అద్య ప్రపఞ్చే కీర్తిః స్యాజ్జగన్మాతా సుతాభవత్ । అహో హిమాలయస్యాస్య ధన్యోఽసౌ భాగ్యవానితి
ఈ రోజు జగతికి తల్లి అయినవారు నా కుమార్తె అయ్యారు కనుక, లోకంలో నా కీర్తి విస్తరించనుంది. ఓహో, హిమాలయుడైన నేను ఎంత భాగ్యవంతుడినో!
యస్యాస్తు జఠరే సన్తి బ్రహ్మాణ్డానాం చ కోటయః । సైవ యస్య సుతా జాతా కో వా స్యాత్తత్సమో భువి
యువరి గర్భంలో కోట్ల బ్రహ్మాండాలు ఉన్నాయంటే, అలాంటి అమ్మ తన కుమార్తె అయినవారికి భూమిపై సమానుడు ఎవరు ఉంటారు?
న జానేఽస్మత్పితౄణాం కిం స్థానం స్యాన్నిర్మితం పరమ్ । ఏతాదృశానాం వాసాయ యేషాం వంశేఽస్తి మాదృశః
నా పూర్వికులకు ఇలాంటి గొప్పతనం ఉన్న వంశంలో నేను పుట్టినందుకు, వారికి ఏ స్థానం కల్పించబడిందో నాకు తెలియదు.
ఇదం యథా చ దత్తం మే కృపయా ప్రేమపూర్ణయా । సర్వవేదాన్తసిద్ధం చ త్వద్రూపం బ్రూహి మే తథా
మీ ప్రేమతో నిండిన కృప వల్ల ఇది నాకు లభించింది. అలాగే, అన్ని వేదాంతాలలో స్థిరమైన మీ స్వరూపాన్ని కూడా నాకు వివరించండి.
యోగం చ భక్తిసహితం జ్ఞానం చ శ్రుతిసమ్మతమ్ । వదస్వ పరమేశాని త్వమేవాహం యతో భవేః
భక్తితో కూడిన యోగాన్ని, శాస్త్రాలలో సమ్మతమైన జ్ఞానాన్ని వివరించండి పరమేశ్వరీ. ఎందుకంటే, మీరు అన్నిటికీ మూలకారణం.
వ్యాస ఉవాచ ఇతి తస్య వచః శ్రుత్వా ప్రసన్నముఖపఙ్కజా । వక్తుమారభతామ్బా సా రహస్యం శ్రుతిగూహితమ్
వ్యాసుడు చెప్పాడు — అతని మాటలు విని, తన ముఖం పద్మంలా ప్రకాశిస్తూ, అమ్మ ఆ రహస్యాన్ని, వేదాలలో దాగిన విషయాన్ని చెప్పడం ప్రారంభించింది.
దేవ్యా వ్యష్టిసమష్టిర్పవర్ణనమ్ శ్రీదేవ్యువాచ శృణ్వన్తు నిర్జరాః సర్వే వ్యాహరన్త్యా వచో మమ । యస్య శ్రవణమాత్రేణ మద్రూపత్వం ప్రపద్యతే
శ్రీదేవి ఇలా పలికింది — అమరులందరూ నా మాటలు వినండి. ఇవి వినగానే, నా స్వరూపాన్ని పొందుతారు.
అహమేవాస పూర్వం తు నాన్యత్కిఞ్చిన్నగాధిప । తదాత్మరూపం చిత్సంవిత్పరబ్రహ్మైకనామకమ్
పర్వతాధిపతీ! మొదట నేను మాత్రమే ఉన్నాను, వేరే ఏదీ లేదు. ఆ స్వరూపమే శుద్ధమైన చైతన్యం, పరబ్రహ్మమనే పేరుతో ప్రసిద్ధి.
అప్రతర్క్యమనిర్దేశ్యమనౌపమ్యమనామయమ్ । తస్య కాచిత్స్వతః సిద్ధా శక్తిర్మాయేతి విశ్రుతా
అది మనసుతో ఊహించలేనిది, వర్ణించలేనిది, పోలికలేనిది, దుఃఖం లేనిది. దానికి సహజంగా ఉన్న శక్తిని మాయ అని అంటారు.
న సతీ సా నాసతీ సా నోభయాత్మా విరోధతః । ఏతద్విలక్షణా కాచిద్వస్తుభూతాస్తి సర్వదా
ఆమె ఉన్నదీ కాదు, లేనిదీ కాదు, రెండింటి స్వరూపమూ కాదు — ఎందుకంటే అవి పరస్పర విరుద్ధాలు. కానీ ఒక ప్రత్యేకమైన, నిజమైన వస్తువు ఎప్పుడూ ఉంది.
