సూత ఉవాచ - ఏతత్తే సర్వమాఖ్యానం హరిశ్చన్ద్రస్య చేష్టితమ్ । యః శృణోతి చ దుఃఖార్తః స సుఖం లభతేఽన్వహమ్
సూతుడు ఇలా చెప్పాడు — హరిశ్చంద్రుని కథను పూర్తిగా మీకు వివరించాను. ఎవరు బాధలో ఉన్నా ఈ కథను వినితే, వారికీ రోజుకో ఆనందం కలుగుతుంది.
స్వర్గార్థీ ప్రాప్నుయాత్ స్వర్గం సుతార్థీ సుతమాప్నుయాత్ । భార్యార్థీ ప్రాప్నుయాద్భార్యాం రాజ్యార్థీం రాజ్యమాప్నుయాత్
ఎవరికైనా స్వర్గం కావాలంటే స్వర్గం లభిస్తుంది, కొడుకు కావాలంటే కొడుకు లభిస్తాడు, భార్య కావాలంటే భార్య లభిస్తుంది, రాజ్యం కావాలంటే రాజ్యం లభిస్తుంది.
శతాక్షీచరిత్రవర్ణనమ్ జనమేజయ ఉవాచ - విచిత్రమిదమాఖ్యానం హరిశ్చన్ద్రస్య కీర్తితమ్ । శతాక్షీపాదభక్తస్య రాజర్షేర్ధార్మికస్య చ
శతాక్షి కథ వివరించబడింది. జనమేజయుడు ఇలా అడిగాడు — హరిశ్చంద్రుని ఈ అద్భుతమైన కథను మీరు చెప్పారు. శతాక్షి పాదాలకు భక్తుడైన, ధర్మపరుడైన రాజర్షి కథ ఇది.
శతాక్షీ సా కుతో జాతా దేవీ భగవతీ శివా । తత్కారణం వద మునే సార్థకం జన్మ మే కురు
ఆ శతాక్షి దేవి ఎక్కడ జన్మించింది? ఆ మహాదేవి జన్మానికి కారణం ఏమిటో చెప్పండి మునివర్యా, నా జన్మను ఫలవంతం చేయండి.
కో హి దేవ్యా గుణాఞ్ఛృణ్వంస్తృప్తిం యాస్యతి శుద్ధధీః । పదే పదేఽశ్వమేధస్య ఫలమక్షయ్యమశ్నుతే
దేవి గుణాలు వింటే ఎవరికైనా మనసు తృప్తి చెందకుండా ఉండదు. ప్రతి అడుగులోనూ అశ్వమేధ యాగ ఫలం ఎప్పటికీ తగ్గదు.
వ్యాస ఉవాచ - శృణు రాజన్ ప్రవక్ష్యామి శతాక్షీసమ్భవం శుభమ్ । తవావాచ్యం న మే కిఞ్చిద్దేవీభక్తస్య విద్యతే
వ్యాసుడు ఇలా చెప్పాడు — రాజా! వినండి, నేను శతాక్షి జననాన్ని శుభంగా వివరించబోతున్నాను. దేవికి భక్తుడైన మీకు నేను ఏదీ దాచిపెట్టను.
దుర్గమాఖ్యో మహాదైత్యః పూర్వం పరమదారుణః । హిరణ్యాక్షాన్వయే జాతో రురుపుత్రో మహాఖలః
హిరణ్యాక్ష వంశంలో, రురు కుమారుడైన దుర్గమ అనే మహా దైత్యుడు పూర్వం పుట్టాడు. అతడు చాలా క్రూరుడు, దుష్టుడు.
దేవానాం తు బలం వేదో నాశే తస్య సురా అపి నంక్ష్యన్త్యేవ న సందేహో విధేయం తావదేవ తత్
దేవతలకు బలం వేదమే. అది నశిస్తే దేవతలే నశిస్తారు — ఇందులో సందేహం లేదు. అందుకే ఇదే చేయాలి.
విమృశ్యైతత్తపశ్చర్యాం గతః కర్తుం హిమాలయే । బ్రహ్మాణం మనసా ధ్యాత్వా వాయుభక్షో వ్యతిష్ఠత
ఇలా ఆలోచించి, హిమాలయాలకు వెళ్లి తపస్సు చేయడం ప్రారంభించాడు. బ్రహ్మను మనసులో ధ్యానిస్తూ, గాలి తినడమే ఆహారంగా ఉంచుకున్నాడు.
