవేశ్వరవిభాగశ్చ కల్పితో మాయయైవ తు । ఘటాకాశమహాకాశవిభాగః కల్పితో యథా
జీవుడు, పరమాత్మ మధ్య ఉన్న తేడా మాయ వల్లే ఊహించబడింది, మట్టికుండలోని ఆకాశం, మహాకాశం వేరుగా ఉన్నట్టు అనిపించడంలా.
తథైవ కల్పితో భేదో జీవాత్మపరమాత్మనోః । యథా జీవబహూత్వం చ మాయయైవ న చ స్వతః
అదే విధంగా, జీవాత్మ, పరమాత్మ మధ్య ఉన్న భేదం కూడా మాయ వల్లే కలుగుతుంది. జీవులు అనేకమంది ఉన్నట్టు అనిపించడం కూడా మాయ వల్లే, స్వతహాగా కాదు.
తథేశ్వరబహుత్వం చ మాయయా న స్వభావతః । దేహేన్ద్రియాదిసఙ్ఘాతవాసనాభేదభేదితా
అలాగే, ఇశ్వరులు అనేకమంది ఉన్నట్టు అనిపించడమూ మాయ వల్లే, స్వభావం వల్ల కాదు. ఈ భేదాలు శరీరం, ఇంద్రియాలు, వాసనల వేరువేరు స్వభావాల వల్ల కలుగుతాయి.
అవిద్యా జీవభేదస్య హేతుర్నాన్యః ప్రకీర్తితః । గుణానాం వాసనాభేదభేదితా యా ధరాధర
జీవుల మధ్య భేదానికి కారణం అజ్ఞానమే, ఇంకేదీ కాదు, ఓ పర్వతమా. గుణాల వాసనల వేరువేరు స్వభావమే ఈ భేదానికి మూలం.
మాయా సా పరభేదస్య హేతుర్నాన్యః కదాచన । మయి సర్వమిదం ప్రోతమోతం చ ధరణీధర
ఈ భేదాలకు కారణం మాయ మాత్రమే, ఇంకేదీ కాదు. ఈ జగత్తంతా నాలోనే లీనమై ఉంది, ఓ పర్వతమా.
ఈశ్వరోఽహం చ సూత్రాత్మా విరాడాత్మాహమస్మి చ । బ్రహ్మాహం విష్ణురుద్రౌ చ గౌరీ బ్రాహ్మీ చ వైష్ణావీ
నేనే ఇశ్వరిని, సూత్రాత్మను, విరాట్స్వరూపిని. నేనే బ్రహ్మ, విష్ణువు, రుద్రుడు, గౌరీ, బ్రాహ్మీ, వైష్ణవీ కూడా.
సూర్యోఽహం తారకాశ్చాహం తారకేశస్తథాస్మ్యహమ్ । పశుపక్షిస్వరూపాహం చాణ్డాలోఽహం చ తస్కరః
నేనే సూర్యుడు, నేనే నక్షత్రాలు, నేనే నక్షత్రాధిపతి. నేనే జంతువులూ, పక్షులూ, నేనే చండాలుడూ, దొంగను కూడా.
వ్యాధోఽహం క్రూరకర్మాహం సత్కర్మాహం మహాజనః । స్త్రీపున్నపుంసకాకారోఽప్యహమేవ న సంశయః
నేనే వేటగాడు, నేనే క్రూరకర్మ చేసే వాడు, నేనే సత్కర్మ చేసే వాడు, నేనే మహానుభావుడిని. స్త్రీ, పురుషుడు, నపుంసకుడు అన్నీ నేనే, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
యచ్చ కిఞ్చిత్క్వచిద్వస్తు దృశ్యతే శ్రూయతేఽపి వా । అన్తర్బహిశ్చ తత్సర్వం వ్యాప్యాహం సర్వదా స్థితా
ఏదైనా వస్తువు ఎక్కడైనా కనిపించినా, వినిపించినా, లోపలైనా బయటైనా, ఆ అన్నింటినీ నేను వ్యాపించి ఎప్పుడూ ఉంటాను.
