కిమసాధ్యం మహాభాగ వేదోక్తాని చ కుర్వతః । స్వర్గం మోక్షం చ సజ్జన్మ యద్యద్వాఞ్ఛతి తద్భవేత్
ధన్యుడా, వేదంలో చెప్పినట్టు నడిచేవాడికి సాధించలేనిది ఏముంది? స్వర్గం కావాలన్నా, మోక్షం కావాలన్నా, మంచి జన్మ కావాలన్నా, ఏది కోరినా అది లభిస్తుంది.
ఆశ్రమాదాశ్రమం గచ్ఛేదితి ధర్మవిదో విదుః । తస్మాదగ్నిం సమాధాయ కురు కర్మాణ్యతన్ద్రితః
ధర్మాన్ని తెలిసినవారు, ఒక ఆశ్రమం నుంచి మరొకదానికి వెళ్ళాలని అంటారు. అందుకే, అగ్ని ప్రతిష్ఠించి, అలసట లేకుండా నీ కర్తవ్యాలు చేయు.
దేవాన్పితౄన్మనుష్యాంశ్చ సన్తర్ప్య విధివత్సుత । పుత్రముత్పాద్య ధర్మజ్ఞ సంయోజ్య చ గృహాశ్రమే
బిడ్డా, నియమానుసారం దేవతలు, పితృదేవతలు, మనుష్యులను తృప్తిపర్చు. ధర్మాన్ని తెలిసి, కుమారుణ్ని పుట్టించి, ఇల్లువాడి ఆశ్రమంలో స్థాపించు.
త్యక్త్వాగృహం వనం గత్వా కర్తాసి వ్రతముత్తమమ్ । వానప్రస్థాశ్రమం కృత్వా సంన్యాసం చ తతః పరమ్
ఇల్లును వదిలి అడవికి వెళ్లి, ఉత్తమమైన వ్రతాన్ని ఆచరించాలి. వనప్రస్థాశ్రమంలోకి ప్రవేశించి, ఆ తరువాత సన్న్యాసాన్ని స్వీకరించాలి.
ఇన్ద్రియాణి మహాభాగ మాదకాని సునిశ్చితమ్ । అదారస్య దురన్తాని పఞ్చైవ మనసా సహ
ధన్యుడా, ఇంద్రియాలు మత్తు తెప్పించేవే. భార్య లేకుండా, మనసుతో కలిపి ఈ ఐదు ఇంద్రియాలను అదుపులో పెట్టడం చాలా కష్టం.
తస్మాద్దారాన్ప్రకుర్వీత తజ్జయాయ మహామతే । వార్ధకే తప ఆతిష్ఠేదితి శాస్త్రోదితం వచః
కాబట్టి, వీటిపై విజయాన్ని సాధించేందుకు వివాహం చేసుకోవాలి. వృద్ధాప్యంలో తపస్సు ఆచరించాలి — ఇదే శాస్త్రంలో చెప్పిన మాట.
విశ్వామిత్రో మహాభాగ తపః కృత్వాతిదుశ్చరమ్ । త్రీణి వర్షసహస్రాణి నిరాహారో జితేన్ద్రియః
ధన్యుడా, విశ్వామిత్రుడు మూడు వేల సంవత్సరాలు భోజనం లేకుండా, ఇంద్రియాలను జయించి, అత్యంత కఠినమైన తపస్సు చేశాడు.
మోహితశ్చ మహాతేజా వనే మేనకయా స్థితః । శకున్తలా సముత్పన్నా పుత్రీ తద్వీర్యజా శుభా
అంతటి మహాతేజస్సు ఉన్న తపస్వి అయినా, అడవిలో మేనక చేత మాయలోపోయాడు. ఆ కలయిక వల్ల శకుంతల అనే పుణ్యవంతురాలు పుట్టింది.
దృష్ట్వా దాశసుతాం కాలీం పితా మమ పరాశరః । కామబాణార్దితః కన్యాం తాం జగ్రాహోడుపే స్థితః
దాసుని కుమార్తె అయిన కాళిని చూసి, నా తండ్రి పరాశరుడు కామబాణాలతో ఆకర్షితుడై, ఆమె పడవ దగ్గర నిలబడి ఉండగా ఆమెను స్వీకరించాడు.
బ్రహ్మాపి స్వసుతాం దృష్ట్వా పఞ్చబాణప్రపీడితః । ధావమానశ్చ రుద్రేణ మూర్చ్ఛితశ్చ నివారితః
బ్రహ్మదేవుడు కూడా తన కుమార్తెను చూసి, ఐదు కామబాణాల ప్రభావంతో వెంబడించాడు. అప్పుడే రుద్రుడు అతన్ని ఆపి, అపస్మారంలోకి నెట్టాడు.