సహస్రవర్షపర్యన్తం చకార పరమం తపః । తేజసా తస్య లోకాస్తు సన్తప్తాః ససురాసురాః
వెయ్యేళ్ళ పాటు అతడు గొప్ప తపస్సు చేశాడు. అతని తేజంతో లోకాలు, దేవతలు, అసురులు కూడా కాలిపోయారు.
తతః ప్రసన్నో భగవాన్ హంసారూఢశ్చతుర్ముఖః । యయౌ తస్మై వరం దాతుం ప్రసన్నముఖపఙ్కజః
అప్పుడే నాలుగు ముఖాలు కలిగిన, హంసపై కూర్చున్న పరమేశ్వరుడు సంతోషంతో, అతనికి వరం ఇవ్వడానికి, పద్మముఖంతో వచ్చాడు.
సమాధిస్థం మీలితాక్షం స్ఫుటమాహ చతుర్ముఖః । వరం వరయ భద్రం తే యస్తే మనసి వర్తతే
ఆ తపస్వి ధ్యానంలో మునిగిపోయి, కళ్ళు మూసుకుని ఉన్నాడని చూసి, నాలుగు ముఖాల దేవుడు స్పష్టంగా ఇలా అన్నాడు — 'నీ మనసులో ఉన్నది ఏదైనా వరంగా కోరుకో, శుభం కలుగుగాక.'
తవాద్య తపసా తుష్టో వరదేశోఽహమాగతః । శ్రుత్వా బ్రహ్మముఖాద్వాణీం వ్యుత్థితః స సమాధితః
'ఈ రోజు నీ తపస్సు చూసి నేను సంతోషించాను. నీకు వరం ఇవ్వడానికి వచ్చాను.' అని బ్రహ్మ వాక్యాన్ని విని, ఆ తపస్వి ధ్యానం నుండి లేచాడు.
పూజయిత్వా వరం వవ్రే వేదాన్దేహి సురేశ్వర । త్రిషు లోకేషు యే మన్త్రా బ్రాహ్మణేషు సురేష్వపి
అతడు బ్రహ్మను పూజించి ఇలా వరం కోరాడు — 'దేవతల అధిపతీ! మూడు లోకాలలో బ్రాహ్మణులు, దేవతల వద్ద ఉన్న వేదాలు, మంత్రాలు అన్నీ నాకు ఇవ్వండి.'
విద్యన్తే తే తు సాన్నిధ్యే మమ సన్తు మహేశ్వర । బలం చ దేహి యేన స్యాద్దేవానాం చ పరాజయః
'అవి అన్నీ నా దగ్గర ఉండేలా చేయండి మహేశ్వరా! దేవతలను ఓడించగల శక్తిని కూడా నాకు ఇవ్వండి.'
ఇతి తస్య వచః శ్రుత్వా తథాస్త్వితి వచో వదన్ । జగామ సత్యలోకం తు చతుర్వేదేశ్వరః పరః
అతని మాటలు విని, నాలుగు వేదాల అధిపతి 'అలా జరుగుగాక' అని చెప్పి, సత్యలోకానికి వెళ్లిపోయాడు.
తతః ప్రభృతి విప్రైస్తు విస్మృతా వేదరాశయః । స్నానసన్ధ్యానిత్యహోమశ్రాద్ధయజ్ఞజపాదయః
అప్పటి నుండి బ్రాహ్మణులు వేదాలను మర్చిపోయారు. స్నానం, సంధ్యావందనం, నిత్య హోమాలు, పితృకర్మలు, యజ్ఞాలు, జపాలు అన్నీ పోయాయి.
విలుప్తా ధరణీపృష్ఠే హాహాకారో మహానభూత్ । కిమిదం కిమిదం చేతి విప్రా ఊచుః పరస్పరమ్
వేదాలు భూమి మీద కనిపించకుండా పోయాయి. పెద్ద ఆందోళన ఏర్పడింది. 'ఇది ఏమిటి? ఇది ఏమిటి?' అని బ్రాహ్మణులు ఒకరిని ఒకరు అడుగుకున్నారు.
వేదాభావాత్తదస్మాభిః కర్తవ్యం కిమతః పరమ్ । ఇతి భూమౌ మహానర్థే జాతే పరమదారుణే
వేదాలు లేకపోయినప్పుడు మనం ఇంకేమి చేయాలి? అని ఈ భూమిపై మహా భయంకరమైన విపత్తు వచ్చినప్పుడు—
నిర్జరాః సజరా జాతా హవిర్భాగాద్యభావతః । రురోధ స తదా దైత్యో నగరీమమరావతీమ్
హవిస్సు సమర్పణలు నిలిచిపోవడంతో అమరులు మరణించే వారు అయ్యారు. అప్పుడు ఆ దైత్యుడు అమరావతి పట్టణాన్ని ముట్టడించాడు.
