సర్వజ్ఞయా సర్వసాక్షిరూపిణ్యా పరమేశ్వరి । తారకేణాసురేన్ద్రేణ పీడితాః స్మో దివానిశమ్
పరమేశ్వరి, మీరు అన్నీ తెలిసినవారు, అన్నిటికీ సాక్షిగా ఉన్నవారు. తారకుడు అనే రాక్షసాధిపతి వల్ల మేము రాత్రింబవళ్ళు బాధపడుతున్నాము.
శివాఙ్గజాద్వధస్తస్య నిర్మితో బ్రహ్మణా శివే । శివాఙ్గనా తు నైవాస్తి జానాసి త్వం మహేశ్వరి
శివుని శరీరంలో పుట్టినవారే అతని మరణానికి కారణమని బ్రహ్మా, శివుడు నిర్ణయించారు. కానీ శివుని శరీరంలో పుట్టిన స్త్రీ ఎవ్వరూ లేరు, మీరు ఈ విషయం తెలుసు పరమేశ్వరి.
సర్వజ్ఞపురతః కిం వా వక్తవ్యం పామరైర్జనైః । ఏతదుద్దేశతః ప్రోక్తమపరం తర్కయామ్బికే
అన్నీ తెలిసిన మీ ముందు మామూలు మనుషులు ఏమి చెప్పగలరు? ఈ విషయాన్ని మీకు తెలియజేయడానికే మేము చెప్పాము, మిగతా విషయాలు మీరు ఆలోచించండి అమ్మా.
సర్వదా చరణామ్భోజే భక్తిః స్యాత్తవ నిశ్చలా । ప్రార్థనీయమిదం ముఖ్యమపరం దేహహేతవే
మీ పాదపద్మాలపై ఎప్పుడూ స్థిరమైన భక్తి ఉండాలని మేము కోరుకుంటున్నాము. ఇదే మా ప్రధాన కోరిక, మిగతా కోరికలు శరీరానికి సంబంధించినవే.
ఇతి తేషాం వచః శ్రుత్వా ప్రోవాచ పరమేశ్వరీ । మమ శక్తిస్తు యా గౌరీ భవిష్యతి హిమాలయే
వారి మాటలు విని పరమేశ్వరి ఇలా అన్నారు — నా శక్తి అయిన గౌరీ, హిమాలయ పర్వతంలో జన్మిస్తుంది.
శివాయ సా ప్రదేయా స్యాత్సా వః కార్యం విధాస్యతి । భక్తిర్యచ్చరణామ్భోజే భూయాద్యుష్మాకమాదరాత్
ఆమెను శివునికి ఇచ్చుతాను, ఆమె మీ పని నెరవేర్చుతుంది. మీ అందరి భక్తి నా పాదపద్మాలపై మరింత గాఢంగా పెరగాలని కోరుకుంటున్నాను.
హిమాలయో హి మనసా మాముపాస్తేఽతిభక్తితః । తతస్తస్య గృహే జన్మ మమ ప్రియకరం మతమ్
హిమాలయుడు ఎంతో భక్తితో మనసులో నన్ను ఆరాధిస్తున్నాడు. అందుకే అతని ఇంట్లో నా అవతారం కలిగినదిగా నిర్ణయించాను.
వ్యాస ఉవాచ హిమాలయోఽపి తచ్ఛ్రుత్వాత్యనుగ్రహకరం వచః । బాష్పైః సంరుద్ధకణ్ఠాక్షో మహారాజ్ఞీం వచోఽబ్రవీత్
వ్యాసుడు చెప్పాడు — అలా అనుగ్రహభరితమైన మాటలు విని, హిమాలయుడు కన్నీళ్లతో గొంతు, కళ్ళు నిండిపోయి, మహారాణికి ఇలా అన్నాడు.
మహత్తరం తం కురుషే యస్యానుగ్రహమిచ్ఛసి । నోచేత్క్వాహం జడః స్థాణుః క్వ త్వం సచ్చిత్స్వరూపిణీ
మీరు ఎవరిని అనుగ్రహించాలనుకుంటే వారికి గొప్పదైన దయను చూపుతారు. లేనిపక్షంలో, నేను ఈ స్థిరమైన, జడమైన వాడిని, మీరు సత్యచైతన్య స్వరూపిణిని — ఎలా పోల్చగలం?
అసమ్భావ్యం జన్మశతైస్త్వత్పితృత్వం మమానఘే । అశ్వమేధాదిపుణ్యైర్వా పుణ్యైర్వా తత్సమాధిజైః
ఓ నిష్కళంకినీ, వంద జన్మలు పుట్టినా, అశ్వమేధాది యజ్ఞాల పుణ్యంతోనో, ధ్యానఫలంతోనో, మీ తండ్రిగా అవడం సాధ్యం కాదు.