పావకస్యోష్ణతేవేయముష్ణాంశోరివ దీధితిః । చన్ద్రస్య చన్ద్రికేవేయం మమేయం సహజా ధ్రువా
ఎలాగైతే అగ్నికి వేడి, సూర్యుడికి కాంతి, చంద్రుడికి చంద్రిక సహజంగా ఉంటాయో, అలాగే నా సహజమైన శాశ్వత శక్తి ఇదే.
తస్యాం కర్మాణి జీవానాం జీవాః కాలాశ్చ సఞ్చరే । అభేదేన విలీనాః స్యుః సుషుప్తౌ వ్యవహారవత్
ఆమెలోనే ప్రాణుల కర్మలు, ప్రాణులు, కాలాలు తిరుగుతుంటాయి. అవి నిద్రలో ఏకరూపంగా ఆమెలో లీనమైపోతాయి, మామూలు అనుభవంలా.
స్వశక్తేశ్చ సమాయోగాదహం బీజాత్మతాం గతా । స్వాధారావరణాత్తస్యా దోషత్వం చ సమాగతమ్
నా స్వశక్తితో కలిసినప్పుడు నేను విత్తన స్వరూపాన్ని పొందుతాను. ఆమె తన స్వంత మాయతో కప్పబడినప్పుడు లోపాలు కూడా కలుగుతాయి.
చైతన్యస్య సమాయోగాన్నిమిత్తత్వం చ కథ్యతే । ప్రపఞ్చపరిణామాచ్చ సమవాయిత్వముచ్యతే
చైతన్యంతో కలిసినందువల్ల ఆమెను కారణమని అంటారు. జగత్తు మార్పు వల్ల ఆమెను ఆధారమని కూడా అంటారు.
కేచిత్తాం తప ఇత్యాహుస్తమః కేచిజ్జడం పరే । జ్ఞానం మాయాం ప్రధానం చ ప్రకృతిం శక్తిమప్యజామ్
కొంతమంది ఆమెను అంధకారం అంటారు, మరికొందరు జడత్వం అంటారు, ఇంకొందరు జ్ఞానం, మాయ, ప్రధానము, ప్రకృతి, శక్తి, అజ అని పిలుస్తారు.
విమర్శ ఇతి తాం ప్రాహుః శైవశాస్త్రవిశారదాః । అవిద్యామితరే ప్రాహుర్వేదతత్త్వార్థచిన్తకాః
శైవశాస్త్ర పండితులు ఆమెను విమర్శ అని అంటారు. వేదసారాన్ని ఆలోచించే వారు ఆమెను అవిద్య అని అంటారు.
ఏవం నానావిధాని స్యుర్నామాని నిగమాదిషు । తస్యా జడత్వం దృశ్యత్వాజ్జ్ఞాననాశాత్తతోఽసతీ
అలా ఆమెకు వేదాదుల్లో అనేక పేర్లు ఉన్నాయి. ఆమె జడత్వం అనుభవానికి వస్తుందికాబట్టి, జ్ఞానం పోయినప్పుడు అసత్యమవుతుంది.
చైతన్యస్య న దృశ్యత్వం దృశ్యత్వే జడమేవ తత్ । స్వప్రకాశం చ చైతన్యం న పరేణ ప్రకాశితమ్
చైతన్యం అనుభవానికి వస్తుందేమో కాదు; అది వస్తే అది జడమే అవుతుంది. చైతన్యం తానే తాను ప్రకాశిస్తుంది, వేరే దేనితో కాదు.
అనవస్థాదోషసత్త్వాన్న స్వేనాపి ప్రకాశితమ్ । కర్మకర్త్రీవిరోధః స్యాత్తస్మాత్తద్దీపవత్స్వయమ్
అది తానే తాను ప్రకాశింపజేస్తుందంటే అంతులేని తిరుగుడు తప్పదు. అది జరిగితే, చేయువాడు-చేయు పని విరుద్ధమవుతుంది. అందుకే దీపంలా తానే వెలుగుతుంది.
ప్రకాశమానమన్యేషాం భాసకం విద్ధి పర్వత । అత ఏవ చ నిత్యత్వం సిద్ధసంవిత్తనోర్మమ
పర్వతా! అది ఇతరులను ప్రకాశింపజేస్తుంది, అందరికీ వెలుగు మూలం. అందువల్లే నా స్థిరమైన చైతన్యానికి నిత్యత్వం సిద్దమవుతుంది.