అశక్తాస్తేన తే యోద్ధుం వజ్రదేహాసురేణ చ । పలాయనం తదా కృత్వా నిర్గతా నిర్జరాః క్వచిత్
వజ్రంలా కఠినమైన దేహం ఉన్న ఆ అసురుడిని ఎదుర్కొనలేక అమరులు అక్కడక్కడికీ పారిపోయారు.
నిలయం గిరిదుర్గేషు రత్నసానుగుహాసు చ । సంస్థితాః పరమాం శక్తిం ధ్యాయన్తస్తే పరామ్బికామ్
వారు కొండ కోటల్లో, రత్నాలతో అలంకరించబడిన గుహల్లో ఆశ్రయం తీసుకుని, పరమశక్తి అయిన పరామ్బికను మనసారా ధ్యానించారు.
అగ్నౌ హోమాద్యభావాత్తు వృష్ట్యభావోఽప్యభూన్నృప । వృష్టేరభావే సంశుష్కం నిర్జలం చాపి భూతలమ్
అగ్నికి హోమాలు జరగకపోవడంతో వర్షాలు పడలేదు రాజా! వర్షాలు లేక భూమి ఎండిపోయి నీరు లేకుండా పోయింది.
కూపవాపీతడాగాశ్చ సరితః శుష్కతాం గతాః । అనావృష్టిరియం రాజన్నభూచ్చ శతవార్షికీ
బావులు, చెరువులు, కుంటలు, నదులు అన్నీ ఎండిపోయాయి. రాజా! ఈ కరువు నూరేళ్లు కొనసాగింది.
మృతాః ప్రజాశ్చ బహుధా గోమహిష్యాదయస్తథా । గృహే గృహే మనుష్యాణామభవచ్ఛవసంగ్రహః
అనేక ప్రజలు, ఆవులు, మేషాలు, ఇతర జంతువులు మరణించారు. ప్రతి ఇంట్లోను మానవుల శవాలు పేరుకుపోయాయి.
అనర్థే త్వేవముద్భూతే బ్రాహ్మణాః శాన్తచేతసః । గత్వా హిమవతః పార్శ్వే రిరాధయిషవః శివమ్
ఈ విధంగా విపత్తు వచ్చినప్పుడు, శాంతమైన మనసుతో బ్రాహ్మణులు హిమవంతం పర్వతాల ఒడిలోకి వెళ్లి శివుని ఆరాధించాలనే తపనతో ఉన్నారు.
సమాధిధ్యానపూజాభిర్దేవీం తుష్టువురన్వహమ్ । నిరాహారాస్తదాసక్తాస్తామేవ శరణం యయుః
ధ్యానం, సమాధి, పూజల ద్వారా వారు ప్రతి రోజు దేవిని స్తుతించారు. ఉపవాసంగా, ఆమెలోనే లీనమై, ఆమెనే ఆశ్రయంగా తీసుకున్నారు.
దయాం కురు మహేశాని పామరేషు జనేషు హి । సర్వాపరాధయుక్తేషు నైతచ్ఛ్లాఘ్యం తవామ్బికే
మహేశ్వరి! ఈ పామర జనులపై కరుణ చూపించు. అందరిలోనూ తప్పులు ఉన్నప్పుడు, ఇలాంటి పరిస్థితిలో నీకు ప్రశంసలు అవసరం కాదు అమ్మా.
కోపం సంహర దేవేశి సర్వాన్తర్యామిరూపిణి । త్వయా యథా ప్రేర్యతేఽయం కరోతి స తథా జనః
దేవతల దేవీ! అందరిలోనూ నివసించే తల్లీ! కోపాన్ని ఉపసంహరించు. నీవు ఎలా ప్రేరేపిస్తే ప్రజలు అలాగే ప్రవర్తిస్తారు.
నాన్యా గతిర్జనస్యాస్య కిం పశ్యసి పునః పునః । యథేచ్ఛసి తథా కర్తుం సమర్థాసి మహేశ్వరి
ఈ ప్రజలకు ఇంకెక్కడా ఆశ్రయం లేదు. మరెందుకు మళ్లీ మళ్లీ పరిశీలిస్తున్నావు? మహేశ్వరి! నీవు కోరినట్లు చేయగల శక్తి నీకుంది.