అద్య ప్రపఞ్చే కీర్తిః స్యాజ్జగన్మాతా సుతాభవత్ । అహో హిమాలయస్యాస్య ధన్యోఽసౌ భాగ్యవానితి
ఈ రోజు జగతికి తల్లి అయినవారు నా కుమార్తె అయ్యారు కనుక, లోకంలో నా కీర్తి విస్తరించనుంది. ఓహో, హిమాలయుడైన నేను ఎంత భాగ్యవంతుడినో!
యస్యాస్తు జఠరే సన్తి బ్రహ్మాణ్డానాం చ కోటయః । సైవ యస్య సుతా జాతా కో వా స్యాత్తత్సమో భువి
యువరి గర్భంలో కోట్ల బ్రహ్మాండాలు ఉన్నాయంటే, అలాంటి అమ్మ తన కుమార్తె అయినవారికి భూమిపై సమానుడు ఎవరు ఉంటారు?
న జానేఽస్మత్పితౄణాం కిం స్థానం స్యాన్నిర్మితం పరమ్ । ఏతాదృశానాం వాసాయ యేషాం వంశేఽస్తి మాదృశః
నా పూర్వికులకు ఇలాంటి గొప్పతనం ఉన్న వంశంలో నేను పుట్టినందుకు, వారికి ఏ స్థానం కల్పించబడిందో నాకు తెలియదు.
ఇదం యథా చ దత్తం మే కృపయా ప్రేమపూర్ణయా । సర్వవేదాన్తసిద్ధం చ త్వద్రూపం బ్రూహి మే తథా
మీ ప్రేమతో నిండిన కృప వల్ల ఇది నాకు లభించింది. అలాగే, అన్ని వేదాంతాలలో స్థిరమైన మీ స్వరూపాన్ని కూడా నాకు వివరించండి.
యోగం చ భక్తిసహితం జ్ఞానం చ శ్రుతిసమ్మతమ్ । వదస్వ పరమేశాని త్వమేవాహం యతో భవేః
భక్తితో కూడిన యోగాన్ని, శాస్త్రాలలో సమ్మతమైన జ్ఞానాన్ని వివరించండి పరమేశ్వరీ. ఎందుకంటే, మీరు అన్నిటికీ మూలకారణం.
వ్యాస ఉవాచ ఇతి తస్య వచః శ్రుత్వా ప్రసన్నముఖపఙ్కజా । వక్తుమారభతామ్బా సా రహస్యం శ్రుతిగూహితమ్
వ్యాసుడు చెప్పాడు — అతని మాటలు విని, తన ముఖం పద్మంలా ప్రకాశిస్తూ, అమ్మ ఆ రహస్యాన్ని, వేదాలలో దాగిన విషయాన్ని చెప్పడం ప్రారంభించింది.
దేవ్యా వ్యష్టిసమష్టిర్పవర్ణనమ్ శ్రీదేవ్యువాచ శృణ్వన్తు నిర్జరాః సర్వే వ్యాహరన్త్యా వచో మమ । యస్య శ్రవణమాత్రేణ మద్రూపత్వం ప్రపద్యతే
శ్రీదేవి ఇలా పలికింది — అమరులందరూ నా మాటలు వినండి. ఇవి వినగానే, నా స్వరూపాన్ని పొందుతారు.
అహమేవాస పూర్వం తు నాన్యత్కిఞ్చిన్నగాధిప । తదాత్మరూపం చిత్సంవిత్పరబ్రహ్మైకనామకమ్
పర్వతాధిపతీ! మొదట నేను మాత్రమే ఉన్నాను, వేరే ఏదీ లేదు. ఆ స్వరూపమే శుద్ధమైన చైతన్యం, పరబ్రహ్మమనే పేరుతో ప్రసిద్ధి.
అప్రతర్క్యమనిర్దేశ్యమనౌపమ్యమనామయమ్ । తస్య కాచిత్స్వతః సిద్ధా శక్తిర్మాయేతి విశ్రుతా
అది మనసుతో ఊహించలేనిది, వర్ణించలేనిది, పోలికలేనిది, దుఃఖం లేనిది. దానికి సహజంగా ఉన్న శక్తిని మాయ అని అంటారు.
న సతీ సా నాసతీ సా నోభయాత్మా విరోధతః । ఏతద్విలక్షణా కాచిద్వస్తుభూతాస్తి సర్వదా
ఆమె ఉన్నదీ కాదు, లేనిదీ కాదు, రెండింటి స్వరూపమూ కాదు — ఎందుకంటే అవి పరస్పర విరుద్ధాలు. కానీ ఒక ప్రత్యేకమైన, నిజమైన వస్తువు ఎప్పుడూ ఉంది.