న తదస్తి మయా త్యక్తం వస్తు కిఞ్చిచ్చరాచరమ్ । యద్యస్తి చేత్తచ్ఛూన్యం స్యాద్వన్ధ్యాపుత్రోపమం హి తత్
నా వల్ల విడిపోయిన ఏదైనా చరాచర వస్తువు లేదు. ఉంటే అది శూన్యమే, వంధ్యకు పుట్టిన కొడుకు లాంటిది.
రజ్జుర్యథా సర్పమాలాభేదైరేకా విభాతి హి । తథైవేశాదిరూపేణ భామ్యహం నాత్ర సంశయః
ఒకే దారాన్ని కొందరు పాము అనుకుంటారు, మరికొందరు హారమని భావిస్తారు. అలాగే నేనే ఇశ్వరునిగా, ఇతర రూపాలుగా ప్రకాశిస్తాను, ఇందులో సందేహం లేదు.
అధిష్ఠానాతిరేకేణ కల్పితం తన్న భాసతే । తస్మాన్మత్సత్తయైవైతత్సత్తావాన్నాన్యథా భవేత్
ఆధారాన్ని మించి ఊహించబడినది వెలుగుపెట్టదు. కాబట్టి, నా ఉనికివల్లే ఈ జగత్తు ఉంది, వేరేలా కాదు.
హిమాలయ ఉవాచ యథా వదసి దేవేశి సమష్ట్యాఽఽత్మవపుస్త్విదమ్ । తథైవ ద్రష్టుమిచ్ఛామి యది దేవి కృపా మయి
హిమాలయుడు ఇలా అన్నాడు: దేవతల దేవీ! ఈ జగత్తంతా నీ సమష్టి స్వరూపమని నీవు చెప్పినట్టు, అదే రూపాన్ని నేను చూడాలని కోరుకుంటున్నాను. దేవీ! నాపై నీ కృప చూపించు.
వ్యాస ఉవాచ ఇతి తస్య వచః శ్రుత్వా సర్వే దేవాః సవిష్ణవః । ననన్దుర్ముదితాత్మానః పూజయన్తశ్చ తద్వచః
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: హిమాలయుని మాటలు విని, విష్ణువు సహా అందరు దేవతలు ఎంతో ఆనందించారు, హర్షంతో ఆ మాటలను గౌరవించారు.
అథ దేవమతం జ్ఞాత్వా భక్తకామదుఘా శివా । అదర్శయన్నిజం రూపం భక్తకామప్రపూరిణీ
అంతట దేవతల మనసు తెలుసుకున్న శివా, భక్తుల కోరికలు తీరుస్తూ, తన అసలైన రూపాన్ని చూపించింది, భక్తుల కోరికలు నెరవేర్చింది.
అపశ్యంస్తే మహాదేవ్యా విరాడ్రూపం పరాత్పరమ్ । ద్యౌర్మస్తకం భవేద్యస్య చన్ద్రసూర్యౌ చ చక్షుషీ
అందరు మహాదేవి పరమాత్మ స్వరూపాన్ని చూశారు. ఆవిడ తల ఆకాశం, కళ్లుగా చంద్రుడు, సూర్యుడు ఉన్నారు.
దిశః శ్రోత్రే వచో దేవాః ప్రాణో వాయుః ప్రకీర్తితః । విశ్వం హృదయమిత్యాహుః పృథివీ జఘనం స్మృతమ్
ఆమె చెవులు దిక్కులు, మాట దేవతలు, ఊపిరిగా గాలి, హృదయం విశ్వం, నడుముగా భూమి ఉన్నట్లు చెప్పారు.
నభస్తలం నాభిసరో జ్యోతిశ్చక్రమురఃస్థలమ్ । మహర్లోకస్తు గ్రీవా స్యాజ్జనోలోకో ముఖం స్మృతమ్
ఆమె నాభి ఆకాశం, ఛాతి వెలుగుల వలయం, మెడ మహర్లోకం, ముఖంగా జనలోకం అని గుర్తించారు.
