నాతః పరతరం లోకే క్వచిదాశ్చర్యమద్భుతమ్ । పుత్రదారగృహాసక్తః పణ్డితః పరిగీయతే
ఈ లోకంలో దీనికంటే గొప్ప అద్భుతం లేదు: పిల్లలు, భార్య, ఇల్లు వీటిలో ఆసక్తి ఉన్నవాడిని పండితుడని పొగిడేరు.
న బాధ్యతే యః సంసారే నరో మాయాగుణైస్త్రిభిః । స విద్వాన్స చ మేధావీ శాస్త్రపారం గతో హి సః
సంసారంలో మాయా గుణాలైన మూడు లక్షణాల వల్ల ఎవడు బాధపడడో, వాడే నిజమైన జ్ఞాని, వాడే బుద్ధిమంతుడు, వాడే శాస్త్రాలను పూర్తిగా గ్రహించినవాడు.
కిం వృథాధ్యయనేనాత్ర దృఢబన్ధకరేణ చ । పఠితవ్యం తదేవాశు మోచయేద్భవబన్ధనాత్
ఇక్కడ వ్యర్థంగా చదువుకోవడం వల్ల బంధనమే పెరుగుతుంది. మనకు సంసార బంధనాల నుంచి విముక్తి కలిగించే దానినే త్వరగా చదవాలి.
గహ్ణాతి పురుషం యస్మాద్గృహం తేన ప్రకీర్తితమ్ । క్వ సుఖం బన్ధనాగారే తేన భీతోఽస్మ్యహం పితః
ఇది మనిషిని కట్టిపడేస్తుంది కాబట్టి దీనిని ఇల్లు అంటారు. బంధనమైన జైల్లో ఎక్కడ ఆనందం ఉంటుంది? అందుకే నాన్నగారు, నాకు భయం వేస్తోంది.
యేఽబుధా మన్దమతయో విధినా ముషితాశ్చ యే । తే ప్రాప్య మానుషం జన్మ పునర్బన్ధం విశన్త్యుత
అజ్ఞానులు, మాంద్యమైన మనసున్నవారు, విధి చేత మోసపోయినవారు మానవ జన్మ పొందినా మళ్లీ బంధనంలో పడిపోతారు.
వ్యాస ఉవాచ న గృహం బన్ధనాగారం బన్ధనే న చ కారణమ్ । మనసా యో వినిర్ముక్తో గృహస్థోఽపి విముచ్యతే
వ్యాసుడు చెప్పాడు: ఇల్లు బంధనమైన జైలు కాదు, బంధానికి కారణం కూడా కాదు. మనసుతో విముక్తి పొందినవాడు, ఇల్లువాడైనా, ముక్తుడవుతాడు.
న్యాయాగతధనః కుర్వన్వేదోక్తం విధివత్క్రమాత్ । గృహస్థోఽపి విముచ్యేత శ్రాద్ధకృత్సత్యవాక్ శుచిః
ధర్మబద్ధంగా సంపాదన చేసి, వేదంలో చెప్పిన విధంగా క్రమంగా కర్మలు చేసి, శ్రద్ధతో శ్రాద్ధం చేసి, నిజం మాట్లాడి, శుద్ధుడై ఉంటే ఇల్లువాడైనా విముక్తి పొందగలడు.
బ్రహ్మచారీ యతిశ్చైవ వానప్రస్థో వ్రతస్థితః । గృహస్థం సముపాసన్తే మధ్యాహ్నాతిక్రమే సదా
బ్రహ్మచారులు, త్యాగులు, వనప్రస్థులు, వ్రతస్థులు ఎప్పుడూ మధ్యాహ్నం తర్వాత ఇల్లువాడిని ఆశ్రయిస్తారు.
శ్రద్ధయా చాన్నదానేన వాచా సూనృతయా తథా । ఉపకుర్వన్తి ధర్మస్థా గృహాశ్రమనివాసినః
ధర్మంలో నిలిచినవారు, విశ్వాసంతో అన్నదానం చేసి, మధురమైన మాటలతో, సత్యవాక్యంతో, ఇల్లువారికి సహాయం చేస్తారు.
గృహాశ్రమాత్పరో ధర్మో న దృష్టో న చ వై శ్రుతః । వసిష్ఠాదిభిరాచార్యైర్జ్ఞానిభిః సముపాశ్రితః
ఇల్లువాడి ధర్మం కన్నా గొప్పది మరొకటి కనిపించలేదు, వినబడలేదు కూడా. వసిష్ఠుడు వంటి జ్ఞానులు కూడా దానినే అనుసరించారు.