జాగ్రత్స్వప్నసుషుప్త్యాదౌ దృశ్యస్య వ్యభిచారతః । సంవిదో వ్యభిచారశ్చ నానుభూతోఽస్తి కర్హిచిత్
జాగ్రత్త, స్వప్నం, సుషుప్తి — ఈ మూడు స్థితుల్లో అనుభవించేది మారుతుంది. కానీ చైతన్యం ఎప్పుడూ అనుభవంలో ఉంటూనే ఉంటుంది.
యది తస్యాప్యనుభవస్తర్హ్యయం యేన సాక్షిణా । అనుభూతః స ఏవాత్ర శిష్టః సంవిద్వపుః పురా
చైతన్యమే అనుభవించబడితే, దాన్ని ఎవరు చూచారు? ఆ సాక్షి మాత్రమే మిగిలిపోతుంది, అదే మొదటి నుండీ నిజమైన చైతన్య స్వరూపం.
అత ఏవ చ నిత్యత్వం ప్రోక్తం సచ్ఛాస్త్రకోవిదైః । ఆనన్దరూపతా చాస్యాః పరప్రేమాస్పదత్వతః
అందుకే సత్యశాస్త్ర పండితులు దానికి నిత్యత్వం అంటారు. పరమ ప్రేమకు ఆధారంగా ఉండటం వల్ల అది ఆనంద స్వరూపంగా ఉంటుంది.
మా న భూవం హి భూయాసమితి ప్రేమాత్మని స్థితమ్ । సర్వస్యాన్యస్య మిథ్యాత్వాదసఙ్గత్వం స్ఫుటం మమ
'నేను ఉండకూడదు, నేను ఉండాలి' అనే కోరిక ఆత్మలో ప్రేమ వల్ల స్థిరంగా ఉంటుంది. మిగతావన్నీ అసత్యం కనుక, నాకు అసక్తి స్పష్టంగా ఉంటుంది.
అపరిచ్ఛిన్నతాప్యేవమత ఏవ మతా మమ । తచ్చ జ్ఞానం నాత్మధర్మో ధర్మత్వే జడతాఽఽత్మనః
అపరిమితమైనా, ఇదే నా అభిప్రాయం. ఆ జ్ఞానం ఆత్మకు సహజ లక్షణం కాదు. అది లక్షణంగా ఉంటే, ఆత్మ జడంగా మారిపోతుంది.
జ్ఞానస్య జడశేషత్వం న దృష్టం న చ సంభవి । చిద్ధర్మత్వం తథా నాస్తి చితశ్చిన్న హి భిద్యతే
జ్ఞానం కేవలం జడమైన మిగతా భాగం అని ఎక్కడా చూడలేదు, అది సాధ్యమూ కాదు. అలాగే, చైతన్యంలో జ్ఞానం లక్షణంగా ఉండదు, ఎందుకంటే చైతన్యం విడిపోదు.
తస్మాదాత్మా జ్ఞానరూపః సుఖరూపశ్చ సర్వదా । సత్యః పూర్ణోఽప్యసఙ్గశ్చ ద్వైతజాలవివర్జితః
కాబట్టి ఆత్మ ఎప్పుడూ జ్ఞాన స్వరూపం, ఆనంద స్వరూపం, నిజమైనది, సంపూర్ణమైనది, అసక్తి కలది, ద్వైతమనే మాయాజాలం లేనిది.
స పునః కామకర్మాదియుక్తయా స్వీయమాయయా । పూర్వానుభూతసంస్కారాత్ కాలకర్మవిపాకతః
ఆ ఆత్మ, తన మాయ ద్వారా, కోరిక, క్రియ మొదలైనవాటితో కలసి, గత అనుభవాల వాసనల వల్ల, కాలం, కర్మ ఫలితాల వలన—
అవివేకాచ్చ తత్త్వస్య సిసృక్షావాన్ప్రజాయతే । అబుద్ధిపూర్వః సర్గోఽయం కథితస్తే నగాధిప
తత్త్వాన్ని గ్రహించలేక, సృష్టించాలనే సంకల్పాన్ని పొందుతుంది. ఈ సృష్టి, ఓ పర్వతాధిపతి, ముందుగా జ్ఞానం లేకుండానే జరుగుతుందని చెప్పబడింది.
ఏతద్ధి యన్మయా ప్రోక్తం మమ రూపమలౌకికమ్ । అవ్యాకృతం తదవ్యక్తం మాయాశబలమిత్యపి
నేను చెప్పింది నా అసాధారణ స్వరూపం. అది అవ్యాకృతం, అవ్యక్తం, మాయతో నిండినదిగా కూడా పిలవబడుతుంది.