పావకస్యోష్ణతేవేయముష్ణాంశోరివ దీధితిః । చన్ద్రస్య చన్ద్రికేవేయం మమేయం సహజా ధ్రువా
ఎలాగైతే అగ్నికి వేడి, సూర్యుడికి కాంతి, చంద్రుడికి చంద్రిక సహజంగా ఉంటాయో, అలాగే నా సహజమైన శాశ్వత శక్తి ఇదే.
తస్యాం కర్మాణి జీవానాం జీవాః కాలాశ్చ సఞ్చరే । అభేదేన విలీనాః స్యుః సుషుప్తౌ వ్యవహారవత్
ఆమెలోనే ప్రాణుల కర్మలు, ప్రాణులు, కాలాలు తిరుగుతుంటాయి. అవి నిద్రలో ఏకరూపంగా ఆమెలో లీనమైపోతాయి, మామూలు అనుభవంలా.
స్వశక్తేశ్చ సమాయోగాదహం బీజాత్మతాం గతా । స్వాధారావరణాత్తస్యా దోషత్వం చ సమాగతమ్
నా స్వశక్తితో కలిసినప్పుడు నేను విత్తన స్వరూపాన్ని పొందుతాను. ఆమె తన స్వంత మాయతో కప్పబడినప్పుడు లోపాలు కూడా కలుగుతాయి.
చైతన్యస్య సమాయోగాన్నిమిత్తత్వం చ కథ్యతే । ప్రపఞ్చపరిణామాచ్చ సమవాయిత్వముచ్యతే
చైతన్యంతో కలిసినందువల్ల ఆమెను కారణమని అంటారు. జగత్తు మార్పు వల్ల ఆమెను ఆధారమని కూడా అంటారు.
కేచిత్తాం తప ఇత్యాహుస్తమః కేచిజ్జడం పరే । జ్ఞానం మాయాం ప్రధానం చ ప్రకృతిం శక్తిమప్యజామ్
కొంతమంది ఆమెను అంధకారం అంటారు, మరికొందరు జడత్వం అంటారు, ఇంకొందరు జ్ఞానం, మాయ, ప్రధానము, ప్రకృతి, శక్తి, అజ అని పిలుస్తారు.
విమర్శ ఇతి తాం ప్రాహుః శైవశాస్త్రవిశారదాః । అవిద్యామితరే ప్రాహుర్వేదతత్త్వార్థచిన్తకాః
శైవశాస్త్ర పండితులు ఆమెను విమర్శ అని అంటారు. వేదసారాన్ని ఆలోచించే వారు ఆమెను అవిద్య అని అంటారు.
ఏవం నానావిధాని స్యుర్నామాని నిగమాదిషు । తస్యా జడత్వం దృశ్యత్వాజ్జ్ఞాననాశాత్తతోఽసతీ
అలా ఆమెకు వేదాదుల్లో అనేక పేర్లు ఉన్నాయి. ఆమె జడత్వం అనుభవానికి వస్తుందికాబట్టి, జ్ఞానం పోయినప్పుడు అసత్యమవుతుంది.
చైతన్యస్య న దృశ్యత్వం దృశ్యత్వే జడమేవ తత్ । స్వప్రకాశం చ చైతన్యం న పరేణ ప్రకాశితమ్
చైతన్యం అనుభవానికి వస్తుందేమో కాదు; అది వస్తే అది జడమే అవుతుంది. చైతన్యం తానే తాను ప్రకాశిస్తుంది, వేరే దేనితో కాదు.
అనవస్థాదోషసత్త్వాన్న స్వేనాపి ప్రకాశితమ్ । కర్మకర్త్రీవిరోధః స్యాత్తస్మాత్తద్దీపవత్స్వయమ్
అది తానే తాను ప్రకాశింపజేస్తుందంటే అంతులేని తిరుగుడు తప్పదు. అది జరిగితే, చేయువాడు-చేయు పని విరుద్ధమవుతుంది. అందుకే దీపంలా తానే వెలుగుతుంది.
ప్రకాశమానమన్యేషాం భాసకం విద్ధి పర్వత । అత ఏవ చ నిత్యత్వం సిద్ధసంవిత్తనోర్మమ
పర్వతా! అది ఇతరులను ప్రకాశింపజేస్తుంది, అందరికీ వెలుగు మూలం. అందువల్లే నా స్థిరమైన చైతన్యానికి నిత్యత్వం సిద్దమవుతుంది.