తస్మాత్త్వమపి కల్యాణ కురు మే వచనం హితమ్ । కులజాం కన్యకాం వృత్వా వేదమార్గం సమాశ్రయ
అందుచేత, ఓ మంగళకరమైనవాడా, నీవు కూడా నా మంచిపరిచే మాట విను. మంచి కుటుంబానికి చెందిన కన్యను పెళ్లి చేసుకుని, వేదమార్గాన్ని అనుసరించు.
శుకవైరాగ్యవర్ణనమ్ నాహం గృహం కరిష్యామి దుఃఖదం సర్వదా పితః । వాగురాసదృశం నిత్యం బన్ధనం సర్వదేహినామ్
నాన్నా, నేను ఇంటిని స్థాపించను. అది ఎప్పుడూ బాధనే ఇస్తుంది. అది అందరికీ ఉచ్చులా ఎప్పుడూ బంధనంగా ఉంటుంది.
ధనచిన్తాతురాణాం హి క్వ సుఖం తాత దృశ్యతే । స్వజనైః ఖలు పీడ్యన్తే నిర్ధనా లోలుపా జనాః
ధనమూ కోసం ఆందోళన పడేవారికి ఎక్కడ ఆనందం కనిపిస్తుంది నాన్నా? ధనము లేని వారిని, లోభులు, తమవాళ్లే బాధిస్తారు.
ఇన్ద్రోఽపి న సుఖీ తాదృగ్యాదృశో భిక్షునిఃస్పృహః । కోఽన్యః స్యాదిహ సంసారే త్రిలోకీవిభవే సతి
ఇంద్రుడికీ సుఖం లేదు, వేరే ఎవరికీ లేదు. వేరే ఎవరైనా ఈ లోకంలో మూడు లోకాల సంపద ఉన్నా సంతోషంగా ఉండగలరా?
తపన్తం తాపసం దృష్ట్వా మఘవా దుఃఖితోఽభవత్ । విఘ్నాన్బహువిధానస్య కరోతి చ దివస్పతిః
ఒక తపస్వి బాధపడుతున్నాడు అని చూసి మఘవంతుడు కూడా కలత చెందాడు. ఆ తపస్వికి దేవేంద్రుడు ఎన్నో విధాలుగా అడ్డంకులు కలిగిస్తాడు.
బ్రహ్మాపి న సుఖీ విష్ణుర్లక్ష్మీం ప్రాప్య మనోరమామ్ । ఖేదం ప్రాప్నోతి సతతం సంగ్రామైరసురైః సహ
బ్రహ్మదేవుడికీ సుఖం లేదు, విష్ణుమూర్తికీ లేదు. అందమైన లక్ష్మీదేవిని పొందినా, అసురులతో యుద్ధాల్లో ఎప్పుడూ కష్టమే ఎదురవుతుంది.
కరోతి విపులాన్యత్నాంస్తపశ్చరతి దుశ్చరమ్ । రమాపతిరపి శ్రీమాన్కస్యాస్తి విపులం సుఖమ్
శ్రీమంతుడైన లక్ష్మీపతికూడా ఎన్నో కష్టమైన తపస్సులు చేస్తాడు, చాలా శ్రమ పడతాడు. మరి ఎవరికీ నిజమైన ఆనందం దొరుకుతుందా?
శఙ్కరోఽపి సదా దుఃఖీ భవత్యేవ చ వేద్మ్యహమ్ । తపశ్చర్యాం ప్రకుర్వాణో దైత్యయుద్ధకరః సదా
శంకరుడికూడా ఎప్పుడూ బాధలోనే ఉంటాడు, ఇది నాకు తెలుసు. ఆయన ఎప్పుడూ తపస్సు చేస్తూ, దైత్యులతో యుద్ధాలు చేస్తూ ఉంటాడు.
కదాచిన్న సుఖీ శేతే ధనవానపి లోలుపః । నిర్ధనస్తు కథం తాత సుఖం ప్రాప్నోతి మానవః
లోభిగా ఉన్న ధనవంతుడు ఎప్పుడూ సంతోషంగా నిద్రపోవడంలేదు. మరి పేదవాడు ఎలా సుఖంగా ఉండగలడు నాన్నా?
జానన్నపి మహాభాగ పుత్రం వా వీర్యసమ్భవమ్ । నియోక్ష్యసి మహాఘోరే సంసారే దుఃఖదే సదా
ఓ భాగ్యశాలి, బలంతో పుట్టిన కొడుకును కూడా, నీవు తెలిసినా, ఎప్పుడూ బాధను కలిగించే ఈ భయంకరమైన లోకంలోకి పంపుతావు.