కిమసాధ్యం మహాభాగ వేదోక్తాని చ కుర్వతః । స్వర్గం మోక్షం చ సజ్జన్మ యద్యద్వాఞ్ఛతి తద్భవేత్
ధన్యుడా, వేదంలో చెప్పినట్టు నడిచేవాడికి సాధించలేనిది ఏముంది? స్వర్గం కావాలన్నా, మోక్షం కావాలన్నా, మంచి జన్మ కావాలన్నా, ఏది కోరినా అది లభిస్తుంది.
ఆశ్రమాదాశ్రమం గచ్ఛేదితి ధర్మవిదో విదుః । తస్మాదగ్నిం సమాధాయ కురు కర్మాణ్యతన్ద్రితః
ధర్మాన్ని తెలిసినవారు, ఒక ఆశ్రమం నుంచి మరొకదానికి వెళ్ళాలని అంటారు. అందుకే, అగ్ని ప్రతిష్ఠించి, అలసట లేకుండా నీ కర్తవ్యాలు చేయు.
దేవాన్పితౄన్మనుష్యాంశ్చ సన్తర్ప్య విధివత్సుత । పుత్రముత్పాద్య ధర్మజ్ఞ సంయోజ్య చ గృహాశ్రమే
బిడ్డా, నియమానుసారం దేవతలు, పితృదేవతలు, మనుష్యులను తృప్తిపర్చు. ధర్మాన్ని తెలిసి, కుమారుణ్ని పుట్టించి, ఇల్లువాడి ఆశ్రమంలో స్థాపించు.
త్యక్త్వాగృహం వనం గత్వా కర్తాసి వ్రతముత్తమమ్ । వానప్రస్థాశ్రమం కృత్వా సంన్యాసం చ తతః పరమ్
ఇల్లును వదిలి అడవికి వెళ్లి, ఉత్తమమైన వ్రతాన్ని ఆచరించాలి. వనప్రస్థాశ్రమంలోకి ప్రవేశించి, ఆ తరువాత సన్న్యాసాన్ని స్వీకరించాలి.
ఇన్ద్రియాణి మహాభాగ మాదకాని సునిశ్చితమ్ । అదారస్య దురన్తాని పఞ్చైవ మనసా సహ
ధన్యుడా, ఇంద్రియాలు మత్తు తెప్పించేవే. భార్య లేకుండా, మనసుతో కలిపి ఈ ఐదు ఇంద్రియాలను అదుపులో పెట్టడం చాలా కష్టం.
తస్మాద్దారాన్ప్రకుర్వీత తజ్జయాయ మహామతే । వార్ధకే తప ఆతిష్ఠేదితి శాస్త్రోదితం వచః
కాబట్టి, వీటిపై విజయాన్ని సాధించేందుకు వివాహం చేసుకోవాలి. వృద్ధాప్యంలో తపస్సు ఆచరించాలి — ఇదే శాస్త్రంలో చెప్పిన మాట.
విశ్వామిత్రో మహాభాగ తపః కృత్వాతిదుశ్చరమ్ । త్రీణి వర్షసహస్రాణి నిరాహారో జితేన్ద్రియః
ధన్యుడా, విశ్వామిత్రుడు మూడు వేల సంవత్సరాలు భోజనం లేకుండా, ఇంద్రియాలను జయించి, అత్యంత కఠినమైన తపస్సు చేశాడు.
మోహితశ్చ మహాతేజా వనే మేనకయా స్థితః । శకున్తలా సముత్పన్నా పుత్రీ తద్వీర్యజా శుభా
అంతటి మహాతేజస్సు ఉన్న తపస్వి అయినా, అడవిలో మేనక చేత మాయలోపోయాడు. ఆ కలయిక వల్ల శకుంతల అనే పుణ్యవంతురాలు పుట్టింది.
దృష్ట్వా దాశసుతాం కాలీం పితా మమ పరాశరః । కామబాణార్దితః కన్యాం తాం జగ్రాహోడుపే స్థితః
దాసుని కుమార్తె అయిన కాళిని చూసి, నా తండ్రి పరాశరుడు కామబాణాలతో ఆకర్షితుడై, ఆమె పడవ దగ్గర నిలబడి ఉండగా ఆమెను స్వీకరించాడు.
బ్రహ్మాపి స్వసుతాం దృష్ట్వా పఞ్చబాణప్రపీడితః । ధావమానశ్చ రుద్రేణ మూర్చ్ఛితశ్చ నివారితః
బ్రహ్మదేవుడు కూడా తన కుమార్తెను చూసి, ఐదు కామబాణాల ప్రభావంతో వెంబడించాడు. అప్పుడే రుద్రుడు అతన్ని ఆపి, అపస్మారంలోకి నెట్టాడు.