తపోలోకో రరాటిస్తు సత్యలోకాదధః స్థితః । ఇన్ద్రాదయో బాహవః స్యుః శబ్దః శ్రోత్రం మహేశితుః
తపోలకం ఆమె గొంతు, సత్యలోకం దిగువన ఉంది. ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతలు ఆమె చేతులు, శబ్దం మహేశ్వరి చెవిగా ఉంది.
నాసత్యదస్రౌ నాసే స్తో గన్ధో ఘ్రాణం స్మృతో బుధైః । ముఖమగ్నిః సమాఖ్యాతో దివారాత్రీ చ పక్ష్మణీ
అశ్వినులు ఆమె ముక్కులో, వాసన ఆమె ఘ్రాణశక్తి. అగ్ని ఆమె నోరు, పగలు-రాత్రి ఆమె కనుబొమ్మల వెంట్రుకలు.
బ్రహ్మస్థానం భ్రూవిజృమ్భోఽప్యాపస్తాలుః ప్ర్కీర్తితాః । రసో జిహ్వా సమాఖ్యాతా యమో దంష్ట్రాః ప్రకీర్తితాః
బ్రహ్మ స్థానం ఆమె కనుబొమ్మ వంపు, నీరు ఆమె తాలువు, రుచి ఆమె నాలుక, యముడు ఆమె పళ్ళు అని చెప్పారు.
దన్తాః స్నేహకలా యస్య హాసో మాయా ప్రకీర్తితా । సర్గస్త్వపాఙ్గమోక్షః స్యాద్ వ్రీడోర్ధ్వోష్ఠో మహేశితుః
ఆమె పళ్ళు ప్రేమ దశలు, నవ్వు మాయ, సృష్టి ఆమె చూపు, లజ్జ ఆమె పై పెదవి.
లోభః స్యాదధరోష్ఠోఽస్యాధర్మమార్గస్తు పృష్ఠభూః । ప్రజాపతిశ్చ మేఢ్రం స్యాద్యః స్రష్టా జగతీతలే
లోభం ఆమె క్రింది పెదవి, అధర్మ మార్గం ఆమె వెనుక భాగం, ప్రజాపతి భూమిపై సృష్టికర్తగా ఆమె జననేంద్రియంగా ఉన్నాడు.
కుక్షిః సముద్రా గిరయోఽస్థీని దేవ్యా మహేశితుః । నద్యో నాడ్యః సమాఖ్యాతా వృక్షాః కేశాః ప్రకీర్తితాః
ఆమె పొట్ట సముద్రాలు, ఎముకలు పర్వతాలు, నాడులు నదులు, జుట్టు వృక్షాలు.
కౌమారయౌవనజరా వయోఽస్య గతిరుత్తమా । బలాహకాస్తు కేశాః స్యుః సన్ధ్యే తే వాససీ విభో
బాల్యం, యవ్వనం, వృద్ధాప్యం ఆమె గమనాలు. మేఘాలు ఆమె జుట్టు, సంధ్యలు ఆమె వస్త్రాలు.
రాజఞ్ఛ్రీజగదమ్బాయాశ్చన్ద్రమాస్తు మనః స్మృతః । విజ్ఞానశక్తిస్తు హరీ రుద్రోఽన్తఃకరణం స్మృతమ్
ఓ రాజా! జగదంబ మానసంగా చంద్రుడు, జ్ఞానశక్తిగా విష్ణువు, అంతఃకరణంగా రుద్రుడు గుర్తించబడ్డారు.
అశ్వా హి జాతయః సర్వాః శ్రోణిదేశే స్థితా విభోః । అతలాదిమహాలోకాః కట్యధోభాగతాం గతాః
అన్ని అశ్వ జాతులు ఆమె నడుము భాగంలో ఉన్నాయి. అతల మొదలైన లోకాలు ఆమె నడుము కింద భాగంలో ఉన్నాయి.