జన్మదుఃఖం జరాదుఃఖం దుఃఖం చ మరణే తథా । గర్భవాసే పునర్దుఃఖం విష్ఠామూత్రమయే పితః
పుట్టడం బాధ, వృద్ధాప్యం బాధ, మరణం కూడా బాధే. గర్భంలో ఉండడం, మలమూత్రంలో మునిగిపోవడం కూడా నాన్నా, మళ్ళీ బాధే.
తస్మాదతిశయం దుఃఖం తృష్ణాలోభసముద్భవమ్ । యాఞ్చాయాం పరమం దుఃఖం మరణాదపి మానద
కాబట్టి తృష్ణ, లోభం వల్ల కలిగే బాధ చాలా ఎక్కువ. యాచనలో మరణానికన్నా ఎక్కువ బాధ ఉంటుంది నాన్నా.
ప్రతిగ్రహధనా విప్రా న బుద్ధిబలజీవనాః । పరాశా పరమం దుఃఖం మరణం చ దినే దినే
దానం తీసుకుని జీవించే బ్రాహ్మణులు జ్ఞానబలంతో జీవించరు. ఇతరులపై ఆధారపడటం గొప్ప బాధ, మరణం ప్రతి రోజూ వస్తూనే ఉంటుంది.
పఠిత్వా సకలాన్ వేదాఞ్ఛాస్త్రాణి చ సమన్తతః । గత్వా చ ధనినాం కార్యా స్తుతిః సర్వాత్మనా బుధైః
వేదాలు, శాస్త్రాలు అన్నీ చదివినవారు, ధనవంతుల దగ్గరకు వెళ్లి, అవసరాల కోసం హృదయపూర్వకంగా వారిని పొగడాలి.
ఏకోదరస్య కా చిన్తా పత్రమూలఫలాదిభిః । యేనకేనాప్యుపాయేన సన్తుష్ట్యా చ ప్రపూర్యతే
ఒక్క కడుపు నింపడానికి ఏమి ఆందోళన? ఆకులు, మూలాలు, పండ్లు లేదా ఏదైనా తినడం ద్వారా సంతృప్తిగా ఉండవచ్చు.
భార్యా పుత్రాస్తథా పౌత్రాః కుటుమ్బే విపులే సతి । పూరణార్థం మహద్దుఃఖం క్వ సుఖం పితరద్భుతమ్
భార్య, పిల్లలు, మనవళ్లు, పెద్ద కుటుంబం ఉన్నప్పుడు, వారిని పోషించడానికి పెద్ద బాధే. అబ్బా నాన్నా, ఇలాంటి స్థితిలో ఎక్కడా ఆశ్చర్యమైన సుఖం ఉంటుంది?
యోగశాస్త్రం వద మమ జ్ఞానశాస్త్రం సుఖాకరమ్ । కర్మకాణ్డేఽఖిలే తాత న రమేఽహం కదాచన
నాకు యోగశాస్త్రాన్ని, సుఖాన్ని ఇచ్చే జ్ఞానాన్ని నేర్పు. నాన్నా, నేను కర్మకాండంలో ఎప్పుడూ ఆనందపడను.
వద కర్మక్షయోపాయం ప్రారబ్ధం సఞ్చితం తథా । వర్తమానం యథా నశ్యేత్ త్రివిధం కర్మమూలజమ్
కర్మాన్ని పూర్తిగా పోగొట్టే మార్గాన్ని చెప్పు. ప్రారబ్ధం, సంచితం, ప్రస్తుతమూ — ఈ మూడు రకాల కర్మ మూలాలు ఎలా నశించాలో వివరించు.
జలూకేవ సదా నారీ రుధిరం పిబతీతి వై । మూర్ఖస్తు న విజానాతి మోహితో భావచేష్టితైః
ఎలుగుబంటి ఎల్లప్పుడూ రక్తాన్ని పీల్చినట్లు, స్త్రీ కూడా అంతే. కానీ మూర్ఖుడు భావోద్వేగాలకు మాయలో పడి, దీన్ని గ్రహించడు.
భోగైర్వీర్యం ధనం పూర్ణం మనః కుటిలభాషణైః । కాన్తా హరతి సర్వస్వం కః స్తేనస్తాదృశోఽపరః
ఆనందాలతో, బలంతో, సంపదతో, వంకర మాటలతో మనసు నిండిపోయి, ప్రియతమ మన సర్వస్వాన్ని తీసుకుపోతుంది. ఇలాంటి దొంగ మరొకరు ఎవరున్నారు?