తస్మాత్త్వమపి కల్యాణ కురు మే వచనం హితమ్ । కులజాం కన్యకాం వృత్వా వేదమార్గం సమాశ్రయ
అందుచేత, ఓ మంగళకరమైనవాడా, నీవు కూడా నా మంచిపరిచే మాట విను. మంచి కుటుంబానికి చెందిన కన్యను పెళ్లి చేసుకుని, వేదమార్గాన్ని అనుసరించు.
శుకవైరాగ్యవర్ణనమ్ నాహం గృహం కరిష్యామి దుఃఖదం సర్వదా పితః । వాగురాసదృశం నిత్యం బన్ధనం సర్వదేహినామ్
నాన్నా, నేను ఇంటిని స్థాపించను. అది ఎప్పుడూ బాధనే ఇస్తుంది. అది అందరికీ ఉచ్చులా ఎప్పుడూ బంధనంగా ఉంటుంది.
ధనచిన్తాతురాణాం హి క్వ సుఖం తాత దృశ్యతే । స్వజనైః ఖలు పీడ్యన్తే నిర్ధనా లోలుపా జనాః
ధనమూ కోసం ఆందోళన పడేవారికి ఎక్కడ ఆనందం కనిపిస్తుంది నాన్నా? ధనము లేని వారిని, లోభులు, తమవాళ్లే బాధిస్తారు.
ఇన్ద్రోఽపి న సుఖీ తాదృగ్యాదృశో భిక్షునిఃస్పృహః । కోఽన్యః స్యాదిహ సంసారే త్రిలోకీవిభవే సతి
ఇంద్రుడికీ సుఖం లేదు, వేరే ఎవరికీ లేదు. వేరే ఎవరైనా ఈ లోకంలో మూడు లోకాల సంపద ఉన్నా సంతోషంగా ఉండగలరా?
తపన్తం తాపసం దృష్ట్వా మఘవా దుఃఖితోఽభవత్ । విఘ్నాన్బహువిధానస్య కరోతి చ దివస్పతిః
ఒక తపస్వి బాధపడుతున్నాడు అని చూసి మఘవంతుడు కూడా కలత చెందాడు. ఆ తపస్వికి దేవేంద్రుడు ఎన్నో విధాలుగా అడ్డంకులు కలిగిస్తాడు.
బ్రహ్మాపి న సుఖీ విష్ణుర్లక్ష్మీం ప్రాప్య మనోరమామ్ । ఖేదం ప్రాప్నోతి సతతం సంగ్రామైరసురైః సహ
బ్రహ్మదేవుడికీ సుఖం లేదు, విష్ణుమూర్తికీ లేదు. అందమైన లక్ష్మీదేవిని పొందినా, అసురులతో యుద్ధాల్లో ఎప్పుడూ కష్టమే ఎదురవుతుంది.
కరోతి విపులాన్యత్నాంస్తపశ్చరతి దుశ్చరమ్ । రమాపతిరపి శ్రీమాన్కస్యాస్తి విపులం సుఖమ్
శ్రీమంతుడైన లక్ష్మీపతికూడా ఎన్నో కష్టమైన తపస్సులు చేస్తాడు, చాలా శ్రమ పడతాడు. మరి ఎవరికీ నిజమైన ఆనందం దొరుకుతుందా?
శఙ్కరోఽపి సదా దుఃఖీ భవత్యేవ చ వేద్మ్యహమ్ । తపశ్చర్యాం ప్రకుర్వాణో దైత్యయుద్ధకరః సదా
శంకరుడికూడా ఎప్పుడూ బాధలోనే ఉంటాడు, ఇది నాకు తెలుసు. ఆయన ఎప్పుడూ తపస్సు చేస్తూ, దైత్యులతో యుద్ధాలు చేస్తూ ఉంటాడు.
కదాచిన్న సుఖీ శేతే ధనవానపి లోలుపః । నిర్ధనస్తు కథం తాత సుఖం ప్రాప్నోతి మానవః
లోభిగా ఉన్న ధనవంతుడు ఎప్పుడూ సంతోషంగా నిద్రపోవడంలేదు. మరి పేదవాడు ఎలా సుఖంగా ఉండగలడు నాన్నా?
జానన్నపి మహాభాగ పుత్రం వా వీర్యసమ్భవమ్ । నియోక్ష్యసి మహాఘోరే సంసారే దుఃఖదే సదా
ఓ భాగ్యశాలి, బలంతో పుట్టిన కొడుకును కూడా, నీవు తెలిసినా, ఎప్పుడూ బాధను కలిగించే ఈ భయంకరమైన లోకంలోకి పంపుతావు.